Meisjes uit havenstadje in Wales slaan 170 aan Duitsers ontkomen zeelieden aan de haak

Nederlandse zeeman in Holyhead.
© Foto NTR/VPRO

De moeder van May Gray, vertelt ze in de ’Andere tijden’-aflevering ’Soldaten van Oranje’ die woensdag wordt uitgezonden, ging met vriendinnen uit varen in de haven van Holyhead aan de Britse oostkust. Ze lieten ’per ongeluk’ een roeispaan in het water vallen en kwamen langszij een schip met Nederlanders. ,,Mijn vader ’redde’ haar.’’ Zo is de kiem gelegd van het Brits-Nederlandse gezin waarin Gray geboren werd.

Het was niet de enige verbintenis die ontstond daar in Holyhead. Van de twintigduizend zeelieden van marine, visserij en koopvaardij die in de meidagen van 1940 ons land ontvluchtten na de Duitse inval, werden er drieduizend in dit havenstadje in Wales gestationeerd. Naar schatting 170 lokale meisjes trouwen met Nederlandse zeelui. Op hun trouwfoto’s staan ze innig gearmd, de Nederlandse jongens in uniform, de meisjes in een trouwjurk gemaakt van parachutestof.

Holyhead werd een Nederlandse enclave in Wales. Na de oorlog wonen er zoveel Nederlanders dat het plaatsje de bijnaam Little Holland krijgt. Hun achternamen zijn Rexwinkel, Savijn, Van Weert, Meijer, Geurtjens, Rootselaar en Kraak. Het zijn de nazaten van Nederlandse zeelui die hier tijdens de oorlog aan een Welsh meisje zijn blijven hangen. In ’Andere tijden’ vertellen deze kinderen van in de zeventig over hun vaders en moeders, over liefde in tijden van oorlog en over hun trots om Nederlander te zijn.

Hun vaders werden vanwege ’de vaarplicht’ tijdens de oorlog ingezet op zee. Ze doen levensgevaarlijk werk op mijnenvegers of varen op konvooien die voedsel, voorraden, munitie en manschappen van Amerika naar Engeland brengen. Tientallen Nederlandse schepen worden door Duitse onderzeeboten getorpedeerd of lopen op zeemijnen. 3800 Nederlandse zeelui komen hierbij om het leven.

Voor de Nederlanders is Holyhead hun thuishaven. Ze hebben er hun eigen Hollandse kantine, voetballen er tegen militairen van andere landen en omdat de meeste Engelse jongens in het leger zitten zijn er veel ontmoetingen met lokale meisjes.

Er ontstaan zoveel relaties dat er Nederlands-Engelse woordenboeken worden uitgedeeld, speciaal bedoeld om elkaar beter te kunnen begrijpen. En dat lukt, getuige het grote aantal meisjes dat een Nederlandse zeeman aan de haak slaat.

Cultuurschok

Door hun huwelijk met Nederlanders raken de meisjes hun Engelse nationaliteit kwijt. Na de oorlog wil Groot-Brittannië van alle buitenlanders af die tijdens de oorlog in Engeland zijn geweest. Alle Hollanders moeten het land verlaten en zo kan het gebeuren dat ook tientallen jonge meisjes, sommige met één, twee of zelfs drie kinderen, door de Britse overheid het land uitgezet worden naar Nederland. Vaak zonder hun mannen omdat die nog in dienst zijn. Voor veel meisjes die nog nooit buiten Wales zijn geweest is het een cultuurschok.

Ze komen terecht bij hun Nederlandse schoonfamilie. Soms gaat dit goed, maar vaak ook niet. Joe Strijdhorst: „Mijn ouders zijn samen met mij drie jaar in Nederland geweest. Mijn moeder kon niet aarden in Holland en mijn vader wilde niet meer in Holyhead wonen. Ze zijn toen gescheiden en ik keerde met mijn moeder terug naar Wales. Ik heb mijn vader pas weer teruggezien toen ik 47 was.”

Aan de haven staat een monument dat herinnert aan de aanwezigheid van de Nederlanders in het dorp. Het is een eerbetoon aan de inzet van de Nederlandse zeelui in een vijf jaar durende oorlog op zee die bloed, zweet en tranen kostte. Maar vooral ook een herinnering aan de blijvende band tussen de Nederlanders en Holyhead.

Documentaire

’Soldaten van Oranje’

Woensdag 11 december, 21.15 uur, NPO 2.

Meer nieuws uit Metropool

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.