Premium

LUMC ontwikkelt snelle TB-test die duizenden levens kan redden

LUMC ontwikkelt snelle TB-test die duizenden levens kan redden
Paul Corstjens en Annemieke Geluk. Geluk: „Dagelijks sterven er wereldwijd meer mensen aan tuberculose dan aan een ebola-uitbraak in Congo.”
© Foto Taco van der Eb
Leiden

Elk jaar sterven anderhalf miljoen mensen aan tuberculose (TB). Een snelle diagnose kan dat verminderen. Wetenschappers van het LUMC ontwikkelen daarvoor een test. Momenteel wordt onderzocht of deze snelle triagetest wereldwijd toepasbaar is, met name in afgelegen, arme gebieden.

Annemieke Geluk is hoogleraar immunodiagnostiek in het LUMC. Ze pakt een klein naaldje en een buisje. „Met deze eenvoudige vingerprikker en dit buisje kun je een paar druppels bloed opvangen. Meer hebben we niet nodig”, vertelt ze.

Haar collega, moleculair wetenschapper en biotechnoloog Paul Corstjens, pakt een teststrip en een lichtgewicht ’reader’. „Het bloed moet op deze teststrip aangebracht worden. De strip kan dan in de reader en na een paar minuten verschijnt een resultaat op het display, dat zegt of iemand mogelijk tuberculose heeft of zeker niet.”

Nu gaat er nog weken overheen voordat iemand de diagnose krijgt. Als patiënten met ziekteverschijnselen (aanhoudend hoesten, nachtelijk transpireren, soms gewichtsverlies) zich al bij een arts melden, want in arme afgelegen gebieden is dat vaak niet het geval. Als de arts aan TB denkt, moet de patiënt sputum (slijm uit de diepe luchtwegen) ophoesten om de diagnose te kunnen stellen. Geluk: „Niet iedereen kan dat. Zeker kleine kinderen niet.”

Vervolgens moet dat sputum naar een gespecialiseerd ziekenhuislaboratorium, dat alleen in grote steden staat. Daar wordt het op kweek gezet of met een dure diagnostische test geanalyseerd. Drie weken later is de uitslag pas bekend. „De mensen moeten dan weer naar dat ziekenhuis reizen voor de uitslag. Dat kan soms niet vanwege de kosten of afstand en zo worden patiënten uit het oog verloren die behandeld moeten worden” , zegt Geluk.

In veel gevallen blijkt iemand uiteindelijk geen TB te hebben, maar een andere longaandoening, zoals een longontsteking of COPD. De door Corstjens en Geluk ontwikkelde test maakt het mogelijk deze groep sneller te identificeren en zo overbodige, dure vervolgdiagnostiek te reduceren.

Vanwege de slechte beschikbaarheid van diagnostische testen voor TB hebben nu slechts 6,4 miljoen van de tien miljoen jaarlijkse patiënten toegang tot diagnostiek en behandeling. De overige 3,6 miljoen lopen onbehandeld rond, waardoor er sprake is van een continue besmetting. Geluk: „Dagelijks sterven er wereldwijd meer mensen aan tuberculose dan aan een ebola-uitbraak in Congo.”

Het schrijnende daarvan is dat TB goed behandelbaar is. „Belangrijk daarvoor is dat je er op tijd bij bent, ook om verdere besmetting te voorkomen”, zegt Corstjens.

De test die de Leidse wetenschappers hebben ontwikkeld, samen met onder andere de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika, moet daar voor gaan zorgen. Al sinds 2007 werken Corstjens en Geluk aan het testsysteem, dat voor verschillende ziekten kan worden gebruikt. Corstjens: „Voor lepra zijn we al zo ver dat een test komend jaar door een gecertificeerd bedrijf geproduceerd gaat worden.”

De TB-test duurt wat langer. Inmiddels hebben de onderzoekers een set ’biomarkers’ geïdentificeerd. Dat is een specifieke combinatie van eiwitten in het bloed die duidt op TB. „We zien met deze test dus niet de bacterie zelf, maar eiwitten van de mens die erop wijzen dat het immuunsysteem aan het werk is gezet door de bacterie”, vertelt Geluk. Is de test positief, dan zal die patiënt daarna dus alsnog naar een gespecialiseerd ziekenhuis moeten voor verdere diagnose en behandeling. „Maar met deze test kunnen we makkelijker en snel bepalen wie wel en wie geen verder onderzoek nodig heeft, en dat reduceert de kosten enorm.”

Immuunsysteem

De biomarkerset voor TB wordt de komende jaren wereldwijd gevalideerd. De onderzoekers weten dat de test werkt in een aantal landen in Afrika, maar het is de vraag of overal met dezelfde biomarkerset kan worden gewerkt. „Het immuunsysteem van bijvoorbeeld mensen in China kan anders werken dan van mensen in Zuid-Afrika”, zegt Corstjens.

De komende jaren worden in samenwerking met lokale onderzoekers biomarkersets gezocht voor specifieke regio’s. Daarna kan de test verder geschikt worden gemaakt voor grootschalige toepassing. Als het zover is en de testen in grotere oplage worden geproduceerd, zal die een paar euro kosten. „Het belangrijkste is dat de test overal kan worden gedaan, ook in de meest afgelegen, kleinste dorpen. Een snellere diagnose leidt tot snellere behandeling, minder besmettingen en uiteindelijk minder doden”, zegt Geluk.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.