Premium

Miljoenen van schenkers voor Lakenhal: ’Mensen zijn tegenwoordig bereid méér te geven’

Miljoenen van schenkers voor Lakenhal: ’Mensen zijn tegenwoordig bereid méér te geven’
Vlnr.: Meta Knol (directeur Lakenhal), Fusien Bijl (directeur Vereniging Rembrandt) en Haro Schultz van Haegen (Lucas van Leyden Mecenaat/vriendenvereniging) voor doek Gerrit Dou.
© Foto Lakenhal
Leiden

De Leidse Lakenhal is succesvol met het binnenhalen van particulier geld. Het stedelijk museum incasseerde het afgelopen jaar miljoenen euro’s. Directeur Meta Knol hoopt die inkomsten de komende jaren verder te vergroten.

In januari kocht het stedelijk museum het schilderij ’De schilder in zijn werkplaats’ (1632), van Gerrit Dou, dat volledig werd gefinancierd met particuliere giften. Het aankoopbedrag wil het museum niet bekendmaken. Ook de vorig jaar geopende nieuwbouw werd deels met giften betaald.

Carla van Steijn uit Wassenaar liet het museum, via de vriendenvereniging, vijf miljoen euro na; in 2015 gaf deze liefhebster ook al eens een miljoen euro. Bij haar overlijden liet de Wassenaarse trouwens ook de Leidse Hortus botanicus vijf miljoen euro na.

,,Van Steijn is een goed voorbeeld van een van de grote schenkers van ons museum’’, zegt Lakenhal-directeur Meta Knol. ,,Zij kwam heel vaak in het museum. Ze was heel nieuwsgierig, kwam naar elke opening.’’ De nieuwbouw van De Lakenhal draagt de naam van de gulle gever, die ook jarenlang ’vriend’ was van het museum en zo ook bijdroeg aan collecties en projecten: het Van Steijngebouw.

Miljoenen van schenkers voor Lakenhal: ’Mensen zijn tegenwoordig bereid méér te geven’
De mecenassen komen jaarlijks bijeen voor een diner.
© foto ld

De Lakenhal-directeur heeft de indruk dat de bereidheid om te geven de laatste jaren toeneemt. ,,Ja, die indruk heb ik wel.’’ Ook Haro Schultz van Haegen, penningmeester van het Lucas van Leyden Mecenaat en voorzitter van de vriendenvereniging van de Lakenhal denkt dat. ,,We hebben óók de indruk dat mensen tegenwoordig bereid zijn méér te geven.’’

Landelijk blijkt er echter sprake te zijn van een daling in de geefcultuur. Uit een vorig jaar oktober gepresenteerde beleidsbrief filantropie van minister Sander Dekker (rechtsbescherming) blijkt dat musea in 2018 minder (29 miljoen euro) ontvingen dan het jaar daarvoor (36 miljoen euro). Die bedragen zijn ontleend aan (tweejaarlijks) onderzoek van de Vrije Universiteit, in opdracht van Dekker. Gemiddeld maken giften zo’n zes procent uit van de inkomsten van musea.

De Lakenhal haalt een kwart van de omzet uit eigen inkomsten, die bestaan uit entreegelden en giften. ,,Ons streven is om op dertig procent aan eigen inkomsten te komen’’, zegt Knol. In 2010, een jaar voordat staatssecretaris Halbe Zijlstra drastische bezuinigingen in de cultuursector aankondigde, had de Lakenhal al flink wat eigen ’inverdienvermogen’. ,,Toen zaten we al boven de rijksnorm voor eigen inkomsten van 17,5 procent.’’

Miljoenen van schenkers voor Lakenhal: ’Mensen zijn tegenwoordig bereid méér te geven’
Bord met alle sponsors en donateurs.
© Foto ld

Een aanmoediging van Zijlstra om particuliere bronnen aan te boren, had de Lakenhal dus niet nodig. Knol: ,,Halbe heeft het slagersmes gehanteerd en bijna alle gemeenten in Nederland gingen vervolgens óók bezuinigen, maar Leiden niet. Samen met Maastricht waren zij de enige gemeenten die daar niet in mee gingen. Het was dus niet zo dat wij onze particuliere inkomsten uitbreidden omdat we minder subsidie kregen. Integendeel.’’

Impuls

Zijlstra’s promotie van het ’cultureel ondernemerschap’ gaf de werving van particuliere inkomsten wel een impuls. Zo besloot de Lakenhal in 2011 tot de oprichting van het Lucas van Leyden Mecenaat, een netwerk van weldoeners die bereid zijn - en vermogend genoeg zijn - om in vijf jaar tijd tenminste 10.000 euro aan het museum te spenderen. ,,De schroom was er in het begin wel’’, zegt Knol. ,,Hoe vraag je mensen om mee te doen? We wisten niet direct hoe het moest.’’

De directeur besloot zelf ook een duit in het zakje te doen. ,,Ik heb ooit eens een interview met dirigent Jaap van Zweden gelezen waarin hij zei: als je zelf niet doneert, kun je het ook niet aan een ander vragen. Dat heb ik in mijn oren geknoopt en toen ook gedaan.’’

Miljoenen van schenkers voor Lakenhal: ’Mensen zijn tegenwoordig bereid méér te geven’
Cornelis en Carel Pape waren gulle gevers in 1918.
© foto ld

Aanvankelijk deed Knol de werving van donateurs er zelf bij, maar inmiddels heeft het museum een fulltime medewerker die zich met het sponsors en donateurs bezighoudt. Ook Schultz van Haegen doet zijn best om nieuwe geldbronnen aan te boren. ,,Het gaat van mond tot mond.’’ Knol: ,,We hebben geen agressieve wervingscampagnes, daar hebben we ook geen geld voor.’’

Op de website van de Lakenhal staat een lange lijst met mecenassen (’met dank aan’). De weldoeners zijn opgedeeld in drie ’geefkringen’. Er zijn drapeniers (giften vanaf 10.000 euro per vijf jaar), staalmeesters (giften vanaf 25.000 euro per vijf jaar) en gouverneurs (giften vanaf 50.000 euro per vijf jaar). De eerste twee geefkringen zijn een feit, gouverneurs heeft het museum nog niet. De lijst met filantropen is overigens niet compleet, want er zijn ook particulieren die anoniem willen - en mogen - blijven. ,,Elk jaar hebben we een diner met alles mecenasssen, zo’n tachtig man’’, zegt Knol.

Vrienden

De geefcultuur in de Lakenhal steunt op twee pijlers. Naast het relatief jonge mecenaat is er een grote vriendenvereniging die al ruim een eeuw bestaat.

Ook die ’vriendenkring’ wint aan populariteit. Vorig jaar - het jaar van de heropening na een langdurige sluiting wegens de renovatie en uitbreiding - nam het aantal vrienden toe van 600 naar 750. Zij steunen het Leidse museum jaarlijks met 45 euro en dragen zo bij aan restauraties of aankopen. Sinds 1918 zijn zo ruim 230 museumobjecten aangekocht.

Gulle gevers mogen zo af en toe meedenken over de koers van het museum. Zo mochten de drapeniers en staalmeesters onlangs hun mening geven over drie toekomstplannen van conservatoren: restauratie van de stalenboeken, zo veel mogelijk particuliere objecten uit de Tweede Wereldoorlog opsporen en inventariseren, en basisscholen gratis toegang geven. Na een korte pitch van de conservatoren brachten de mecenassen hun stem uit. Uiteindelijk werd besloten om met alle drie de projecten aan de slag te gaan.

,,Mecenassen hebben privileges’’, zegt Schultz van Haegen. ,,Ze mogen in de keuken kijken, maar ze bepalen niet wat op onze menukaart staat.’’

Hoewel de eigen donateurs fors bijdragen is de Vereniging Rembrandt de belangrijkste particuliere sponsor van de Lakenhal. De vereniging steunt alle musea in Nederland bij de aanschaf van nieuwe objecten. Knol: ,,Onze grootste particuliere som komt binnen via deze vereniging.’’

Knol wil ook nog graag zeggen dat het in 1874 opgerichte stadsmuseum van oudsher stevig leunt op particulieren. Zo deed Daniël Hartevelt (1824-1895) in 1890 een gift die een ingrijpende verbouwing mogelijk maakte, die nog hetzelfde jaar resulteerde in de Harteveltzaal. Cornelis Pape doet in 1918 een ’vorstelijke schenking’ van 475.000 gulden, ter nagedachtenis van zijn overleden broer Carel (1840-1918).

Knol: ,,Dat was in die tijd echt een gigantisch bedrag. Daarmee is het museum in oppervlak verdubbeld. In 2019 heeft Carla van Steijn het museum miljoenen nagelaten waarmee we een deel van de uitbreiding konden financieren en dus hebben we nu het Van Steijngebouw. Heel vroeger had je mecenassen die kunstenaars financieel steunden. Er zijn slechts enkele decennia geweest dat musea volledig afhankelijk waren van overheidssteun. Een voetnoot in de geschiedenis, kun je wel zeggen.’’

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.