Stadstuinder Jessica Zwartjes in de race voor M/V van het Jaar: ’Het is werk, maar ook een missie’

Stadstuinder Jessica Zwartjes in de race voor M/V van het Jaar: ’Het is werk, maar ook een missie’
Jessica Zwartjes: ,,Op lokaal niveau brengen we het besef dat we onderdeel van de natuur zijn.’’
© Foto Hielco Kuipers

Wie verdient de titel Man/Vrouw van 2019? De redactie van het Leidsch Dagblad selecteerde negen mannen en vrouwen. Interviews met hen staan deze dagen in de krant. Vanaf 31 december kunt u (tot en met 12 januari) uw stem uitbrengen via het formulier in de krant of op onze website.

In deze aflevering Jessica Zwartjes. Zij is verantwoordelijk voor Het Zoete Land, een stadstuin in de Professoren- en Burgemeesterswijk. Het Zoete Land bestaat sinds 2014 en teelt op ecologische wijze groenten, bloemen, kruiden en fruit. In de tuin langs de Cronesteinkade en Zoeterwoudsesingel werken circa 35 vrijwilligers. 125 huishoudens in de directe omgeving genieten (tegen betaling) mee van de oogst. Het initiatief bereikte de 47ste plaats in de ’Trouw Duurzame 100’. Het landelijke dagblad stelt jaarlijks een lijst op van duurzame initiatieven.

Jessica Zwartjes gaat niet gebukt onder de loftuitingen. Wel is ze beetje beduusd over het feit dat het succes van Het Zoete Land zo op haar als persoon afstraalt. ,,Een groen lintje, de Trouw duurzame top 100 en nu weer dit’’, grinnikt ze. Het kan niet op voor de Leidse.

Bescheidenheid siert de mens, maar Zwartjes is nu eenmaal het gezicht van de stadstuinderij. Als enig bezoldigd medewerker stuurt ze 35 vrijwilligers aan. ,,Het is werk, maar ook een missie’’, zegt ze daarover.

Al op jonge leeftijd was ze zich bewust van haar omgeving en het milieu. ,,Als 11-jarig meisje kreeg ik het voor elkaar dat mijn ouders de auto de deur uit deden. Maar ik stond er voor mijn gevoel alleen in. Van onze leiders moeten we het niet hebben. Dat is maar weer eens gebleken bij de klimaattop in Madrid, waar niets concreets is afgesproken. Voor mij is het voedselvraagstuk heel belangrijk. Daar is veel winst te behalen. Ik wil het stukje aarde waar ik geboren ben mooier maken en de wereld mooier achterlaten. Hoe klein het Zoete Land ook is, het heeft toch effect.’’

Haar opa had een slagerij in de Van der Waalsstraat. ,,Dat ik nu groenten verbouw op een steenworp afstand, is eigenlijk best bijzonder. Juist nu ons dieet van vlees naar plantaardig moet verschuiven.’’

Sterfdag

Zwartjes werd gelauwerd met het Groene Lintje van GroenLinks en de vermelding in de Trouw top 100 kwam juist op de eerste sterfdag van haar vader. ,,Het was de dag van de Duurzaamheid. Niet geheel toevallig dus, maar het bracht wel extra emoties met zich mee.’’

Ze zet die erkenning in om voor de ’goede zaak’ te vechten. ,,We weten allemaal hoe urgent het klimaatprobleem is. In de landbouw is verlies van biodiversiteit en bodemvruchtbaarheid een groot probleem. Met de actuele stikstofcrisis is ook in de landbouw de grens van groei bereikt. Door juist op deze plek midden in de stad voedsel te verbouwen in samenhang met de natuur, kunnen Leidenaren zien dat het ook anders kan. We maken een mooie plek van bloemen, groente, kruiden en fruit. Er komen veel insecten en andere dieren op af. Mensen kunnen hier ervaren dat ze onderdeel zijn van de natuur De echte doelstelling is om al het eten van dichtbij te halen. Momenteel wordt door de gemeente gewerkt aan een ’visie Stadstuinieren’. De boeren kunnen de distributiecentra blokkeren, wij hebben eten. Ik gun iedere wijk zijn eigen stadstuin. Elke wijk heeft zijn eigen wensen en behoeften. In de Professorenwijk kun je vergeten groenten proberen, in Zuidwest bijvoorbeeld meer exotische groenten, voedsel dat dichter bij de bevolking staat.’’

Voedsellessen

Om de nieuwe generatie bewust te maken van hoe voedsel nu werkelijk op je bord komt, schreef ze een lesprogramma en geeft ze nu Voedsellessen op een middelbare school. ,,Wij stedelingen zijn verwijderd geraakt van waar voedsel vandaan komt. Het verhaal erachter. Waar is het verbouwd, wat waren de omstandigheden? Als mensen dat zouden weten, zouden ze anders kiezen. In mijn optiek is er een groot verschil tussen wat in een kas op water is gekweekt en wat buiten in de grond heeft gestaan.’’

Zwartjes gaat het lespakket uitbreiden. ,,De leerlingen gaan straks zelf groenten verbouwen, naast het zelf oogsten en het bereiden van de oogst tot een mooi gerecht, wat ze nu al doen tijdens de kooklessen. het is misschien minimaal, slechts negen lessen per klas, maar het brengt de cyclus en de duurzaamheid, de hele kringloopgedachte onder de aandacht. Eigenlijk zou het een verplicht vak, misschien wel een eindexamenvak moeten zijn. Het is zo’n groot onderwerp.’’

Via crowdfunding was het geld voor een tweede tuin in het Bontekoepark in een vloek en een zucht bij elkaar. Het is om de hoek bij de Voedselbank Leiden en omstreken en de oogst gaat volledig naar de klanten van de Voedselbank. Het brengt stadslandbouw steeds verder in beweging. ,,We brengen een beetje zelfredzaamheid en voorzienigheid terug de wijk in. Het Plantsoen was vroeger immers ook een knollentuin. Dat is toch een stuk beter dan boontjes uit Kenia of Egypte die nota bene met het vliegtuig hierheen worden gebracht?’’

Het Zoete Land is gewaarborgd tot minimaal 2021 maar is eigenlijk niet meer weg te denken uit de wijk. Zwartjes kan zich niet voorstellen dat het project ooit zou moeten wijken voor huizenbouw of iets anders. ,,Als we mogen blijven op deze plek, ben ik heel blij. De bodem heeft zeven jaar nodig om echt vruchtbaar te worden. Toen we in 2014 begonnen zat er amper organische stof in de bodem, nu is dat al met een factor 3 gestegen. Het zou doodzonde zijn als het opgebouwde bodemleven verloren gaat.’’

Lees hier alles over de verkiezing M/V van het Jaar 2019

Meer nieuws uit Leiden