Premium

Nel Rupert-Willig zag in de oorlog als tienjarige hoe een dorpsgenoot doodgeschoten werd: ’Het was een brute moord’ [video]

Nel Rupert-Willig zag in de oorlog als tienjarige hoe een dorpsgenoot doodgeschoten werd: ’Het was een brute moord’ [video]
Nel Rupert-Willig.
© Peter Schat
Hoorn

In haar appartement hangt een schilderij van de Westerdijk dat zij in 2004 maakte. Het geeft het uitzicht weer vanuit hotel-restaurant-café ’t Onvolmaakte Schip, op de hoek van de dijk en het Breed in Hoorn. In de verte blinkt het Witte Badhuis buitendijks in het Hoornse Hop, er lopen mensen en er rijdt een auto - vooroorlogs model. Nel Rupert-Willig wijst op het wegdek waar de schaduw over valt van de boom links. ,,Daar werd de man voor mijn ogen doodgeschoten.’’

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Het is niet om die reden dat ze het schilderde; het was het vertrouwde uitzicht vanuit haar geboortehuis.

Tegenwoordig woont ze ín dat uitzicht, in de wijk de Grote Waal die rechts achter de dijk verrijst. En kijkt ze vanuit haar raam terug richting de stad op ’het groene torentje’ van het moderne appartementengebouw dat de plek van ’t Onvolmaakte Schip innam.

Vergaderzaal

In 1968 brandde het achttiende-eeuwse etablissement in drie kwartier tot de grond toe af. Haar familie had het toen al niet meer in bezit. Nel werd op 19 januari 1935 op de eerste verdieping geboren, in de vergaderzaal die door de Duitsers gevorderd zou worden in de Tweede Wereldoorlog voor een soldatenarts.

Nel Rupert-Willig zag in de oorlog als tienjarige hoe een dorpsgenoot doodgeschoten werd: ’Het was een brute moord’ [video]
Nel Rupert-Willig maakte dit schilderij van het uitzicht vanuit ’t Onvolmaakte Schip anno 1938.

Zoals alles in de omgeving van het gezin gevorderd werd. Hun stal, de stallen aan de overkant, het Witte Badhuis dat door de Luftwaffe werd gebruikt om vliegtuigen waar te nemen.

De soldaten die de dokter bezochten stampten met hun laarsen over de mooie schone traploper. ,,Mijn moeder keek lijdzaam toe.’’

Zij kreeg ook wel eens de opdracht voor de soldaten van de Luftwaffe te koken. ,,Mijn moeder kon dat niet weigeren. Deze soldaten behandelden mijn moeder overigens wel altijd met respect.’’

Nel Rupert-Willig zag in de oorlog als tienjarige hoe een dorpsgenoot doodgeschoten werd: ’Het was een brute moord’ [video]
’t Onvolmaakte Schip stond tot 1968 op de hoek van het Breed en de Westerdijk.

Omgangsnormen

Duits werd een vertrouwde taal voor haar als klein meisje. Het zoulater nog van pas komen als ze 28 jaar van haar leven in het buurland komt te wonen met haar man. Een West-Fries die er werk vond bij een kwekerij over de grens bij Frankfurt. Ze kregen twee kinderen, meisjes. Na het overlijden van haar man keerde Nel Rupert-Willig eind jaren tachtig terug in Hoorn. Haar dochters wonen met hun gezinnen in Duitsland.

De omgangsnormen in Duitsland waren aan het begin ingewikkeld voor de Hoornse. Zo vond ze het lastig dat de buurvrouw, die veel ouder was dan zij, haar telkens met u aansprak. Het voorstel haar met je te laten aanspreken viel verkeerd, want het impliceerde dat de buurvrouw dan ook met je moest worden aangesproken door haar.

’Schnapps’

Ook leerde ze dat je in Duitsland als je je zin wilt hebben, je maar beter wat directief kunt uiten. Dat geeft respect. Haar vader, die cafébaas was van ’t Onvolmaakte Schip, een man van imposant postuur die geen blad voor zijn mond nam, had daar ook een ervaring mee.

Toen er een legervrachtwagen voor zijn deur stopte met enkele lijken erin, stapte er een soldaat uit die tegen haar vader ’Schnapps’ riep, ten teken dat hij een borrel lustte. ,,Mijn vader wees met zijn vinger naar de deur en riep de soldaat toe: ’Kein Schnapps, raus!’ Mijn moeder en de gasten hielden hun hart vast maar de soldaten vertrokken en het incident bleef zonder gevolgen.’’

Vanaf dat moment waarschuwden de soldaten in het café haar vader zijn mond te houden als er vreemde soldaten in de buurt waren, van wie ze niet wisten hoe fanatiek die waren.

Nel Rupert-Willig zag in de oorlog als tienjarige hoe een dorpsgenoot doodgeschoten werd: ’Het was een brute moord’ [video]
Nel (witte strik in het haar, rechts) in een gezelschap met twee Duitse soldaten.

Op foto’s die tijdens de oorlogsjaren zijn gemaakt op het terras voor het café staat Nel, met een grote strik in het haar, als klein meisje omringd door familie en kinderen uit de buurt.

Op een ervan zijn Duitse soldaten te zien met glazen bier. Ze zijn gemaakt door de oudste zus van Nel, die in 1938 een fototoestel had gekregen en dat jaar het uitzicht vanuit ’t Onvolmaakte Schip richting het Witte Badhuis vastlegde.

Het was een plek waar passanten op voedseltocht aan het eind van de oorlog werden gecontroleerd. Nel zag door het raam in de zaal van het hotel hoe een fietser die staande werd gehouden niet stopte maar hard doorfietste. Een man in uniform legde aan en schoot hem dood. ,,Schokkend, een brute moord’’, zegt ze hierover. ,,Naarmate ik ouder word, denk ik er steeds vaker aan terug.’’

Kolengruis

Ze was met haar vader meegelopen naar de plek waar het gebeurd was, toen hij achter uit de stal een schep met kolengruis had gehaald om over de bloedplas heen te strooien. ,,Mijn vader had mij de hand genomen.’’

Op de plek waar het gebeurde, staat nu een monument, gemaakt door Truus Menger. Dat is onderdeel van de beeldengroep die tussen Kerkplein en Westerdijk het fusilleren herdenkt van vijf Amsterdamse verzetslieden bij de Grote Kerk op 4 januari 1945.

Nel Rupert-Willig zag in de oorlog als tienjarige hoe een dorpsgenoot doodgeschoten werd: ’Het was een brute moord’ [video]
Hier werd Christiaan Hulsebos doodgeschoten.
© Peter Schat

De man die voor de ogen van de jonge Nel Willig doodgeschoten werd was vermoedelijk Christiaan Hulsebos. Dat gebeurde op 8 februari 1945. Deze dove man woonde aan de Westerdijk in een woonwagen. Landwachters die de controle uitvoerden wilden hem controleren.

Hulsebos fietste echter in rap tempo de dijk op en gaf geen gehoor aan het bevel te stoppen. Waarop hij door Dirk Jonker, een minderjarige en fanatiek Landwachter, die helaas voor Hulsebos goed kon schieten, met een afstandsschot gedood werd.

Lees hier meer: De Landwachtbende van Van der Spek en Dirk Jonker: ’Elk schot was dodelijk’ [video]

Op een ochtend wachtten Nel en haar broer Kees op buurjongen Kees van Heezen om samen naar school te gaan. Er werden echter vliegtuigen onder vuur genomen en de kinderen schuilden onder het biljart in de zaal van het hotel.

Een vliegtuig werd aangeschoten en stortte neer. Nel zag parachutes in de lucht en op de Westersingel kwam een deel van een vliegtuig neer. Een onfortuinlijk bemanningslid sloeg in de buurt van het wrak te pletter. ,,Lang was in de grond een afdruk te zien waar hij was neergekomen.’’

Biljartballen

De voedseltochten leidden er soms ook toe, dat groepen op weg naar West-Friesland onderdak zochten in het hotel.

,,Een grote groep was in moeilijkheden geraakt en bij ons gestrand omdat niemand meer na spertijd op straat mocht. Toen zij de volgende ochtend weer vertrokken, schrok mijn moeder hoe zij alles bevuild hadden.’’ Ook waren de biljartballen weg. Altijd handig iets te ruilen mee te hebben, moet iemand hebben gedacht.

,,Toen het land bevrijd was, toverde mijn moeder oranje strikken tevoorschijn uit een kast in de alkoof tussen het café-restaurant en het woongedeelte. Mijn broer Kees ging met een wit laken naar zolder en zwaaide ermee uit het zolderraam. Mijn moeder holde naar boven om Kees binnen te halen, want verderop in de stad liepen Duitse soldaten uit frustratie schietend rond.’’

(Lees ook: Verslag van bevrijding van Hoorn)

Nel Rupert-Willig zag in de oorlog als tienjarige hoe een dorpsgenoot doodgeschoten werd: ’Het was een brute moord’ [video]
Nel als meisje, witte strik in het haar, met een gezelschap voor ’t Onvolmaakte Schip in Hoorn.
© collectie Nel Rupert-Willig

Meer nieuws uit Extra

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.