Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’

Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
Reuver

Riet Onstenk was vijftien toen zij op 1 maart 1945 bevrijd werd in Reuver, Midden-Limburg. ,,In Limburg is dat bekend, maar de rest van het land denkt dat wij ook in september 1944 al zijn bevrijd door de Canadezen. Dat is niet zo, een strook van Roermond tot Venlo aan de overkant van de Maas bleef door de Duitsers bezet.’’

Zij heeft indertijd een dagboek bijgehouden. De bladen met dicht op elkaar geschreven zinnen in een meisjeshandschrift heeft ze bewaard.

Net als een serie van zes ansichtkaarten, getekend door ene ’Ferry’ en voorzien van teksten op rijm, die haar oom tijdens de mobilisatie in 1940 stuurde. Zonder postzegel erop, hij schreef er ’militair’ op en zo werden ze kosteloos verzonden.

Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
Het dagboek dat Riet Onstenk bijhield als meisje.
© Wim Creyghton

Ze doet haar verhaal over 75 jaar geleden. ,,Er zaten veel Duitse troepen in onze regio. Ons huis stond dicht bij de Maas en op een dag stonden er militairen met van die rode hakenkruisbanden om hun arm. ’Wir wollen der Speicher sehen!’’

Ze wilden op zolder kijken of ze uitzicht hadden op de overkant van de Maas, waar de Canadezen zaten en van waaraf dagelijks granaten werden afgeschoten. Doordat er bomen stonden, was er geen goed zicht en vertrokken ze. Wij woonden in de kelder. Huizen daar hebben grote kelders moet u weten. Moeder ging alleen naar boven om te koken.’’

,,Tijdens carnaval 1945, het was dus februari, werden we weggestuurd uit Reuver. Met ons hele hebben en houden werd het dorp geëvacueerd naar Duitsland, de grens was zo’n vijf, zes kilometer van ons huis. Mensen pakten spullen bij elkaar in kinderwagens, kruiwagens, ik zag zelfs karren met rolschaatswieltjes eronder. Dat hele zootje ongeregeld liep door de bossen naar Kaldenkirchen.”

Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
De adreszijde van de ansichtkaarten met tekeningen van ’Ferry’. Zie de afbeeldingszijde hieronder.

,,De bedoeling was ze van daar per trein naar Friesland en Groningen te brengen. Door het Ruhrgebied, dat dagelijks werd gebombardeerd. Er was één vliegtuig in de lucht, dat met raketten op ons schoot. Wij doken allemaal in een greppel. Later liepen we door het bos waar de raketten terecht waren gekomen. Er stonden alleen nog afgeknapte bomen, dat vond ik als vijftienjarig meisje zeer indrukwekkend.’’

,,In Kaldenkirchen kregen we huizen toegewezen. Mijn jongere zusje en ik kwamen bij een vrouw, wier man soldaat was. Ze stond elke dag de vliegtuigen die overkwamen te verwensen, wij vonden het natuurlijk prima dat ze Duitsland bombardeerden. Eindelijk hadden wij een goed bed. We werden door de vrouw wel direct aan het werk gezet.”

,,Moeder kreeg oogontsteking en moest naar het ziekenhuis in Venlo, dat ook aan de niet bevrijde kant van de Maas lag. Vader wist met de Duitse commandant te regelen dat wij mochten blijven tot de laatste trein naar het noorden. Die kwam natuurlijk nooit, zodat wij na verloop van tijd weer naar huis mochten. Op de weg terug werden we vanuit een vliegtuig onder vuur genomen. Mijn zusje en ik doken in een greppel en vader zocht dekking achter de kar die hij geregeld had.’’

,,Mensen die heulden met de Duitsers mochten achterblijven in het dorp. Die waren de lege huizen rondgegaan en van mijn moeder was de bontjas verdwenen uit een muurkast. Voor we vertrokken hadden mijn zusje en ik onder de vloer van de kamer zand gegraven uit de kruipruimte, zodat we daar in opgerolde tapijten servies en zilverwerk konden verstoppen. Toen we thuis kwamen was de eerste vraag of het ’luukske’ er nog zat en gelukkig, alles lag er nog. Op 1 maart 1945 werden ook wij bevrijd en daarmee braken betere tijden aan.’’

Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
Het huis waar het gezin Wolfs woonde in Reuven.

De nu negentigjarige Riet Onstenk-Wolfs heeft ook een document van zestien A4’tjes met herinneringen die haar broer Bart Wolfs, geboren in 1934 en dus vijf jaar jonger dan zij, in 2014 op schrift stelde. Hij beschrijft ook enkele ’verborgen ruimtes’ in het huis, die gebruikt werden om zich te verschuilen voor de Duitsers. Een ervan was op het dak, achter de schoorsteen en niet zichtbaar vanaf de straat.

Vader klom soms met een klein laddertje door een dakraam - ter grootte van vier dakpannen - het dak op om zich daar te verstoppen. Het laddertje nam hij mee het dak op.

De overbuurman, de overkant van de straat moest het huis uit en de bakker tegenover het gezin Wolfs kwam bij hen wonen, hij nam wel een grote hoeveelheid broden mee, verstopte zich in een muurkast.

Die was bijna onzichtbaar omdat het behang over de deur doorliep en het slot was afgeplakt. Aan de binnenzijde zat een grendeltje en in de kast was een plankje waarop hij kon zitten. Als de kamerdeur open stond, zag men de kast niet.

Ondergedoken

De Duitsers, op zoek naar de bakker, vonden hem dan ook niet en zeiden toen ze in de kamer stonden dat ze hem zouden doodschieten als ze hem zagen. Dezelfde middag heeft de bakker zich gemeld op het Marktplein en is hij naar Duitsland afgevoerd voor de Arbeitseinsatz.

Voor vader werd de grond ook te heet onder zijn voeten in huis en hij dook onder bij slagerij Gruijters in het dorp. Bart vindt het wonderlijk dat bij de evacuatie naar Kaldenkirchen al die ondergedoken mannen plots tevoorschijn kwamen.

De verklaring dat dit mogelijk was ligt daarin, dat het zoeken naar mannen werd uitgevoerd door het Duitse legeronderdeel de Wehrmacht en op de evacuatie werd toegezien door de Grüne Polizei. Die wist niets van de ondergedoken mannen.

Bart weet in zijn relaas ook te melden hoe de familie Wolfs aan een kar kwam om de spullen terug naar Reuver te vervoeren toen ze weg konden uit Kaldenkirchen. De Duitsers waren namelijk op de vlucht geslagen voor de geallieerden en bij het station stond allerhande rijdend materieel waarmee zij spullen naar de trein hadden vervoerd.

Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’

Na wat vertimmeren was een van de karren geschikt voor de terugweg naar Nederland. Een vrouw uit Den Haag liep met het gezin mee. Zij had een oude kinderwagen waarvan de wielen niet goed stonden. De kinderwagen maakte ruime bochten en telkens als zij haar wagentje weer goed neerzette riep ze: ,,Jezus, Maria, Jozef!’’ Daar moesten de kinderen - in stilte - steeds om lachen.

Omdat moeder met haar oogkwaal in Venlo in het ziekenhuis was is de vrouw nog een tijdje bij het gezin gebleven. Bart kan zich nog goed heugen dat ze veel verhalen wist te vertellen over het koningshuis. Ze had vaker Prinsjesdag beleefd en ook bij andere gelegenheden had ze koningin Wilhelmina en prinses Juliana gezien.

De situatie in ons land beschrijft Bart als ’uitgemergeld’ nadat de Duitsers waren vertrokken. Niets was er en veerlopig was er ook geen school. Toch wisten jongens van zijn leeftijd zich te vermaken. Ze bouwden van houten planken een tank en produceerden met melkbussen en carbid luide knallen.

,,De Amerikaanse soldaten kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’’, herinnert Bart zich. Ook hulzen die ze vonden met het slaghoedje er nog in waren in trek. ,,We stookten een vuurtje en gooiden daar de hulden in; ook dat gaf knallen; gelukkig geen gewonden.’’

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’
Herinneringen van een gezin in Reuver: ’De Amerikanen kwamen kijken waarmee we aan het schieten waren’

Meer nieuws uit Extra