Oorlogssporen: De meest veilige plek van Leiden in de oorlog was de Vinkbrug

Oorlogssporen: De meest veilige plek van Leiden in de oorlog was de Vinkbrug
Gerdi van der Poel wijst op het kogelgat in de drempel van haar voordeur.
© Foto Ruurd Kok
Leiden

Je moet het weten om het te zien. Op een paar oude huizen aan de Hoge Morsweg in Leiden liggen de verkeerde dakpannen. De daken waren beschadigd als gevolg van een bombardement op de nabijgelegen spoorbrug bij De Vink en de juiste pannen waren niet te krijgen in de oorlogsjaren. Waar knikpannen zouden moeten liggen, zijn gewone pannen aangebracht.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Kennelijk liggen ze er al jaren prima. Wilko van Zijverden attendeerde mij hierop. Hij woont al twintig jaar aan de Hoge Morsweg, had dit eens gehoord van oude buurtgenoten en het opgeschreven voor de buurtkrant.

De ’blindedarm van Oegstgeest’ werd het wel genoemd. De Hoge Mors, het buurtje langs de noordelijke Rijndijk, in de bocht waar de spoorlijn naar Den Haag de rivier oversteekt.

De lintbebouwing hoorde bij Oegstgeest, maar lag een eind buiten het dorp. De Hoge Morsweg is alweer jaren Leids, maar zo voelen de oude bewoners dat niet. ’Morsepikkers’ noemen ze zichzelf. De nabijheid van de spoorbrug bezorgde hen in de oorlog regelmatig angstige perioden.

De spoorbrug over de Rijn bij De Vink was de eerste maanden van 1945 herhaaldelijk het doelwit van geallieerde jachtbommenwerpers. Vanwege de aanhoudende aanvallen met V2-raketten op Londen besloot de Britse regering eind januari 1945 de luchtaanvallen op de raketinstallaties te intensiveren.

Lees ook Leidsch Dagblad uit 1994: De vergeten bombardementen

Verzet

Niet alleen door het bombarderen van de lanceerinstallaties, maar ook van de aanvoerlijnen via het spoor. Leiden vormde een knooppunt in het vervoer van de raketten. Daarom werden niet alleen het station, maar ook de spoorbruggen over de Rijn en over het Rijn-Schiekanaal regelmatig gebombardeerd.

Berichten van het verzet geven hiervan een feitelijk verslag. Zoals over 22 januari 1945: ’Om 17 uur werd een aanval gedaan op de spoorbrug nabij de Vink over de Rijn. De bommen troffen geen doel, en vielen in het weiland.’

Verwoest

Twee weken later: ’Op 6 februari des morgens om 10.30 werden 8 bommen geworpen nabij de spoorbrug over de Rijn bij ’De Vink’ te Voorschoten. De bommen troffen geen doel, maar vielen binnen 150 meter westelijk van de spoorlijn en troffen een 30-tal woonhuizen die gedeeltelijk volkomen werden verwoest of zwaar beschadigd. Om 10.45 waren reeds 5 doden geborgen. Enkele 10-tallen gewonden. Dit is de tweede maal achter elkaar, dat de brug gemist wordt.’

Hierover werd wel de grap gemaakt: ’De meest veilige plek in Leiden is het midden van de Vinkbrug.’

Lees ook: Daan de Roode overleefde drama in Tweede Wereldoorlog: tussen de linies bij Valkenburg

Wilko brengt mij in contact met zijn oude buurvrouw Gerdi van der Poel (1936). Gerdi woont nog in haar ouderlijk huis. Ze vertelt over een buurman die doodbloedde op zolder, getroffen door een kogel uit een vliegtuig. Ook in haar huis zit nog een kogelgat, in de drempel van de voordeur. Gerdi laat het zien en vraagt zich hardop af waarom bij een bombardement ook altijd werd geschoten.

Angst

Ze heeft haar oorlogsherinnering eens opgeschreven. ’Door die bombardementen liep ik als kind dagelijks met angst in mijn lichaam te hopen dat het maar geen mooi weer zou worden. Mijn vader had mij namelijk geleerd: Als de lucht bewolkt is, komen de vliegtuigen niet. Wanneer de hemel helder is, dan moet je opletten.

Hoor je een vliegtuig aankomen, kijk dan of het rechtuit blijft vliegen of dat het een rondje gaat maken. Wanneer het vliegtuig in cirkels gaat draaien, dan moet je maken dat je wegkomt.’ Dan wist ze dat ze moest wegrennen naar de tuinderijen achter het huis en zich laten neervallen als de aanval begon.

’In mijn herinnering was het altijd helder weer en was ik altijd bang.’ De laatste oorlogsmaanden woonde de familie op een woonark verderop in de Rijn, omdat het te gevaarlijk werd bij de brug die nooit werd geraakt.

Meer nieuws uit Leiden