Premium

Het werk van Noordwijkse Heleen de Geest-Aitema is klaar als de files opgelost zijn

Het werk van Noordwijkse Heleen de Geest-Aitema is klaar als de files opgelost zijn
Filelezeres Heleen de Geest: „Mensen geven zich aan de files over, ze horen er gewoon bij. Liever in de auto dan opgepropt in de trein.’’
© FOTO SANDRA AARTMAN
Noordwijk

In de vijftien jaar dat ze de files voorleest op de radio, heeft ze die alleen maar langer zien worden. De Noordwijkse filelezeres Heleen de Geest over oorzaken en gevolgen ervan, de toename van asociale chauffeurs, hoe blij ze wordt van boerenprotesten, haar deelname aan De Slimste Mens en de impact van de Katwijkse ziekte op haar leven.

Filelezeres ANWB?

„Ja, hoe wordt een mens filelezeres? Door stom toeval. Ik had allerlei studies gedaan en er nooit één afgemaakt, tot verdriet van mijn ouders. Talen en Culturen van Zuid-Amerika, Spaans, Hoge Hotelschool, het was het allemaal net niet. Ik was nooit zo serieus en kon mijn draai niet vinden. Op een gegeven moment vond ik dat ik genoeg gestudeerd hard en liep ik langs een uitzendbureau. Daar las ik in de etalage een vacature voor filelezer bij de ANWB. Ik meldde me, mocht in een achterkamertje auditie doen en ja hoor, ze vonden mijn stem geschikt. Mijn stem is mijn kapitaal geworden, haha.”

Hoe het werkt

„Ik werk vanuit het ANWB-kantoor in Den Haag. De ANWB is in ons land de enige die verkeersinformatie op de radio mag verzorgen. Sowieso krijg je op de radio elk heel en half uur en om het kwartier een update op alle zenders. Live is dat op radio 1, 2, 3, 4, BNR en Radio West. Voor 120 lokale en regionale zenders nemen we de fileberichten op. In totaal heb je het dan over 350 uitzendingen per dag dat er ergens ANWB-verkeersinformatie te horen is. Ik weet niet eens welke zenders we allemaal precies doen. Rijd ik bij Hilversum, krijg ik ineens via een of andere lokale zender mijn eigen stem te horen, denk ik: grappig, hier zitten we dus ook.”

De bronnen

„Onze belangrijkste bron is TomTom. Via GPS wordt de filelengte en het aantal minuten vertraging nauwkeurig berekend. Rijkswaterstaat geeft ons de oorzaken van files en wegafsluitingen door. Die worden aan hen gemeld door weginspecteurs, die door het hele land rijden en de situatie op de plekken des onheils beoordelen.

Wij filelezers zitten in een ruimte, omgeven door tv-schermen waarop alle wegen te zien zijn, ook het onderliggende wegennet, inclusief matrixborden en maximumsnelheden. Je ziet er precies op welke weggedeelten roodgekleurd zijn – de files – en waar de meeste vertraging zit.”

Het werk van Noordwijkse Heleen de Geest-Aitema is klaar als de files opgelost zijn
© FOTO SANDRA AARTMAN

Alleen ’highligts’

„Er zijn in spitsuren soms wel 150 files tegelijk in het land. Ik kan er maar een stuk of vier noemen met oorzaak en alternatieve route. Je moet gedwongen heel selectief zijn met welke je voorleest. Op zich is dat niet zo erg, mensen die alle 150 files willen weten, bekijken die wel op internet of hebben er een app voor geïnstalleerd op hun mobiel. Ik probeer altijd te comprimeren. Zoals bij dat protest van de boeren, dan zeg ik: alle uitvalsroutes bij Den Haag lopen vertraging op. De lengte van de vertragingstijd is voor ons doorslaggevend, we noemen de langste.”

Blij van boerenprotesten

Gebeurtenissen als die boerenprotesten voor ons de krenten uit de pap. Wij worden daar heel blij van, hoe gek het ook klinkt. Dagen met dergelijke acties of met bijvoorbeeld heel veel sneeuw zijn voor ons bijzonder, omdat er dan heel veel aandacht is van de pers, veel interviews op radio en tv. Je voelt je op zulke dagen toch een beetje als een kind op pakjesavond.”

Steeds meer files

„Vroeger hoefden we alleen ’s ochtends en ’s avonds de files voor te lezen, maar gaandeweg is de functie steeds uitgebreider geworden. In de vijftien jaar dat ik dit werk doe, heb ik files alleen maar langer zien worden, behalve tijdens de economische crisis. Toen zag je ook een ander beeld. Er waren bijvoorbeeld veel minder busjes voor de bouw, die altijd vroeg beginnen. Files tijdens de crisis begonnen een stuk later.

Sindsdien blijven ze jaarlijks groeien. Neem nu de cijfers van de afgelopen periode vergeleken met die van vorig jaar: ze blijken weer twintig procent te zijn gegroeid. Het grote verschil met vroeger is dat ze nu de hele dag door voorkomen, waar ze vroeger geconcentreerd waren op spitsuren in de ochtend en de avond. Het komt nooit meer voor dat er ergens in Nederland geen file staat, op welk uur van de dag dan ook.”

Hoe files ontstaan

„Files ontstaan vaak doordat mensen plotseling gaan remmen. Dan krijg je een harmonica- ofwel domino-effect. De automobilist erachter remt ook en die rembeweging wordt achter de eerste auto’s steeds sterker. Zeker met dit weer, als de blaadjes vallen en het vaak regent, gaan mensen onrustiger en voorzichtiger rijden. Ze worden angstiger en houden sowieso meer afstand.

En de kijkersfile is een begrip. Die ontstaat altijd aan de andere kant. Het lijkt net of automobilisten sensatiezoekers zijn, maar onwillekeurig kijk je als je aan de andere kant van de snelweg zwaailichten of een file ziet. Dat is een puur menselijke reactie.”

Meer ’asoos’

„Er komen steeds meer bumperklevers, in ieder geval meer asociale chauffeurs. Mensen houden zich steeds minder aan verkeersregels. Ik heb wel eens het idee dat ze niet eens meer weten dat rechts voorrang heeft, ze doen maar wat. Er is een soort verkeersverloedering gaande. Je ziet in files ook hoe weinig ruimte mensen elkaar geven om in te voegen, heel kinderachtig.”

Klachten?

„Sommige mensen vergeten weleens dat wij de boodschapper zijn, niet de boodschap. Die denken dat wij bij de ANWB punaises op de weg gooien of zo. Ik hoor wel seens dat ik de files te vrolijk voorlees. Maar het gekke is dat we niet steeds meer klachten krijgen naarmate de files groeien. Ze horen er gewoon bij. Mensen geven zich eraan over en trekken vaak een uur extra reistijd uit. Je hoort verhalen dat ze in de tussentijd hele talencursussen doen of luisterboeken opzetten. Ze vinden die auto toch lekkerder dan dat ze staan weg te tochten op een perron of opgepropt in de trein zitten.”

’Kan m’n tante ook’

„We spreken voor alle radiozenders de fileberichten in, behalve voor radio 538, daar doen de Dj’s het zelf. Ze denken dat wij filelezers niks toevoegen. Maar zo is het niet. Wij kennen alle wegen en kunnen goede alternatieve omleidingen geven. Als de A4 bij Leiden weer eens vol staat, weten wij dat de A44 ook meteen volloopt en zoeken we andere wegen. Een lijst files opdreunen kan iedereen, wij willen van toegevoegde waarde zijn. Wij zitten de hele dag naar die wegen te kijken en hebben er dus veel meer gevoel bij.”

Grote onbekende

„Het grappige aan mijn werk is dat mensen niet mijn gezicht, maar mijn stem herkennen. Afgelopen zomer deed ik mee aan tv-programma De Slimste Mens. Toen werd ik wat vaker herkend.

Uiteindelijk heb ik het vier afleveringen volgehouden. Ik heb er nog slapeloze nachten van. Had ik de vierde aflevering feitelijk al gewonnen, maakte ik een tactische fout door net nog even antwoord te geven op een vraag waarvan ik dacht dat ik ’m goed had. Lag ik eruit.

Nou ja, vier afleveringen: best eervol. Bovendien vonden de opnamen net plaats in de tijd dat mijn man Ben naar een verpleeghuis ging. Dat was een hectische tijd. Ik had mijn gedachten niet bij dat tv-programma. Achteraf dacht ik: het heeft zo moeten zijn.”

Katwijkse ziekte

„Ben heeft al jaren de Katwijkse ziekte. Die ziekte is erfelijk en komt vooral in Katwijk voor, vandaar de benaming. Die kenmerkt zich door een stapeling van eiwitten in de hersenen, waardoor je er zeker van bent dat je hersenbloedingen krijgt. De ziekte openbaart zich zo rond je veertigste, vijftigste.

Bij Ben gebeurde het achttien jaar geleden, op zijn 39ste. Hij wist dat hij kans liep, zijn vader is al heel jong aan de Katwijkse ziekte overleden.

Ben heeft veel hersenbloedingen gehad, een stuk of tien zware en een aantal kleine. Hij is nog maar een schim van de sportieve man die hij was: een man die altijd aan het surfen was op het Wassenaarse strand en in alle sporten goed was.”

Apart wonen

„Ook geestelijk verandert die ziekte je totaal. Ben is een heel ander mens geworden. Dat is de reden waarom we acht jaar geleden apart zijn gaan wonen: ik kon er niet meer tegen. Hij heeft heel veel structuur nodig, ik werd er gek van. Ik ben alleen verhuisd, wel op loopafstand van hem, onze zoon Berend pendelde heen en weer. Hoe moeilijk het ook was, apart wonen bleek de beste oplossing. Zo is het jarenlang gegaan, met behulp van veel thuiszorg, dagopvang bij Gading in Leiderdorp en veel aandacht van trouwe vrienden. Afgelopen zomer, na de zoveelste hersenbloeding, moesten we concluderen dat het thuis niet meer ging. Maar ik heb er veel moeite mee. Het is zó moeilijk hem te zien, in een verpleeghuis waar hij eigenlijk niet hoort, tussen de demente en rolstoelafhankelijke bejaarden.”

Taboe

„Ik ben er nooit zo mee naar buiten getreden dat het bij mijn man om de Katwijkse ziekte gaat. Ook om onze zoon er niet mee te belasten, omdat er nog geen medicijn tegen is gevonden. En Berend heeft natuurlijk ook kans om het te krijgen. Hij laat zich niet testen zo lang er geen medicijn is. Waarom zou je het dan willen weten? Dat werkt alleen maar verlammend. De reden dat ik er nu wel open over ben, is dat het een interview voor het Leidsch Dagblad is en er vast lezers zijn die het ook hebben. Inmiddels is er heel veel vooruitgang geboekt bij onderzoek naar de ziekte. Dat is hoopgevend.”

Hardlopen

„De situatie is zoals ’ie is. We leven bij de dag. Ik maak mijn hoofd ’leeg’ door elke dag hard te lopen door de Noordwijkse duinen. Hardlopen is een soort dwangneurose van me. Voordeel van mijn werk is dat ik meestal late diensten heb, van half twee ’s middags tot half elf ’s avonds. Kan ik mooi ’s ochtends hardlopen, hoef ik niet in het donker de duinen door.

Zelf sta ik nooit in de file, hooguit een keer in het weekeinde. Als er files zijn, dan ben ik aan het werk!

Die onregelmatige werktijden gaan weleens ten koste van een sociaal leven, maar dat heeft ook z’n voordelen, zo van: helaas, ik kan niet komen, ik moet werken. Ik ben best een einzelgänger, dus dan geeft het eigenlijk niet als je weer een verjaardag moet missen.”

Zichzelf aan de lijn

„Geen dag op mijn werk is hetzelfde. Ik neem er nooit iets van mee naar huis en ik hoef thuis niks af te maken, stress heb ik dus niet. Mijn werk is klaar als de files zijn opgelost. En de volgende dag zijn er weer nieuwe files.

Ik spreek ook voor navigatiesysteem TomTom en alle telefoonlijnen van de ANWB in. Ik heb weleens vrienden gehad die in Schotland reden en me belden met: ’Heleen, je stuurt ons nu de veerpont op. Helemaal fout! We zitten je hier te vervloeken’.

Als je de Wegenwacht belt of het reisbureau belt, krijg je mij ook. Zelf stond ik laatst bij de Albert Heijn in Katwijk met pech langs de weg. Bel ik de Wegenwacht, krijg ik mezelf aan de lijn. Het duurde en duurde maar. Telkens hoorde ik mezelf zeggen: nog even geduld alstublieft. Werd ik me daar toch een partij kwaad!”

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.