Bewegend Verleden: Leidse arbeiders verlaten de fabrieken. Maar waar? [video]

Leiden

Leidsch Dagblad en Erfgoed Leiden presenteren iedere maand een bijzonder historisch filmpje. Deze maand: Leidse fabrieksarbeiders rond 1920. Maar van welke fabrieken?

We hebben je hulp nodig, bij deze aflevering van Bewegend Verleden.

In deze film zie je 7 scenes van arbeiders die fabrieken in Leiden verlaten. Erfgoed Leiden heeft van 4 locaties achterhaald welke fabrieken het zijn. Maar van 3 gebouwen is het nog onbekend. Wie heeft een idee?

Arbeiders die de fabriek uitkomen was een geliefd onderwerp in de vroege filmgeschiedenis. Bijvoorbeeld Henri Grunkorn filmde in 1899 Leidse fabrieksarbeiders van de Katoenfabriek aan de Herengracht die na het werk de fabriek verlaten.

Bovenstaande film Uitgaan van de fabriek, met de 3 onbekende locaties, is echter van een onbekende maker. Aan de kleding te zien, stamt hij uit de begin jaren ’20: de jurken van de meisjes en vrouwen zijn al korter dan rond 1900 en vallen los om het lichaam.

In deze film zonder geluid zien we de deuren van fabrieken opengaan en arbeiders (veel kinderen!) naar buiten lopen. Ook kantoorpersoneel en leidinggevenden verlaten hun kantoor.

Sigrun Brouwer, collectiebeheerder beeld en geluid van Erfgoed Leiden, heeft veel foto’s bekeken en zo 4 locaties kunnen achterhalen. Voor scene/locatie 2, 4 en 6 is ze er nog niet uit. Ze vraagt daarbij je hulp. Wie het weet mag haar een e-mail sturen (klik hier). Onderaan dit artikel zie je foto’s van de locaties waar het om gaat.

De volgende fabrieken zijn wel bekend.

De locatie van scene 1 en 3 is dezelfde. Het is de stoomspinnerij van P. Clos en Leembruggen aan de 3e Binnevestgracht 8, 10, 12. Het gebouw werd afgebroken en ervoor in de plaats kwam nieuwbouw.

Scene 5 is J. Parmentier & Zonen, Fabriek van Wollen Garens en gebreide kousen aan de Lammermarkt. De eerste steen werd gelegd in 1865. Parmentier bleef hier tot 1942. Daarna kwam hier de Leidsche Breifabriek P. en J. van Poot en Co. Het gebouw werd afgebroken in 1993. Op de hoek Molenwerf en Lammermarkt kwam er nieuwbouw voor in de plaats.

J. Parmentier en Zonen, Lammermarkt.
© Erfgoed Leiden en Omstreken

Scene 7 is ook van P. Clos & Leembruggen: het kantoorgebouw aan de Langegracht nr 8, 10 en 12. Dit werd gebouwd in 1916. Ook dit gebouw is afgebroken.

Het hoofdgebouw van Clos en Leembruggen stond aan de Langegracht 3-5, op de plek waar nu de Digros is gevestigd. Schuin daar tegenover stond het kantoorgebouw uit 1916 (Langegracht 8, 10, 12) en daarachter weer een spinnerij aan de 3e Binnenvestgracht nr 6 en 7.

P. Clos en Leembruggen, 3e Binnenvestgracht, 8, 9, 10, 11.
© Collectie Erfgoed Leiden

Het zou kunnen dat de film in opdracht is gemaakt van P. Clos en Leembruggen. In dat geval zijn ook de andere, onbekende locaties gebouwen van het bedrijf.

Clos en Leembruggen nam in de loop van decennia verschillende andere fabrieksgebouwen over, waaronder Leidsche Sajetfabriek in de Ververstraat (1891) en Distilleederij Het Anker aan de Oude Herengracht (1895).

Waarom J. Parmentier (scene 5) er tussen zit, is onduidelijk. Clos en Leembruggen heeft de leiding van dit bedrijf op een geven moment overgenomen, maar dat gebeurde pas in de jaren ’30. De fabriek is tot aan de sluiting in 1979 geleid door de familie Leembruggen.

Begin 20e eeuw waren dat Cornelis Johannes Leembruggen (1838-1905), zijn zoon Willem Adriaan (1871-1925), en weer zijn zoon Cornelis Johannes jr (1904-1982). Mogelijk dat zij ook op de filmbeelden staan.

(Lees hier de geschiedenis van Cornelis Johannes Leembruggen, textielbaron met veel maatschappelijke functies)

(Eerdere afleveringen van Bewegend Verleden vind je hier)

De nog onbekende locaties:

Onbekende locatie, scene 4.
Onbekende locatie, scene 2.
Onbekende locatie, scene 6.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.