Premium

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus

Er lopen continu nieuwe cijfers en inzichten binnen over het nieuwe coronavirus. Wat weten we al wel en wat nog niet? 41 cruciale vragen over corona op een rij.

Elke dag komen er duizenden nieuwe, bevestigde patiënten bij met het nieuwe coronavirus.

Voor de duidelijkheid: het virus kreeg de officiële naam sars-CoV-2 mee. De ziekte die iemand die met het virus besmet is, oploopt, heeft een andere naam: die ziekte heet covid-19, wat de afkorting is voor ’corona virus disease 2019’.

1. Wat zijn de symptomen?

De eerste symptomen van iemand die besmet is met het nieuwe coronavirus, lijken op die van een griep: koorts, vermoeidheid, droge hoest. Die kunnen net als bij griep ernstig ontsporen: longontsteking, ziekenhuisopname, in het ergste geval overlijden. Vreest u een besmetting? Ga zeker niet naar de wachtkamer van de huisarts of de eerste hulp van het ziekenhuis, maar neem telefonisch contact op met uw huisarts. Zo wordt de verspreiding van het virus voorkomen.

2. Wat kunt u doen om een besmetting te voorkomen?

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO wordt sars-CoV-2 voornamelijk verspreid bij nauw contact tussen personen, via speeksel en slijmdruppeltjes – bijvoorbeeld als een besmette persoon hoest of niest. Afstand houden van anderen (1,5 meter), biedt dus bescherming.

Het virus kan ook via oppervlakken (zoals deurklinken) worden doorgegeven. Waarschijnlijk overleeft het virus enkele uren op zulke oppervlakken. Daarom is het belangrijk niet in de hand, maar in de mouw of elleboog te hoesten en niezen.

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus
Foto ANP
© ANP

Het virus kan worden doorgegeven door iemand die zelf (nog) geen symptomen heeft. Het belangrijkste is daarom om steeds een goede handhygiëne in acht te nemen. Handen schudden en servies delen zijn uit den boze. Geregeld de handen wassen is zeer belangrijk. Raak uw gezicht niet aan met uw handen, zeker op publieke plaatsen.

Een mondmasker heeft weinig zin als u niet besmet bent. Mondmaskers zijn wel nuttig voor patiënten om de verspreiding van ziektekiemen te voorkomen.

3. Hoe raakt iemand besmet?

Volgens de WHO wordt sars-CoV-2 voornamelijk verspreid bij nauw contact tussen personen, via speeksel en slijmdruppeltjes – bijvoorbeeld als een besmette persoon hoest of niest. Afstand houden (1,5 meter) biedt dus bescherming.

Het virus kan ook via oppervlakken (denk aan deurklinken) worden doorgegeven. Waarschijnlijk overleeft het virus enkele uren op oppervlakken. Daarom is het belangrijk om niet in de hand, maar in de mouw of elleboog te hoesten en niezen. Ook een goede handhygiëne is essentieel. Het virus kan doorgegeven worden door iemand die zelf (nog) geen symptomen heeft.

4. Wat gebeurt er in het lichaam na besmetting?

De virussen hechten zich vast aan cellen in de slijmvliezen. De virussen en de cellen versmelten dan met elkaar. ’Onze cellen maken vervolgens massaal nieuwe virusdeeltjes aan’, zegt Kevin Ariën, professor virologie aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG). ’Nieuw aangemaakte virusdeeltjes infecteren dan de buurcellen. Maar onze cellen herkennen de indringers. Ze maken stoffen aan die het immuunsysteem het signaal sturen dat het lichaam geïnfecteerd is. Dat veroorzaakt een hele ontstekingsreactie in de slijmvliezen. De patiënt krijgt dan symptomen als koorts, hoesten en mogelijk zelfs een longontsteking.’

’Het virus kan zich alleen via cellen vermenigvuldigen die een bepaalde receptor hebben waaraan de virusdeeltjes zich kunnen hechten. Dat zijn cellen in de luchtwegen en de longen. Maar het virus kan via de longen ook in het bloed overgaan.

5. Zijn mensen besmettelijk als ze (nog) geen symptomen hebben?

Het staat intussen vast dat besmette personen die (nog) geen symptomen hebben, anderen kunnen besmetten. Maar het is onduidelijk hoe groot het risico daarop is. Herman Goossens, professor microbiologie aan het UZ Antwerpen, zegt dat we die besmettelijkheid niet mogen onderschatten. ’Wat ik van mijn Italiaanse collega’s heb gehoord, is een eyeopener geweest. Zij vertelden over meetings waarbij één persoon zonder symptomen een grote groep heeft kunnen besmetten.’

Wie niet niest of hoest (en zo druppeltjes uitspuwt), verspreidt het virus minder gemakkelijk dan iemand die wél symptomen heeft. Daarom is het belangrijk intensief contact met anderen te vermijden (kussen, handen schudden, servies delen ...) uit voorzorg, ook als er geen symtomen zijn.

6. Blijven covid-19-patiënten na hun genezing besmettelijk?

Patiënten die zijn genezen van covid-19 kunnen het virus nog om zich heen blijven verspreiden. Daarvoor hebben Chinese artsen gewaarschuwd na de analyse van het ziekteverloop bij 191 Chinese patiënten, die in het begin van de uitbraak werden opgenomen in het ziekenhuis.

Gemeten vanaf het begin van de ziekte, kan hun besmettelijkheid tot ruim vijf weken aanhouden. Gemiddeld bleven de personen die genazen twintig dagen lang virusdeeltjes verspreiden, maar de spreiding was groot: 8 tot 37 dagen.

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus

De onderzoekers zelf wijzen erop dat hun studie tekortkomingen heeft. Zo is ze gebaseerd op een beperkt aantal patiënten die bovendien zwaar ziek werden. Daardoor is niet bewezen dat de aanhoudende besmettelijkheid ook voor minder zieke mensen geldt.

Toch is de studie belangrijk, want het huidige quarantaineadvies voor mensen die thuis uitzieken, is ’slechts’ twee weken isolatie. ’Of de aanbevolen thuisquarantaine, gezien de recente Chinese bevindingen, moet worden verlengd, moet zeker worden bekeken’, zegt Erika Vlieghe, diensthoofd infectieziekten en tropische geneeskunde aan het UZ Antwerpen. ’In alle eerlijkheid: we weten het niet. Moeten we voortaan elke zieke zonder onderscheid verlengd huisarrest geven? Dat heeft ook zijn nadelen.’

7. Werkt desinfecterende handgel nu wel of niet?

De hamvraag sinds het virus is uitgebroken: werkt handgel? En welke handgel? Er zijn al verschillende antwoorden op gekomen, maar eigenlijk is die vraag redelijk irrelevant. De handen wassen met (liefst vloeibare) zeep blijft het effectiefst. Als u dan toch desinfecterende handgel kiest, moet die zeker een hoog genoeg alcoholpercentage hebben. Dat moet tussen de 70 en 80 procent liggen.

8. Mijn collega is besmet met het nieuwe coronavirus. Wat moet ik doen?

Het virus verschijnt op steeds meer plaatsen, dus mogelijk ook op de werkvloer. Vermijd in dat scenario nauw contact met je collega. Het is belangrijk dat je werkgever alle oppervlakken laat desinfecteren, zeker bij gedeelde voorwerpen. Denk aan een toetsenbord, een computermuis, eetgerei, afstandsbedieningen enzovoort.

Wees waakzaam voor de symptomen van covid-19 (koorts, hoest, ademhalingsproblemen, keelpijn, hoofdpijn en spierpijn). Zeg op tijd dat je je niet goed voelt, laat dat op tijd weten aan je werkgever en bel naar je huisarts. Verder zijn alle ’reguliere’ voorzorgsmaatregelen voor het virus van belang.

9. Ik ben ziek. Waarom word ik niet getest?

Om de capaciteit in de laboratoria te sparen, worden alleen zwaar zieken en zorgpersoneel op het virus getest. Mensen met lichte symptomen die thuis in quarantaine kunnen blijven niet. Het officiële cijfer van het aantal bevestigde gevallen in ons land is dus een onderschatting. In werkelijkheid grijpt de epidemie nog veel meer om zich heen.

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus

10. Hoe verloopt een screening?

Een arts neemt een test af door met een wattenstaafje een staal te nemen uit de neus of keel. De testkit wordt dan naar het laboratorium gestuurd, waar het genetisch materiaal van het virus onderzocht wordt om vast te stellen of het echt om het sars-CoV-2-virus gaat.

11. Wat als ik besmet ben?

Blijf binnen en doe alles in overleg met artsen. Voor wie werkt: quarantaine in afwachting van een test of thuiswerk gebeurt in overleg met de werkgever. Die kan u nooit verplichten om verlofdagen op te nemen.

12. Hoe gevaarlijk is het virus?

Dat verschilt van persoon tot persoon. Op basis van bijna 45.000 patiënten die besmet zijn geweest met het nieuwe coronavirus, heeft het Chinese Center for Disease Control (CDC) de volgende analyse gepubliceerd: de overgrote meerderheid – 81 procent – van de patiënten kent een ’mild’ verloop van de ziekte. Bij 14 procent van alle patiënten mondt covid-19 uit in een toestand met serieuze ademhalingsproblemen en benauwdheid. 5 procent van de patiënten wordt ’kritiek’. Van hen overlijdt de helft.

Het risico op een ernstig verloop is niet gelijk verdeeld. Bij kinderen van negen jaar of jonger waren er in China tot midden februari geen sterfgevallen; over het algemeen zijn er weinig jonge patiëntjes. Kinderen lijken op de een of andere manier beschermd tegen de ziekte.

Ouderen daarentegen hebben een bovengemiddeld groot risico om te overlijden aan het nieuws coronavirus. Vanaf de leeftijd van zestig jaar stijgt het risico. Een besmette zestiger heeft volgens de laatste schattingen 4,6 procent risico om te overlijden, een besmette zeventiger 9,8 procent en een besmette tachtigplusser 18 procent. Bestaande chronische aandoeningen – cardiovasculaire ziektes, diabetes, hoge bloeddruk, kanker – verhogen (in welke leeftijdsgroep dan ook) het risico om aan covid-19 te bezwijken. Al die statistieken nemen niet weg dat ook een dertiger of veertiger zonder een achterliggende aandoening grote pech kan hebben.

13. Mogen we bejaarde (groot-)ouders en zieken nog bezoeken?

We moeten met zijn allen de verspreiding van het virus beperken met het oog op de personen voor wie het virus potentieel het gevaarlijkst is, zoals 70- en 80-plussers of personen met een bestaande aandoening.

Het is daarom raadzaam om in hun buurt extra voorzichtig te zijn en intensief contact (kussen, hand geven) te vermijden. Wie hoest of niest, blijft sowieso het best uit de buurt van risicogroepen.

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus

Omdat ook besmette personen zonder symptomen het virus kunnen doorgeven, is het belangrijk om in elk geval voorzichtig te zijn, zonder de bejaarden of andere kwetsbare personen in een sociaal isolement te dwingen.

Voor alle zekerheid neem je kleine kinderen maar beter niet mee bij bezoekjes, want van hen kunnen we niet verwachten dat ze zich aan de basisregels houden om besmetting te voorkomen.

14. Is er al een vaccin tegen het virus? Of een behandeling voor erg zieke patiënten?

Nee, maar er wordt volop aan gewerkt. Waarschijnlijk al in april zullen in de Verenigde Staten 45 gezonde vrijwilligers worden ingeënt met een experimenteel vaccin tegen sars-CoV-2. Als die proeven uitwijzen dat het kandidaat-vaccin ongevaarlijk is voor gezonde mensen, kunnen meer proefpersonen worden ingeënt. Deze keer om te bewijzen dat het vaccin ook wérkt, en mensen effectief beschermt tegen infectie met het nieuwe coronavirus.

Om te weten of het vaccin deugt, zullen we minimaal een jaar geduld moeten hebben, verwacht viroloog Johan Neyts van het Rega-Instituut van de KU Leuven. ’Dat zou op zich al onwaarschijnlijk snel zijn, want het kost veel tijd om een vaccin op de markt te krijgen. Je moet uitzoeken of het veilig is, je moet achterhalen of het een immuunreactie oproept die sterk genoeg is om infecties tegen te gaan, je moet uitzoeken hoeveel dosissen er nodig zijn. En je moet te weten komen hoelang een eventuele bescherming aanhoudt: een paar maanden, een jaar, levenslang? Daar gaan vaak jaren over.’

Artsen zijn intussen druk bezig met manieren te zoeken om mensen die covid-19 hebben opgelopen, te behandelen. Omdat het om een volslagen nieuwe ziekte gaat, zijn er geen geneesmiddelen op de markt die hier speciaal voor zijn ontwikkeld. Er lopen tests met medicijnen tegen andere virusziektes.

15. Hoe sterft iemand aan het coronavirus?

Vooral door ademtekort. Infectie met het sars-CoV-2-virus kan immers een dubbele longontsteking veroorzaken. Als de luchtweginfectie erg diep in de longen doordringt, doet ze de longblaasjes zwellen en vollopen met ontstekingsvloeistof. Zo kunnen de longblaasjes niet langer zuurstof afgeven aan het bloed en koolstofdioxide eruit filteren. Dat leidt tot zuurstoftekort in weefsels en organen. Het hart moet dan harder pompen om het zuurstofarme bloed rond te stuwen en de organen alsnog van voldoende zuurstof te voorzien. Dat houdt het niet oneindig lang vol, waardoor hartschade of een hartstilstand op de loer ligt.

Daarnaast kan een zware virale longontsteking ook bloedvergiftiging uitlokken, wanneer ziektekiemen en afvalstoffen vanuit de longblaasjes naar het bloed weglekken. Zo’n bloedvergiftiging kan uitmonden in een fatale septische schok, waarbij de bloeddruk wegvalt en de bloedsomloop stilvalt. Ook kan het immuunsysteem bij zijn pogingen om het virus uit te schakelen, de situatie onbedoeld erger maken. Door in overdrive te gaan en een golf van afweerstoffen op de longblaasjes af te sturen, kan het de ontsteking juist aanblazen.

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus
© Foto ANP

16. Verandert het virus en wordt het dodelijker?

Het aantal besmettingen in Noord-Italië ligt opvallend hoog. Dat doet de vraag rijzen: is het nieuwe coronavirus aan het muteren naar een besmettelijker en/of een ziekmakender variant?

Het antwoord is: ja, het virus verandert. Maar álle virussen muteren, zeker RNA-virussen zoals het sars-CoV-2-virus. Maar voorlopig hebben wetenschappers geen aanwijzingen dat het virus zich beter aan het wapenen is zodat het besmettelijker wordt en/of zwaardere ziekteverschijnselen veroorzaakt.

17. Waarop moet u letten bij het handen wassen?

Handen wassen verkleint het risico op infectie, maar het moet wel grondig gebeuren. Geen deel van de handen (rug, tussen de vingers, vingertoppen, duim) mag vergeten worden. Droog daarna de handen af met een wegwerphanddoekje en sluit vervolgens de kraan met dat handdoekje, zodat de handen niet opnieuw besmet zouden raken via de kraan.

18. Hoe valt het virus in te dijken?

Om de epidemie de kop in te drukken, moeten patiënten en hun directe contacten zo snel mogelijk opgespoord worden en zo nodig in quarantaine worden geplaatst. Maar dat wordt bemoeilijkt doordat veel mensen niet al te veel last hebben van de ziekte, en dus de ernst van de situatie niet beseffen. Daardoor kunnen ze geneigd zijn zich niet te melden bij een arts. Mogelijk merken ze er zelf helemaal niets van, maar kunnen ze anderen toch besmetten.

De overheid speelt bij het indijken van het virus een grote rol. De aanpak van de Chinese regering – ze sloot onder meer de miljoenenstad Wuhan af – heeft zeker vruchten afgeworpen. De WHO schrijft de daling van de Chinese gevallen toe aan de draconische maatregelen die er werden genomen. Dat snel en drastisch ingrijpen wel degelijk helpt, heeft ook al de Spaanse griep honderd jaar geleden bewezen.

19. Hoe lang zal de uitbraak duren?

Dat is koffiedik kijken. Iedereen hoopt dat grote pieken uitblijven en we eerder een situatie krijgen met een constant aantal nieuwe besmettingen per dag. Dan zou de uitbraak langer duren, maar behapbaar blijven voor de ziekenhuizen. Patiënten die beademd moeten worden, kunnen er in dat scenario zeker van zijn dat er voldoende toestellen en artsen beschikbaar zijn, wat de overlevingskansen verhoogt. Er moeten dan geen harde keuzes gemaakt worden over wie wel en wie geen zorg krijgt.

Om te becijferen hoe deze uitbraak verder zal verlopen, ontbreken vandaag belangrijke gegevens: hoe nauw moet het contact tussen personen echt zijn voor een besmetting? Hoe groot is het effect als we stoppen met de handen te schudden? En hoeveel personen raken besmet door een patiënt zonder symptomen? Zonder antwoorden op die vragen kunnen we niets voorspellen.

20. Mogen vriendjes thuis komen spelen, nu de scholen gesloten zijn?

Bij veel infectieziekten spelen kinderen een cruciale rol. Hun immuunsysteem is nog niet volwassen, en ze hebben ook niet zoveel weerstand opgebouwd tegen allerlei virussen als volwassenen. Bij de jaarlijkse griep bijvoorbeeld zijn kinderen de ’motor’ van de epidemie. Ze dragen van thuis virussen mee naar school. Daar geven ze die efficiënt door aan elkaar via intens contact (denk aan gesabbel op speelgoed en/of ravotten op de speelplaats). Klasgenoten van een besmet kind kunnen thuis dan weer hun gezin infecteren.

Maar sars-CoV-2 is de griep niet. Bij deze uitbraak met het nieuwe coronavirus is er zelfs iets merkwaardigs aan de hand. Uit de gegevens van tienduizenden Chinese covid-19-patiënten blijkt dat kinderen niet tot de risicogroep behoren. Slechts 2 procent van de patiënten is jonger dan twintig. Bij kinderen onder de tien jaar is er nog geen enkele dode.

Een recente Chinese studie stelt wel dat kinderen net zo vatbaar zijn voor het virus als volwassenen. Maar dat is volgens onderzoekers maar een deel van de puzzel. Want kunnen ze de ziekte doorgeven zelfs als ze geen symptomen vertonen? Dat blijft een vraagteken. Het ziet ernaar uit dat ze dat inderdaad kunnen, zij het minder effectief dan als ze wel symptomen hebben.

Of het zinvol is om kinderen uit elkaar te houden (bijvoorbeeld door scholen te sluiten), is daarom omstreden. Erika Vlieghe (UZ Antwerpen) wees er op dat de remedie erger zou kunnen zijn dan de kwaal. Het risico is dat grootouders – net de kwetsbaarste groep – dan inspringen voor de opvang en erg ziek worden.

Dan maar het kroost met andere kinderen thuis samen laten spelen? Vanuit het perspectief van de volksgezondheid zou het een voordeel kunnen zijn om kinderen die samen op school zitten, zo veel mogelijk samen te houden. ’Ze bouwen samen groepsimmuniteit op’, zegt Pierre Van Damme, professor epidemiologie aan de UAntwerpen. ’De kinderen zijn een grote groep die zo goed als niet ziek wordt van dit virus. Als het virus onder kinderen circuleert, zal dat er mee toe bijdragen dat de uitbraak uiteindelijk uitdooft. Intussen is het wel van groot belang dat de kinderen zo weinig mogelijk contact hebben met hun grootouders, die wél erg kwetsbaar zijn voor dit virus.’

’De groep die de infectie wel doormaakt, bestaat in het beste geval vooral uit kinderen, jongeren en hun ouders en zo weinig mogelijk uit kwetsbare personen. De scholen kunnen hier een bijzonder belangrijke rol spelen.’

’Maar wil dat zeggen dat we coronafeestjes moeten organiseren bij jonge kinderen? Neen. We moeten niets versnellen.’

Steven Van Gucht, voorzitter van het wetenschappelijk coronacomité, zit op dezelfde lijn: ’Een school is een gesloten gemeenschap. Dat is een grote familie. Kinderen in een klas of op de speelplaats, die zitten een heel jaar door bij elkaar. Hen uit elkaar trekken en bij grootouders plaatsen, creëert meer risico.’ Van een sportdag of theatervoorstellingen is hij geen voorstander. Dan vermengen scholen zich en zijn er extra mogelijkheden voor het virus om zich te verspreiden.

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus
© Archieffoto ANP

21. De scholen zijn dicht. Mag je als werknemer thuisblijven als je geen kinderopvang hebt?

Als er geen opvang in de school voorzien is of je kan niet thuiswerken, kun je in principe zorgverlof aanvragen. Iedere fulltime werknemer heeft recht op tien onbetaalde verlofdagen voor dwingende familieredenen. Eventueel kun je ook in samenspraak met je werkgever gewoon verlof opnemen.

22. Ik werk in een sector die tijdelijk de deuren dicht moet doen. Wat met mijn loon?

Je bedrijf moet een aanvraag doen bij het UWV. Je wordt dan tijdelijk werkloos vanwege economische redenen of overmacht. Je ontvangt een werkloosheidsuitkering die de eerste twee maanden 75 procent is, daarna 70 procent – zie voor details www.uwv.nl.

23. Doen we niet te paniekerig? Is het niet gewoon een griepje?

Het griepvirus maakt jaarlijks 40.000 dodelijke slachtoffers in de Europese Unie alleen, terwijl er wereldwijd nog ’maar’ 4.000 mensen zijn gestorven door het nieuwe coronavirus. Toch worden er meer maatregelen getroffen omdat er nog geen vaccin is en er nog niemand immuun is tegen het nieuwe coronavirus.

Het grote risico bij deze uitbraak is een overbelasting van de gezondheidszorg. Als er te snel te veel patiënten bijkomen, kunnen ziekenhuizen de druk niet meer aan. Dan zou de behandeling van andere patiënten in het gedrang komen. Ziekenhuizen stellen nu al niet-dringende ingrepen uit.

24. Boek ik nog een reis?

Het is voorlopig niet duidelijk hoe snel het nieuwe coronavirus zich wereldwijd verspreidt. Reizen is dus een risico. Misschien verlies je geld, afhankelijk van het type reisverzekering dat je hebt afgesloten, of kom je vast te zitten. Dat risico neem je niet wanneer je eens een ander soort reis maakt, waarvoor boeken niet nodig is: minder ver, minder snel, en vaak ook minder duur.

25. Kan een werkgever iemand verplichten om thuis te blijven?

Een werkgever kan wel vragen om thuis te blijven, maar iemand het recht ontzeggen om naar kantoor te komen, ligt moeilijk, tenzij daardoor anderen risico’s lopen. Zondermeer verlof opnemen kan niet, dat moet altijd in onderling overleg tussen werkgever en werknemer gebeuren. Hetzelfde geldt voor thuis werken. Een werkgever kan je niet verplichten om vakantiedagen op te nemen, zelfs al kom je terug van een reis naar een risicobestemming. Hij kan wel beslissen om je vrij te stellen van werk terwijl je loon doorloopt.

Het is wel goed mogelijk om richtlijnen op de werkvloer mee te geven als preventie. Zo kunnen zakenreizen of vergaderingen geannuleerd worden.

26. Waar zijn er mensen besmet?

De eerste gevallen van het virus zijn opgedoken in het Chinese Wuhan. Het overgrote deel van de mensen dat besmet is, heeft een rechtstreekse connectie met het gebied. Maar door het reizen van besmette personen, is de ziekte ook in andere landen verspreid.

Opvallend is dat er voorlopig in Afrika in verhouding weinig besmettingen zijn vastgesteld. Er wordt wel gevreesd dat er door de gebrekkige controles wel al meer ongedetecteerde gevallen van het virus zijn opgedoken. Er zijn namelijk veel vluchten tussen Afrika en China, en die zijn de voorbije maanden gewoon doorgegaan. De luchtvaartmaatschappijen zijn ook niet van plan die te schrappen. Gevreesd wordt dat als het virus in Afrika doorbreekt, er door de gebrekkige screening daar snel een nieuwe broeihaard kan ontstaan, die ook naar bijvoorbeeld Europa zou kunnen overwaaien.

27. Waarom vallen er zoveel covid-19-doden in Italië?

Nergens anders ter wereld nam het aantal besmettingen en doden procentueel zo snel toe als in Italië. Vrijdag 13 maart stond de teller op 17.660 besmettingen en 1.266 doden. Op basis van die cijfers is 7 procent van het aantal besmette personen in Italië ondertussen gestorven.

Het land heeft een vergrijsde bevolking, geen enkel Europees land heeft relatief meer 80-plussers. Dat is allicht een deel van de verklaring. Het gros van de doden is volgens de Italiaanse media ouder dan tachtig. De meesten hadden ook al andere ziektes of lagen al in het ziekenhuis.

Behalve op de leeftijd van de patiënten wordt steevast gewezen op de aanvankelijk trage reactie. De eerste coronapatiënt in Italië, de 38-jarige Mattia, is tot twee keer toe naar huis gestuurd, eerst door zijn huisarts, vervolgens door een eerstehulppost. Gedurende drie weken heeft hij in zijn thuisstad Codogno zeker tientallen anderen kunnen besmetten.

28. De beurzen reageren paniekerig. Wat doe ik met mijn beleggingen?

Eerste gouden raad: ga niet mee in de manisch-depressieve sfeer van de markten. Een belegger mag zich nooit laten leiden door zijn impulsen. Financiële beslissingen neem je alleen weloverwogen en zo rationeel mogelijk. Dat vergt een aanpak op langere termijn, los van de waan van de dag. Laat u bijvoorbeeld niet leiden door momentaandelen, zoals een bedrijf dat mondmaskertjes produceert of een biotechbedrijf dat mogelijk een vaccin heeft tegen het virus. In tijden van paniek en opwinding volgt de ene (koers)overdrijving op de andere. Tenzij je een gehaaide speculant bent, blijf je daar het best ver van weg.

29. Is er sprake van een pandemie?

De WHO stelt dat een pandemie een ’wereldwijde verspreiding’ van een nieuwe ziekte is die voldoende ernstig is en die een grote impact heeft. Sinds 11 maart spreekt de WHO bij deze uitbraak van een pandemie.

Tedros Adhanom Ghebreyesus, de topman van de WHO, benadrukte wel dat het gebruik van het woord ’pandemie’ eigenlijk niets verandert. De WHO gebruikt die term wel, maar er zijn voor haar aanpak geen officiële gevolgen aan gekoppeld.

30. Hoeveel mensen zullen uiteindelijk besmet raken?

Dat weten we niet. Vorige week raakte bekend dat de Duitse bondskanselier Angela Merkel ervan uitgaat dat uiteindelijk 70 procent van de bevolking besmet zal raken. Het is een voorspelling van het Robert Koch Institut (RKI), het Duitse instituut voor volksgezondheid. Maar, en dat is belangrijk, het RKI benadrukt dat veel ervan zal afhangen hoe snel het virus zich zo breed verspreidt.

’Voorspellingen dat 60 of 70 procent van de bevolking besmet zal raken, doen al een tijdje de ronde’, zegt Anne-Mieke Vandamme, die als professor aan het Rega-Instituut (KU Leuven) gespecialiseerd is in de verspreiding van infectieziekten. ’In de fase waarin we nu zitten, zijn de maatregelen bedoeld om de verspreiding af te remmen. Alles draait om uitstel, zodat we geen grote piek krijgen van patiënten die allemaal tegelijk zorg nodig hebben. Maar het virus zal niet zomaar verdwijnen, ook niet als het ergste achter de rug is. Zolang er geen vaccin is, blijven mensen vatbaar als ze nog niet besmet zijn.’

Pas als 60 tot 70 procent van de bevolking het virus al heeft gehad, wordt de kans klein dat een vatbare persoon (iemand die nog niet besmet is) contact heeft met een persoon die precies op dat moment besmettelijk is. De ’verdunning’ van vatbare en zieke (besmettelijke) personen binnen de hele bevolking wordt almaar groter, waardoor de uitbraak vanzelf uitdooft.

’Een belangrijke kanttekening: wat betekent die 70 procent?’, zegt Niel Hens, professor biostatistiek en vaccinologie aan de UHasselt en UAntwerpen. Samen met Vandamme werkt hij aan een model om het verdere verloop van de uitbraak te voorspellen. ’Als 70 procent van de bevolking besmet raakt, wil dat niet zeggen dat al die mensen ziek worden. Er zullen ook personen zonder symptomen of met heel milde symptomen tussenzitten.’

Mag ik thuisblijven nu scholen dicht zijn en werkt desinfecterende handgel? Alle cruciale vragen over het nieuwe coronavirus

31. Waarom spreekt men eigenlijk nog altijd van het ’nieuwe’ coronavirus?

De uitbraak wordt veroorzaakt door een coronavirus. Coronavirussen zijn een bepaalde familie van virussen. Niet te verwarren met griepvirussen – die behoren tot de familie van de influenzavirussen.

Sars en mers behoren tot dezelfde familie als dit nieuwe coronavirus (ze zijn de grote broers van het virus dat de huidige uitbraak veroorzaakt, zeg maar). In de Chinese miljoenenstad Wuhan heeft in december 2019 dus een nieuw coronavirus de kop opgestoken. Om het onderscheid te maken met andere coronavirussen wordt nog altijd van het ’nieuwe’ coronavirus gesproken.

Dat nieuwe virus kreeg de officiële naam ’sars-CoV-2’: ’sars’ omdat het virus een variant is van het oudere sars-virus (met de grote uitbraak in 2002/2003), ’Co’ van ’corona’, ’V’ van ’virus’ en ’2’ omdat het dus een nieuwe variant is van sars.

De longziekte die besmette personen kunnen krijgen, heet ’covid-19’ (’corona virus disease’ die in 2019 de kop opstak).

32. Helpt het om te gorgelen met warm zout water?

’Regelmatig gorgelen met warm zout water’ is een van de zogezegde remedies voor covid-19 die al sinds vorige week de ronde doen. Er wordt zelfs beweerd dat het preventief werkt. Maar dat is en blijft, net zoals veel andere berichten, regelrechte nonsens.

Wie klachten heeft zoals hoofdpijn, koorts of ademhalingsproblemen, moet contact opnemen met de huisarts om te weten te komen wat hij of zij het best doet en welke medicatie het meest geschikt is.

33. Kunnen huisdieren drager zijn van het virus en het verspreiden?

Op haar website had de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) oorspronkelijk de informatie staan dat katten en honden niet besmet konden raken met het nieuwe coronavirus. Die visie is intussen bijgesteld: in Hong Kong is de ziekte aangetroffen bij een hond, maar die vertoonde geen symptomen. Er wordt wel aangenomen dat katten en honden de ziekte niet verder verspreiden. ’Er is op dit moment geen bewijs dat huisdieren zoals katten en honden mensen hebben besmet’, liet de WHO weten aan de Amerikaanse nieuwssite Quartz.

34. Kan ik zelf mondmaskers maken? Waar kan ik terecht met mondmaskers die ik heb liggen?

Verschillende mensen hebben initiatieven opgestart om zelf mondmaskers te stikken. ’Het is zeer mooi dat mensen zich daartoe engageren’, zegt Steven Van Gucht, viroloog bij Sciensano. ’Die mondmaskers zullen alleen nuttig zijn voor eigen gebruik en zijn niet geschikt voor de gezondheidswerkers.’ De FOD Volksgezondheid onderzoekt wel of er richtlijnen kunnen worden verspreid om behulpzame burgers te helpen bij de fabricatie van die maskers, zodat ze bepaalde gezondheidsstandaarden zouden kunnen halen.

Vanuit verschillende (medische) hoeken is de voorbije dagen vooral de oproep gekomen om alle maskers die mensen thuis hebben liggen, binnen te brengen bij ziekenhuizen, huisartsen, enzovoort. Met succes: de decaan van de Gentse faculteit Geneeskunde, Piet Hoebeke, maakte bekend dat daar alvast duizenden mondmaskers zijn binnengebracht die verder worden verdeeld. Alle zorgverstrekkers hebben op dit moment mondmaskers nodig, dus wie er heeft liggen, kan die daar nog altijd binnen brengen.

35. Hoe lang mag ik mijn (groot)ouders niet bezoeken, uit voorzorg?

Al een tijdje wordt zeer sterk aangeraden om oudere mensen (vanaf ongeveer zestig jaar) zo weinig mogelijk te bezoeken om te voorkomen dat zij besmet zouden raken met het nieuwe virus. De gevolgen kunnen bij hen zwaar zijn. Een heldere termijn is niet verbonden aan dat beperkte bezoek: op dit moment is verre van duidelijk hoelang het virus nog aanwezig zal zijn en hoelang mensen die drager zijn maar geen symptomen hebben het virus nog kunnen verspreiden. Om voor een individu uit te kunnen maken of hij of zij het virus heeft, is het wachten op een goede, snelle test.

36. Kun je het virus ook doorgeven via eten dat we afhalen bij de chinees, de pizzeria of een ander restaurant?

Het sars-CoV-2-virus kan overleven op oppervlakken en kan zich zo verspreiden, maar dat geldt voor elke plek waar mensen samenkomen. Eten afhalen in om het even welk restaurant blijft toegelaten. Nu ze verplicht de deuren sluiten, is het zelfs een grote steun om dat te (blijven) doen. Zoals overal is er in de restaurants dezer dagen normaal gezien nog meer dan anders extra aandacht voor hygiëne.

37. Kan ik nog bij de psycholoog langsgaan?

De zorgcontinuïteit is gegarandeerd. Dat benadrukt de Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen. ’De reguliere zorg loopt door’, zegt gedelegeerd bestuurder Koen Lowet. ’Als we dat niet doen, riskeren we de spoeddiensten nog meer te belasten. We moeten voorkomen dat er een noodtoestand ontstaat voor mensen met een kritieke mentale toestand.’

Tegelijkertijd willen de psychologen het risico op besmetting beperken. Daarom is er een duidelijk advies om zo weinig mogelijk fysieke consultaties te laten plaatsvinden. ’Wij hebben de collega’s inhoudelijk gestoffeerd zodat ze zoveel mogelijk online- en telehulpverlening kunnen bieden. Een groot verschil in kwaliteit met de fysieke consulten zou er niet mogen zijn, is uit eerder onderzoek gebleken.’ Als de omstandigheden het echt noodzakelijk maken, is dat fysieke consult nog steeds mogelijk. ’Mits het in acht nemen van alle regels over hygiëne. En als er iemand zich ziek aanmeldt, is er uiteraard geen fysieke consultatie mogelijk.’

Er bestaat veel ongerustheid over het nieuwe coronavirus. Dat zien de psychologen in hun eigen praktijken, zeker sinds de Nationale Veiligheidsraad maatregelen invoerde. ’We mogen de psychologische impact hiervan niet onderschatten. Door voortdurend thuis te moeten blijven, bestaat er een risico op het ontwikkelen van mentale problemen. Daarom werden er ook richtlijnen uitgevaardigd hoe men al kan voorzien in de eerste psychologische opvang ter preventie van verdere mentale problemen. Die zijn niet enkel relevant voor psychologen, maar voor alle hulpverleners in de eerste lijn zoals thuisverpleegkundigen.’

Er komen zeer binnenkort nieuwe richtlijnen over mentale weerbaarheid in de thuissituatie.

38. Mag ik nog seks hebben?

Het antwoord op die vraag is genuanceerd. Zo klinkt het bij Sensoa, het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid. Zeker de relatief lange incubatietijd van Covid-19 maakt het moeilijk een inschatting te maken of de partner in kwestie al dan niet besmet is. ’Ben je zelf in isolatie geplaatst omdat je in contact kwam met iemand die besmet bleek, of is je partner in isolatie geplaatst, dan let je beter op. Het virus zit in het speeksel of in de kleine druppeltjes die de lucht in vliegen als een besmet persoon hoest of niest.’ Dat betekent kortom zelfs niet knuffelen, kussen op de wang of tongkussen voor die groep.

’Partners, vrienden of vrienden die symptomen vertonen, blijven best zo ver mogelijk uit elkaars buurt. Ook slapen doe je beter apart.’ ’Er is geen bewijs dat je het nieuwe coronavirus kunt krijgen of doorgeven via sperma, voorvocht uit de penis of vocht uit de vagina. Maar als een van die vochten wordt doorgegeven, zijn de partners meestal dicht bij elkaar wat de kans op besmetting groot maakt.’ Sensoa wijst er nog op dat alles wat op voldoende afstand gebeurt, altijd een optie is. Denk daarbij aan gewaagde foto’s of seksuele handelingen voor de webcam. ’Let dan wel op met de latere kans op verspreiding van die beelden.’ ’Ook in real life kan je elkaar opwinden door bijvoorbeeld samen erotische films te kijken of een striptease te doen’, klinkt het nog.

39. Waarom worden buitenspeeltuinen gesloten? De buitenlucht was toch gezond? Mogen we dan niet meer sporten of wandelen?

Alle binnen- en buitenspeeltuinen of speelpleinen op Belgisch grondgebied zijn dicht. Net als kinderboerderijen en dierenparken. Openbare parken blijven wel open, maar als er een speeltuin staat, moet die afgesloten worden. Om de verspreiding van het virus tegen te gaan, is het beter om kinderen en volwassenen niet dicht bij elkaar te brengen waarbij ze dezelfde voorwerpen aanraken. Of dat nu op een bankje is, wuivend naar de spelende kinderen, of aan een omheining, kijkend naar dieren. Maar ook speeltuigen zijn niet onschuldig: het virus blijft tot 72 uur lang leefbaar op plastics en tot 48 uur op roestvrij staal. De kans op besmetting in de buitenlucht is kleiner, omdat mensen daar sowieso meer afstand houden en verse lucht inademen en omdat het virus niet overgedragen wordt via de lucht. Over sporten en wandelen in de buitenlucht: dat mag, maar hou voldoende (minstens een meter) afstand van elkaar en hou in de gaten waar je speeksel heen waait. Vertoon je symptomen dan is het raadzaam om binnen te blijven.

40. Kan ik nog met het openbaar vervoer reizen?

Ja, zolang u daarbij rekening houdt met de voorzorgsmaatregelen die al van in het begin van de coronacrisis gelden: hou voldoende afstand, was de handen, blijf zoveel mogelijk van uw gezicht, hoest en nies in een wegwerpzakdoek.

41. Kan ik nog naar de tandarts?

De beroepsvereniging van tandartsen KNMT adviseert dat enkel dringende mondzorg nog gebeurt. De jaarlijkse controle zal even worden uitgesteld. Doordat er vanuit de overheid geen verplichte regel is afgekondigd over de tandartsen, kan het beleid verschillen per praktijk. Het beste is om contact op te nemen met uw tandarts.

Meer nieuws uit Metropool

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.