Inge Boutkan (80) uit Lisse gaat met thuiszorg via iPad-scherm de toekomst tegemoet

Inge Boutkan (80) uit Lisse gaat met thuiszorg via iPad-scherm de toekomst tegemoet
Inge Boutkan (80) krijgt beeldzorg via een scherm in haar woning in seniorencomplex Eikenhorst in Lisse.
© Foto Hielco Kuipers

Wie thuiszorg nodig heeft, krijgt dat in de toekomst steeds vaker digitaal. Verschillende thuiszorgorganisaties in Leiden gebruiken ’beeldzorg’ via een iPad om meer cliënten te kunnen helpen. Of het genoeg is om aan de groeiende vraag naar thuiszorg te voldoen, is onzeker.

Dit is het tweede deel in een serie artikelen over de toekomst van de zorg in Leiden. Deze serie is mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds.

Het is acht uur ’s ochtends en Inge Boutkan (80) is in haar huis in seniorencomplex Eikenhorst in Lisse in afwachting van de verpleegkundige van thuiszorgorganisatie Marente. Om acht over acht klinkt niet de deurbel, maar het geluid van de telefoon op de iPad. Aan de andere kant van het scherm verschijnt Marleen Bellekom, verpleegkundige bij thuiszorgorganisatie Marente. Mevrouw Boutkan laat haar bloedsuikerwaarde, de pillen en de namen van de inhalers zien die ze straks allemaal gaat innemen. „U mag blijven”, lacht verpleegkundige Bellekom. „Een fijne dag verder en tot vanavond.”

Beeldzorg

Thuiszorg via een beeldscherm, ook wel beeldzorg, zou een oplossing kunnen zijn voor problemen waar thuiszorgorganisaties mee kampen. Terwijl steeds meer mensen thuis hulp nodig hebben, is het voor thuiszorgorganisaties steeds moeilijker om genoeg personeel te vinden. Met beeldzorg kunnen thuiszorgmedewerkers in dezelfde tijd veel meer cliënten zien, dan wanneer ze bij cliënten langsgaan.

Niet alleen Marente, ook thuiszorgorganisatie Libertas Leiden is bezig met het invoeren van beeldzorg. Naast het controleren van de medicijnen wordt beeldzorg bij Marente ook ingezet bij de begeleiding van een stoma, maaltijdbegeleiding en bij eenzaamheid. Marente heeft op dit moment zeventig cliënten die beeldzorg via een iPad krijgen. Dat aantal zal snel groeien, naar honderd mensen dit jaar en tweehonderd volgend jaar. Cliënten van Marente krijgen de iPad in bruikleen.

Fysiek

Een ander voordeel voor thuiszorgorganisaties van beeldzorg is dat medewerkers met lichamelijke klachten -thuiszorg is fysiek zwaar werk- toch kunnen blijven werken. Vanwege de krapte op de arbeidsmarkt zijn thuiszorgorganisaties blij als zij medewerkers kunnen behouden.

Beeldzorg is ook een uitkomst voor de cliënten zelf. Mevrouw Boutkan wil zo weinig mogelijk hulp. Veel liever doet ze alles zelf. Ze vertelt over haar dochter die zelf ook vindt dat ze het enorm heeft getroffen met een moeder waarvoor ze bijna niets hoeft te doen. Mevrouw Boutkan kan ook heel veel zelf. Ze heeft alleen thuiszorg nodig omdat ze eraan herinnerd moet worden dat ze haar medicijnen inneemt. Als de thuiszorg echt langs zou komen, moet ze ’s ochtends wachten en dan kan ze niet haar dag indelen zoals ze het zelf wil.

Nerveus

Er is ook een andere kant aan beeldzorg. Veel ouderen -vooral ouderen met dementie- willen of kunnen niet omgaan met een iPad. Mevrouw Boutkan is in de categorie ouderen een digitale expert. Ze heeft zelfs computerles gegeven aan andere ouderen in haar seniorencomplex. Maar niet iedereen is zo handig.

,,Ouderen kunnen nerveus worden van zo’n apparaat in huis”, zegt wijkverpleegkundige Bellekom van het beeldzorgteam bij Marente. „Soms is de reistijd voor verpleegkundigen van het wijkteam zo lang, dat we bij nieuwe klanten die alleen medicatie-controle nodig hebben, zeggen: ’het is beeldzorg, of niets’. Zover zijn we inmiddels.”

Ook is het de vraag of de zorg die wordt verleend via een beeldscherm kwalitatief net zo goed is als een huisbezoek. Net als de reguliere thuiszorgmedewerkers hebben ook de beeldzorg-medewerkers van Marente het druk. Het beeldzorgteam -bestaande uit zes medewerkers die in ploegen werken- voert ongeveer zestig gesprekken per dag. Een beeldzorg-gesprek met mevrouw Boutkan duurt ongeveer tien minuten. Tegelijkertijd worden ook administratieve handelingen uitgevoerd die de zorgverzekeraar nodig heeft, zoals dat ook gedaan wordt tijdens gewone thuiszorg-bezoeken. Maar met beeldzorg zien medewerkers niets van de omgeving en ook niet hoe een cliënt beweegt.

Inge Boutkan (80) uit Lisse gaat met thuiszorg via iPad-scherm de toekomst tegemoet

Mevrouw Boutkan is heel tevreden over de zorg die ze krijgt van Marente, maar een keer liet ze haar zakje met pillen zien aan de verpleegkundige en omdat ze vermoedde dat die niet goed keek, stopte ze het zakje weg en vroeg: ’hoeveel pillen zaten erin?’ De verpleegkundige zat er drie pillen naast.

Thuiszorgorganisatie Marente: „Een incident als dit mag natuurlijk niet voorkomen en daar zullen wij ook zeker naar handelen.”

Gat

Op het hoofdkantoor van Marente in Voorhout vertelt manager thuiszorg Susanne Rutten dat er altijd een gat is tussen het aantal cliënten en hoeveel zorg Marente kan verlenen. In elk wijkteam was er voorheen iemand die zich bezighield met het werven van cliënten, maar die functie is veranderd in het werven van personeel. „Het is een gat dat nooit meer gevuld kan worden”, zegt Rutten. „We moeten accepteren dat het blijft. Zelfs de inzet van beeldzorg verandert daar niets aan.”

Verpleging en verzorging aan huis, ook wel wijkverpleging genoemd, valt sinds 1 januari 2015 onder de Zorgverzekeringswet. Dat betekent dat zorgverzekeraars verantwoordelijk zijn voor de financiering en beschikbaarheid van wijkverpleging. Marktwerking in de zorg is volgens minister Hugo de Jonge doorgeschoten, heeft hij recentelijk gezegd. Hoewel concurrentie blijft bestaan, vindt hij dat zorgverzekeraars samenwerking moeten organiseren in de thuiszorg om de zorg toekomstbestendig te maken.

In Leiden komt de samenwerking tussen thuiszorgorganisaties voorzichtig op gang. Dit jaar beginnen thuiszorgorganisaties Activite en Marente met zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid en enkele andere zorgaanbieders met de systematische organisatie van de ongeplande nachtzorg. Als een cliënt ’s nachts iets overkomt, gaat een wijkverpleegkundige uit het white label team - zo genoemd omdat de organisatie niet van belang is - er naartoe. De cliënt krijgt een verpleegkundige over de vloer van een van de deelnemende zorgaanbieders.

Toch moet volgens Marente meer gedaan worden. Rutten zou ook graag samenwerking met andere thuiszorgorganisaties op het drukste moment van de dag -in de ochtend- willen organiseren, maar dat is vanwege de plicht om te concurreren niet mogelijk. Rutten: „Ik wil graag met zorgverzekeraars in gesprek over hoe we met elkaar de groeiende zorgvraag kunnen aanpakken, want we kunnen het niet alleen.”

Puzzel

Daarbovenop zijn er in Leiden en omgeving thuiszorgorganisaties die last hebben van de doorgeschoten marktwerking en die zich daardoor in financieel zwaar weer bevinden.

Eigenaar Renate Tuijten van organisatie Pro-Cura Thuiszorg uit Leiderdorp kampt met lage tarieven en ’doelmatigheidskortingen’ van de zorgverzekeraars waardoor ze minder inkomsten binnenkrijgt. Volgens de verzekeraars zou ze in verhouding tot andere thuiszorgorganisaties minder doelmatig werken. Dat betekent dat ze meer zorg verleent bij dezelfde aandoening dan andere thuiszorgorganisaties. Tuijten geeft een voorbeeld. „Laatst kregen we een aanmelding van een honderdjarige vrouw die was gevallen. We hoorden dat ze in 2019 haar enige twee kinderen heeft verloren en dat ze alleen nog maar dood wil.’’

Tuijten -zelf ook verpleegkundige- stelt dat ze van de zorgverzekeraar deze mevrouw eigenlijk nauwelijks mag helpen, terwijl zij vindt dat het wel nodig is. Andere instanties, zoals de gemeente, moeten worden ingeschakeld. „Dit zijn kwetsbare mensen, daar moeten we voorzichtig mee omgaan. Vanuit liefde voor ons vak blijven we de cliënten de zorg geven die ze nodig hebben en we doen dat natuurlijk binnen de kaders die ervoor zijn, maar ik had niet gedacht dat het zo financieel gedreven zou worden.”

Puzzel

Ook Libertas Leiden sluit twee achtereenvolgende jaren af met negatieve financiële resultaten. Bestuurder Tanja Ineke zegt dat voor Libertas kostendekkende thuiszorg draaien een puzzel is. „Er zou juist geïnvesteerd moeten worden in de thuiszorg. Met marktwerking in de thuiszorg zouden mensen keuzevrijheid krijgen, maar dat is grote onzin. Cliënten zijn blij als ze geholpen worden.”

Net als andere thuiszorgorganisaties zegt Ineke van Libertas Leiden dat ze de vraag nu nog aankunnen. Maar ze waarschuwt dat de verwachtingen die mensen in Leiden van thuiszorgorganisaties hebben snel naar beneden moeten worden bijgesteld.„We kunnen niet iedereen meer om acht uur ’s ochtends helpen met wassen en aankleden. Dat zal vaker midden op de dag zijn. Maar beter om 12 uur douchen dan helemaal niet.”

Door de druk op reguliere thuiszorgorganisaties zou de vraag naar particuliere thuiszorg kunnen groeien. Dat is in ieder geval zo bij de particuliere tak van Marente -Meerzorg- waar ze rekenen op een groei van 20 procent per jaar. Momenteel heeft Meerzorg tweehonderd cliënten. Dat zijn mensen met midden- tot hoge inkomens die de zorg grotendeels uit eigen portemonnee betalen. De kans dat deze cliënten pas midden op de dag worden gewassen of beeldschermzorg krijgen, is niet zo groot.

Omvallen

De grootste zorgverzekeraar in de regio -Zorg en Zekerheid- zegt dat samenwerking tussen thuiszorgorganisaties onderling, maar ook met andere zorginstellingen, al in gang is gezet. Ook zouden er geen thuiszorginstellingen zijn die op het punt van omvallen staan. Zorginkoper thuiszorg Michel Lambeek: „We houden de financiële positie van thuiszorgorganisaties bij met een early warning system. Als er partijen zijn die krap zitten, proberen we te kijken hoe we problemen voor kunnen zijn.”

Zorg en Zekerheid stelt dat alle mensen die nu thuiszorg nodig hebben in Leiden en omgeving dat kunnen krijgen, maar ook dat het in ’toenemende mate knelt’ vanwege het gebrek aan personeel. Lambeek: „Tot nu toe lukt het -met kunst en vliegwerk- om het rond te krijgen. Op piekmomenten, bijvoorbeeld tijdens een griepgolf, is het lastig.”

Of het genoeg is voor de toekomst weet Lambeek niet zeker. „Het zal krap worden. We kunnen er geen personeel bij toveren.”

Leidse regio vergrijst sterk

Tot 2040 stijgt de bevolkingsgroei in deze regio sterk met 8,7 procent. Landelijk is dat gemiddeld 6 procent. De vergrijzing is ook sterk: in 2040 is het aantal ouderen (65plus) toegenomen met bijna 56 procent. Landelijk is dat 52 procent. (bron: Regiobeeld Zuid-Holland Noord / CBS)

0bb7a7a6-51cf-11ea-b156-02d1dbdc35d1.pdf

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.