Premium

Aanpak coronacrisis heeft veel weg van pestbestrijding in de middeleeuwen

Aanpak coronacrisis heeft veel weg van pestbestrijding in de middeleeuwen
Leiden

Voor de meesten van ons is de coronacrisis een eerste kennismaking met een grote epidemie. Zolang er geen vaccin is, moeten we terugvallen op bestrijdingsmaatregelen die we van vroeger kennen, zoals quarantaine. De Leidse cultuurhistoricus Claire Weeda doet onderzoek naar de vraag hoe Europese stadsbewoners tussen 1100 en 1500 medische kennis verwierven. Volgens haar hadden stadsbesturen de bestrijding van epidemieën destijds ’naar vermogen vrij goed georganiseerd’.

De bekendste epidemie die Europa ooit trof, is de Zwarte Dood van 1347-1351. Net als het coronavirus nu, kwam deze pestbacterie uit het Verre Oosten. Ook toen was Italië het eerste Europese land dat door de ziekte werd getroffen. Dat zijn zeker overeenkomsten, erkent Weeda, maar zij ziet ook grote verschillen. ,,De pest van 1348 was veel dodelijker dan het coronavirus nu. In grote delen van Europa stierf de helft van de bevolking. We zijn het virus nu ook veel sneller op het spoor.’’

Middeleeuwers leefden met de pest. Vanaf het midden van de 15e eeuw tot aan het eind van de 16e eeuw kregen de Leidenaars bijvoorbeeld ongeveer één keer in de tien jaar te maken met een uitbraak.

De besturen in de Hollandse, Vlaamse en Brabantse steden deden ongeveer hetzelfde als de gezondheidsautoriteiten nu om de uitbraak tegen te gaan. Ze konden, net als nu, een geïnfecteerde en zijn huisgenoten thuisisolatie opleggen. Anders dan nu moesten de bewoners een bundel stro aan de gevel hangen, zodat iedereen wist dat in dat huis de pest heerste. Pestlijders of -herstellenden die in de quarantaineperiode toch de straat op moesten, kregen de plicht een witte stok dragen, zodat stadsgenoten afstand konden houden.

Net als nu drongen de stadsbestuurders aan op hygiëne. ,,Vervuilde kleren van pestslachtoffers mochten niet worden gewassen in drinkwaterbronnen’’, zegt Weeda. ,,Goederen van mensen die aan de pest waren overleden - kleding, wol, linnen en ook wel andere voorwerpen - mochten niet zomaar worden verkocht. Ze moesten eerst met azijn worden gedesinfecteerd. Stadsbesturen riepen bewoners op: maak je straat schoon, ruim afval op, houd het water schoon.’’

De middeleeuwse stadsbesturen konden epidemieën niet indammen. Met maatregelen konden ze de uitbraken hooguit vertragen en de gevolgen ervan beperken. ,,De pest was endemisch’’, zegt Weeda. ,,De middeleeuwers leefden ermee. Na de eerste uitbraak in 1347-1351 was het dodental nooit meer zo hoog, maar de laatste uitbraak in Londen in 1665-’66 maakte toch nog duizenden slachtoffers.’’

De Middeleeuwers beschouwden de pest als een straf van God voor een samenleving die in zonde leefde. Tegelijkertijd was er veel christelijke naastenliefde. Speciale broedersschappen, de cellieten, namen de zorg voor pestlijders en hun familie op zich en verzorgden begrafenissen. Wie de pest overleefde, was daarna niet altijd uit de problemen. ,,Ze konden de ziekte niet meer krijgen en werden daarom vaak gedwongen om lijken te begraven. Het was ellendig werk waar soms een stigma op rustte. Moet je je voorstellen - je was je familie kwijt en maatschappelijk gezien een paria.’’

Meer over corona in deze regio:

Volg hier het liveblog over corona.

We houden een interactieve kaart bij met coronabesmettingen.

Hier vindt u meer artikelen over corona uit het Leidsch Dagblad.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.