Ineke Sluiter geeft eerste Lucas-lezing in RMO over oorlogstrauma

Ineke Sluiter.
© Foto KNAW
Leiden

Had de Griekse held Achilles een oorlogstrauma? Nee, zo ver wil de Leidse hoogleraar Griekse taal en literatuur Ineke Sluiter niet gaan. Maar zijn gedrag duidt er wel op. Vietnamveteranen met posttraumatische stress, die in het kader van hun behandeling de Ilias lazen, herkenden in het verhaal van Achilles een ’realistische oorlogservaring’.

Ineke Sluiter geeft vanavond in het Rijksmuseum van Oudheden aan het Rapenburg in Leiden de eerste Lucas-publiekslezing. Het universitaire instituut met de lange Engelse naam Leiden University Centre for the Arts in Society (Lucas) wil met deze gratis lezing een traditie vestigen.

De lezing is een idee van de vorig jaar opgerichte ’Impactcommissie’ van Lucas, waarvan onder meer historica en oud-Leidsch Dagbladcolumnist Sara Polak lid is. Met prijzen, tentoonstellingen en lezingen wil de Impactcommissie de ideeënrijkdom van het instituut tonen en, in de woorden van Polak, ’laten zien wat het allemaal doet’.

Ineke Sluiter ziet het als haar taak om te laten zien hoe actueel de klassieke wereld is voor de onze. Weliswaar zijn gebeurtenissen uit de oudheid maar zelden één op één op onze tijd te leggen, overeenkomsten zijn er vaak wel. Ze spreekt van ’tweerichtingsverkeer’. ,,Als ik nadenk over onze wereld, dan herinner ik mij vaak teksten of incidenten uit de klassieke oudheid.’’

De Ilias, het beroemde verhaal van ’de wrok van Achilles’, is een voorbeeld van zo’n overeenkomst. Achilles zit boos in zijn tent nadat de leider van de Griekse expeditie tegen Troje, Agememnon, hem zijn oorlogsbuit heeft afgenomen. De Grieken lijden zonder Achilles grote verliezen. Om ze toch een beetje te helpen, vraagt Achilles zijn vriend Patroclus in zijn wapenrusting de strijd in te gaan. De list mislukt faliekant: Patroclus wordt gedood door de Trojaanse held Hector. De verbitterde Achilles doodt Hector, en verminkt zijn lijk door het aan zijn strijdwagen rondom de muren van Troje te sleuren.

Sluiter verwijst naar het werk van de Amerikaanse psychiater Jonathan Shay (78), die dit verhaal aan getraumatiseerde Vietnamveteranen liet lezen. Zij herkenden er veel in. In een oorlog gaan soldaten ’moreel kapot’, zegt Shay. Ze beginnen de oorlog met hooggestemde idealen, maar uiteindelijk vechten ze alleen nog voor hun directe kameraden. Als die sterven, ervaren ze schuldgevoel: ’waarom hij, en niet ik?’ Dat leidt ertoe dat soldaten door het lint gaan, en hun tegenstanders vermoorden en verminken.

In elke oorlogssituatie is het gevaar op lichamelijke en psychische verwondingen even groot. Hoe samenlevingen met die verwondingen omgaan, is in elke tijd en elke cultuur anders.

De lezing in het RMO begint om 19.30 uur, zaal open vanaf 19.00 uur.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.