Premium

Annabel Oosteweeghel brengt slapeloze nachten in beeld

Annabel Oosteweeghel brengt slapeloze nachten in beeld
’Insomnia: Ulrica’.
© Foto Annabel Oosteweeghel

Niet in slaap kunnen komen. De tijd op de wekker voorbij zien kruipen. De hele nacht naar het plafond liggen staren. Zo’n twintig procent van de Nederlanders lijdt aan slapeloosheid. Fotografe Annabel Oosteweeghel uit Noordwijk dook in deze verborgen wereld. „Ik was heel benieuwd hoe die doorwaakte nachten eruit zien.”

De één stort zich op een legpuzzel. De ander glipt naar buiten voor frisse lucht. De volgende blijft liggen zonder zich te bewegen. Iedereen gaat op zijn eigen manier om met slapeloosheid. „Maar ik ben er inmiddels wel achter dat het voor veel mensen een groot probleem is”, zegt de Noordwijkse fotografe Annabel Oosteweeghel. Voor haar een goede reden om het verschijnsel insomnia eens onder de loep te nemen.

Met een boek en een tentoonstelling in museum De Fundatie in Zwolle presenteert ze het resultaat van haar zoektocht. Ze beschouwt het als een mijlpaal. „Ik ben onlangs vijftig geworden. Dat wilde ik niet zomaar voorbij laten gaan. Ik wilde iets moois neerzetten op deze leeftijd. Ik geloof wel dat dit gelukt is ja.”

Goois meisje

Fotografie was niet meteen liefde op het eerste gezicht voor Annabel Oosteweeghel. „Ik ben geboren in Bussum. Een Goois meisje? Hahaha, misschien wel. We woonden in een mooi, vrijstaand huis van zwart hout. Mijn vader was succesvol in de modebusiness. Het was een vrijzinnig milieu. We hebben met het gezin ook in België, Frankrijk en Spanje gewoond. Nee, dat vond ik niet vervelend. Ik heb geleerd om me overal thuis te voelen. Daar heb ik nog steeds profijt van. Als fotograaf lukt het me vrij gemakkelijk om me in anderen te verplaatsen.”

Annabel Oosteweeghel brengt slapeloze nachten in beeld
Annabel Oosteweeghel.
© Foto Monica Stuurop

Omdat ze op de middelbare school veel lol had in vakken als tekenen en kunstgeschiedenis koos Annabel voor de kunstacademie. Op de St. Joost Academie in Breda volgde ze de richting schilderen. „Dat lag me heel erg goed. Toch ben ik na drie jaar overgestapt op audiovisuele vormgeving. Ik wilde geen kunstenaar worden die eenzaam op een zolderkamer zit te schilderen. Zo’n leven wil ik niet. Ik trek liever de wijde wereld in om met andere mensen samen te werken.”

Dat heeft ze in de jaren daarna ruimschoots gedaan. In eerste instantie wilde ze films maken. „Bewegend beeld, geluid, meerdere lagen, het leek me fantastisch.” Al gauw kwam ze erachter dat het allemaal niet zo eenvoudig was. Filmen is een tijdrovend en duur proces. Zeker als beginnend filmmaker ben je afhankelijk van subsidies. „Het duurde me allemaal te lang. Ik heb mijn fotocamera gepakt en ben zelf aan de slag gegaan. Als ik een goed plan heb, ben ik van niemand anders afhankelijk.”

Pubers

Annabel Oosteweeghel verhuisde in 1995 van Breda naar Amsterdam. „Ik ben daar met mijn camera gewoon langs de middelbare scholen gegaan en heb pubers gefotografeerd. Ze zagen er te gek uit, vond ik. Er zat geen ingewikkeld plan achter. Het is een kwestie van je ogen open houden. Zo simpel werkt het vaak bij mij. Deze serie werd in het tijdschrift BLVD gepubliceerd. Ik vond het fantastisch, want het betekent dat je foto’s gezien worden. Het is waardering. Dat gevoel heb ik nog steeds bij elke publicatie of expositie.”

Door deze serie kreeg ze steeds meer commerciële opdrachten. Ze fotografeerde onder meer voor de Postbank, Hema, McDonald’s, Philips en Schiphol. „Dat is nodig om een boterham te verdienen in de fotografie. Ik probeer daar ook altijd iets bijzonders van te maken.” Toch legt ze zich sinds 2014 steeds meer toe op eigen projecten.

Dat begon met de verhuizing naar Noordwijk. „We kregen een kind en dat wilde ik niet in de stad laten opgroeien. We kozen voor Noordwijk, omdat mijn man hier familie heeft en er nog volop ruimte is. In Amsterdam werd ik echt geleefd. Ik ging van de ene opdracht naar de volgende. Hier vond ik de rust om meer eigen werk te maken.”

Bungalows

Op een van haar fietstochtjes door de badplaats ontdekte ze twee bungalows uit de jaren 60, waar de tijd leek te hebben stilgestaan. „Ongegeneerd heb ik naar binnen staan gluren. Ik was verbijsterd dat er tientallen jaren niets aan het interieur was veranderd. Daar wilde ik iets mee en dus ben ik op zoek gegaan naar de eigenaars. De ene bungalow bleek net verkocht. Bij de andere liep ik een neef tegen het lijf. Hij vertelde dat het huis van zijn demente tante was. Ze had er sinds haar trouwen gewoond, was jong weduwe geworden en had sindsdien in afzondering geleefd.”

Met de fotoserie ’Oblivious’ bracht ze het levensverhaal van deze vrouw in beeld. „Ik kreeg de sleutel van de bungalow en mocht mijn gang gaan. Ik heb gebruikgemaakt van een jong en een oud model. Zo kon ik het verloop van de tijd in beeld vangen. De vrouw die op jonge leeftijd weduwe wordt, nooit meer hertrouwt en de tijd bevriest.”

Deze serie levert Annabel Oosteweeghel succes en naamsbekendheid op. Ze maakt er een boek en een expositie van. „De foto’s zijn de hele wereld over gegaan. Ik heb onder meer in Turkse, Russische en Chinese media gestaan. Het zijn blijkbaar aantrekkelijke beelden. De jaren 60 zijn natuurlijk ook een fijne periode om naar te kijken. Het is lekker om weg te dromen hoe mooi het vroeger allemaal was. Bovendien zat er ook nog een verhaal achter.”

Intimiteit

De Flatland Gallery in Amsterdam nam het werk van de fotografe niet op in haar collectie, omdat het te veel gelijkenissen vertoonde met dat van Erwin Olaf. „Dat is natuurlijk een compliment. Ze verwezen me door naar Museum Hilversum, dat veel met fotografie doet.” Achteraf is ze daar niet bepaald rouwig om, want op die manier maakte ze haar entree in de museale wereld.

Voor Museum Hilversum maakte ze de serie ’Old love’ over ouderen en intimiteit. „Alles in onze samenleving is gericht op jong en mooi. Waarom? Mensen worden steeds ouder en de behoefte aan intimiteit verdwijnt echt niet. Maar volgens de media bestaan er alleen maar jonge, mooie en strakke mensen. Een oudere vrouw is meteen een oma; nooit iemand die ook verliefd zou kunnen zijn. Ik heb een aantal oudere mensen in intieme poses gefotografeerd. Omdat dit de tijd van de seksuele revolutie was, heb ik weer gekozen voor de sfeer van de jaren 60.”

Voor deze serie maakte ze gebruik van modellen van een castingbureau. „Het is lastig om oudere mensen van straat te plukken bij zo’n thema. Je moet toch hun vertrouwen winnen. Modellen staan vaker voor de camera en vinden iets niet snel raar.” Ze maakte weer gebruik van andermans huizen. Sommige eigenaren wisten niet wat er stond te gebeuren. „Er was bijvoorbeeld een demente vrouw die op een gegeven moment begon te mompelen: wat gebeurt hier toch allemaal? De stylist heeft haar moeten afleiden, zodat we ons werk ongestoord af konden maken.”

Armoede

’Old love’ kreeg een grootse presentatie in Museum Hilversum. Verspreid over drie museumzalen werden 68 van haar foto’s tentoongesteld. Ook werd de serie gepubliceerd in NRC Handelsblad. „De krant was enthousiast over mijn werk en sinds twee jaar ben ik een van de vaste fotografen. Nee, voor de snelle nieuwsfotografie ben ik niet zo geschikt. Ik maak liever portretten en series.”

„Door dit werk kom ik op heel veel plekken in Nederland. Het viel me op dat er best veel armoede is. Daar zag ik ook meteen een fotoserie in. Ik wil zoiets aan het licht brengen. De meeste mensen hebben geen idee wat zich allemaal achter die voordeuren afspeelt. Als fotograaf heb ik daarvoor een prachtig medium tot mijn beschikking.”

Voor het project ’Generation poor’ portretteerde zij twintig mensen, die met armoede te maken hebben. Ook maakte ze een filmpje van de vijf mooiste verhalen. „Zo komt die filmopleiding toch nog goed van pas. In een film kun je toch weer meer vertellen dan in een foto.”

Zoals armoede op haar pad kwam door haar ogen goed open te houden, zo kwam slapeloosheid (insomnia) op haar pad door goed te luisteren. „Van steeds meer mensen om me heen hoorde ik dat ze slecht slapen. Ook van jonge mensen. Dat zette mij aan het denken. Hoe komt dat? En voor een fotograaf nog interessanter: hoe komen zij die slapeloze nacht door?”

Mannen

Annabel Oosteweeghel ging op zoek naar mensen die voor haar camera hun slapeloosheid wilden uitbeelden. „Toen ik een tijdje bezig was, viel het me op dat ik vooral vrouwen en meisjes voor de lens kreeg. Mannen willen hun slapeloosheid liever niet aan de grote klok hangen. Misschien zijn ze bang dat hun werkgever dan denkt dat ze minder goed presteren. Deze keer wilde ik niet met modellen werken, maar wilde ik echte mensen voor de camera. Zij weten als enigen echt hoe ze de nacht doorkomen.”

Annabel Oosteweeghel brengt slapeloze nachten in beeld
’Insomnia Joris’.
© Foto Annabel Oosteweeghjer

Als eerste fotografeerde ze buurmeisje Julia op de trap. Daarna kwam Ulrica aan de beurt, die ’s nachts buiten gaat lopen. „Ik heb haar in een park gefotografeerd. Dat drukt heel mooi haar eenzaamheid uit. Marjon wordt altijd in een vreemde houding wakker en dus heb ik haar gevraagd zo’n pose aan te nemen. John zit op zijn knieën op de grond puzzelstukjes te sorteren, want zo komt hij de nacht door.”

Verstikking

Een bijzonder verhaal is dat van David Krooshof. „Toen hij zes jaar oud was, verloor hij zijn broertje door verstikking. Ook zijn vader is door verstikking overleden. Sindsdien kon hij niet meer slapen. Hij was zo getraumatiseerd dat hij de vreselijkste nachtmerries kreeg. Het wonderlijke is dat hij onlangs een buurman van de verstikkingsdood heeft gered. Hij had een cursus gevolgd en kon daardoor de Heimlich-greep toepassen, wat de redding voor de buurman betekende. Vanaf dat moment kan hij weer doorslapen zonder nachtmerries. Insomnia kan dus ook weer verdwijnen. Is het geen mirakel?”

Zelf heeft de Noordwijkse weinig last van slapeloosheid. „Als ik ’s nachts eens wakker word, kan ik wel rustig een of twee uur liggen nadenken over projecten. Dat vind ik niet zo erg. ’s Nachts komen vaak de mooiste ideeën.”

Wat heeft ze geleerd van dit fotoproject? „We zijn er als mensen heel goed in om onze succesvolle kant te laten zien. Er is echter ook een verborgen wereld. Door de hoge eisen die de huidige maatschappij aan ons stelt, ligt inmiddels één op de vijf Nederlanders ’s nachts wakker. Daar moeten we ook eens bij stilstaan. Dat is best een hoge tol die betaald moet worden.”

De fototentoonstelling ’Insomnia’ is vanaf 18 januari tot en met 5 mei te zien in Museum de Fundatie in Zwolle.

www.annabeloosteweeghel.nl

Meer nieuws uit Lifestyle

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.