De Landwachtbende van Van der Spek en Dirk Jonker: ’Elk schot was dodelijk’ [video]

Hoorn

Dirk Jonker uit Oudkarspel was zestien toen hij zich in de Tweede Wereldoorlog bij de Landwacht aansloot en onder commando van hoofdschaarleider W.A. van der Spek, bijgenaamd ’De Beul van Hoorn’, kwam.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Landwachters waren gehater dan de Duitse bezetter, want zij waren ’eigen volk’ en voerden een schrikbewind uit.

Tenminste tien moorden werden Van der Spek en zijn mensen na de oorlog ten laste gelegd en hoogstwaarschijnlijk hadden zij er meer op hun geweten.

De minderjarige Jonker was een goed schutter en nam een fors aandeel ervan voor zijn rekening.

De Vrije Alkmaarder schreef op 5 juni 1947 over hem: ’Hij dwong de bewondering van zijn rotgenoten af door zijn vaste hand. Elk schot uit de karabijn van deze jonge fanaticus was dodelijk.’

(Lees ook: Landwacht-moordenaars staan terecht, Alkmaarsche Courant 11 juni 1947)

De landwachters maakten er zelfs een spelletje van slachtoffers te laten ontkomen en vervolgens in de rug te schieten, schrijft Egbert Ottens in zijn in 2019 verschenen boek ’Hier is alles gewoon, dat spreekt…’ over Hoorn in de Tweede Wereldoorlog.

Het overkwam de door hen opgepakte verzetsstrijder Adrie de Graaf op 17 april 1945 en Jacob Breijer op 23 april van dat jaar. De Graaf lieten de landwachters Alders en Mayer op een kruising voor Wognum ’ontsnappen’ nadat hij was opgepakt na het onderwaterzetten van de Wieringermeer. Met een nekschot werd De Graaf gedood. De A.C. de Graafweg is naar hem genoemd.

Belastinginspecteur Breijer fietste over de Schellinkhouterdijk naar Hoorn toen hij de landwachters bij de Oosterpoort ontwaarde. Hij keerde en Jonker doodde hem met een enkel schot vanaf 250 meter afstand.

Driesprong

Mayer had met Jonker de opdracht gekregen van Van der Spek, om de in Hoogwoud opgepakte bejaarde C. Commandeur naar Hoorn over te brengen.

Net zoals in het geval-De Graaf had Van der Spek zijn mannen toegevoegd dat de gevangene niet in Hoorn aan hoefde te komen. Die spraken af Commandeur te zeggen bij een driesprong links af te gaan, terwijl zij rechts moesten. Twee schoten maakten een eind aan zijn leven.

© Uit De Vrije Alkmaarder, 5 juni 1947.

Op 7 februari van dat jaar zien de landwachters, die post hadden gevat bij hotel-restaurant ’t Onvolmaakte Schip op de hoek van het Breed en de Westerdijk, wielrijders naderen vanuit het zuiden. Omdat die nattigheid voorvoelen keren ze in het zicht van de Landwachters die hen een paar schoten achterna zenden.

De kogels missen doel en Van der Spek houdt een passerende vrachtwagen aan en klimt met Jonker in de laadbak. Waar de dijk en de Hulk splitst gaan de fietsers elk een kant uit. De vrachtwagen is tot op een meter of veertig genaderd als Van der Spek Jonker beveelt te schieten. Een fietser tuimelt van zijn fiets. Een dag later overlijdt hij. Het is Lambertus van den Bosch.

Op 8 februari nadert de 44-jarige lompenhandelaar Christiaan Hulsebos, die in een woonwagen woont aan de Westerdijk op een terrein tussen Nieuwsteeg en Geldersesteeg, de landwachters die wederom op de Westerdijk passanten controleren en fietsen vorderen. Of Hulsebos dat voorzag is niet duidelijk. In elk geval gaat hij er fietsend vandoor en reageert hij niet op het bevel te stoppen.

Hij is doof, dus het kan dat hij het niet hoorde. Jonker laat zich op een knie zakken, legt aan en schiet hem dood voor de ogen van Nel Willig, de tienjarige dochter van de eigenaar van ’t Onvolmaakte Schip.

Lees ook: Nel Rupert-Willig zag in de oorlog als tienjarige hoe een dorpsgenoot doodgeschoten werd: ’Het was een brute moord’ [video]

Rouwadvertentie

De weduwe A. Hulsebos-Egbergen meldt in een rouwadvertentie in de Helderse Courant dat op 8 februari 1945 ’overleed, geheel onverwacht, mijn beste man Christiaan Hulsebos’.

Rouwadvertentie in de Helderse Courant, met zetfout in de naam van Christiaan Hulsebos.

Geen woord over de toedracht, slechts dat de teraardebestelling plaats had op 12 februari op de Algemene Begraafplaats. Dat is in lijn met de rouwadvertentietekst die de ouders van Dirk Roos plaatsen die op 17 april door de landwachters wordt vermoord op het Breed: ’Door een noodlottig ongeval...’.

Hulsebos is herbegraven op het Nederlands Ereveld Loenen, waar 3600 Nederlanders die als gevolg van de oorlog omkwamen een laatste rustplaats vonden. Op 4 mei 1953 is de eenvoudige plaquette die zijn graf markeert onthuld. Nabestaanden waren daarbij niet uitgenodigd. Van hen waren geen adressen te achterhalen.

Doodstraf

Tegen de dan dertigjarige Van der Spek wordt in 1947 de doodstraf uitgesproken, wat door Juliana als zij koningin is wordt omgezet in levenslang.

In 1961 komt hij vrij en begint hij in Leeuwarden een nieuw leven met een nieuwe partner met wie hij een gezin sticht. Vier van zijn ondergeschikten krijgen levenslang maar komen vervroegd vrij.

Negen landwachters van zijn rot zijn in de oorlog door het verzet gedood. Drie tegelijk tijdens een ’patrouille’ van de knokploeg van het verzet, die het speciaal op Van der Spek gemunt had.

De KP’ers reden rond, verstopt tussen strozakken op een vrachtwagen van de voedselvoorziening, de lopen van hun wapens door kieren in de laadbak gestoken.

Toen drie landwachters vanaf het erf van een boerderij in Zwaag op de vrachtwagen toeliepen, ’kraakte het salvo los. Drie landwachters tuimelden achterover de sloot in. Zes laarzen staken boven het water uit’, aldus De Vrije Alkmaarder. Ze waren echter niet van Jonker en Van der Spek.

Meer nieuws uit Extra

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.