33 schoolboeken: schoolprestaties stereotype-gevoelig

33 schoolboeken: schoolprestaties stereotype-gevoelig
2009-08-19 00:00:00 ZOETERMEER - Schoolboeken voor het leerjaar 5 VWO. ANP XTRA LEX VAN LIESHOUT
© ANP XTRA
Leiden

Boeken vormen een weerspiegeling van de samenleving. Maar hoe stereotyperend is die? Hoogleraar Judi Mesman dook samen met haar onderzoeksteam in 33 schoolboeken om te kijken hoe het zit met niet-Westerse en vrouwelijke representatie in lesmateriaal.

Judi Mesman, hoogleraar maatschappelijke vraagstukken jeugd bij de Universiteit Leiden, onderzocht alle in Nederlandse brugklassen gebruikte schoolboeken voor Nederlands en wiskunde. Vrouwen zijn hierin systematisch ondervertegenwoordigd, ontdekte Mesman. Ook zijn personages met een beroep veel vaker man dan vrouw, en zijn de beroepen van vrouwen minder divers dan die van de mannen. Vrouwen zijn iets oververtegenwoordigd onder personages in de ouderrol en personages met een huishoudelijke taak. Mannen zijn juist vaker wetenschapper of topsporter in de schoolboeken, of bezig met een technische activiteit.

Gebrek aan representatie van de eigen groep of negatieve stereotiepe boodschappen in teksten en beelden heten samen stereotype-dreiging. Hierbij voelt een persoon zich onbewust aangesproken op lidmaatschap van een bepaalde groep waarover negatieve stereotypen bestaan. De effecten van stereotype-dreiging zijn volgens Mesman nog niet zo vaak bij kinderen onderzocht, maar ze noemt in haar publicatie een voorbeeld uit een relevant onderzoek. Namelijk dat meisjes teksten over scheikunde beter begrijpen als er plaatjes bij staan van vrouwelijke wetenschappers, in vergelijking met bijgevoegde plaatjes van mannelijke wetenschappers. Voor jongens gold het omgekeerde.

Tijdens het onderzoek van Mesman is er qua afbeeldingen gekeken naar huidskleur, haarkleur, haartextuur, oogvorm en kleding om een indruk te krijgen van de etnische afkomst van een personage. Beroemde personages van Arabische, Turkse en Aziatische afkomst zijn vrij ondervertegenwoordigd. Ali B is wel een opvallend veelgenoemde beroemdheid in de onderzochte schoolboeken. Bij het kijken naar etniciteit vergeleek Mesman de aantallen in de schoolboeken met de verhoudingen in de Nederlandse samenleving. Volgens het CBS is in Nederland 13,4 procent van de bevolking van niet-Westerse afkomst. Mesman vond dat de teksten van de schoolboeken ver achterbleven: zelfs met een heel ruime definitie van ’niet-Westerse namen’ is slechts 9 procent van de personages niet-Westers. Opvallend genoeg ligt dit in de afbeeldingen in de boeken veel hoger, namelijk op 16 procent. „Het lijkt er dus op of de makers van illustraties voor de boeken bewuster bezig zijn met het weergeven van verschillende etnische achtergronden”, zegt Mesman. „Wellicht doordat een beeld nu eenmaal meer opvalt dan een naam in een tekst.”

Mesman benadrukt dat de stereotypering niet overduidelijk is in de boeken. Het is subtiel. Volgens wetenschappelijk onderzoek hebben gebrek aan herkenning en blootstelling aan stereotypering effecten op het gedrag van volwassenen en kinderen. „Als meisjes zich weinig terug zien in beroepen in zo’n boek, dan kunnen ze denken dat werken of carrière maken minder met hen te maken heeft,”zei Mesman gisterochtend op Radio 1.

Lees ook: Leidse hoogleraar: ’Veel stereotiepe beelden in schoolboeken’

Meer nieuws uit Leiden