Premium

Nils Elzenga ziet in dat Dik meer is dan zijn pa

Nils Elzenga ziet in dat Dik meer is dan zijn pa
© Foto Malou van Breevoort

We worden - als het goed is - gevormd, gevoed en gesteund door onze familie en directe omgeving. Hoe zie jij dat, wil journalist Nancy Ubert ontdekken. Ze spreekt met uiteenlopende mensen over het gezin, de familie en noem maar op. Vandaag is dat met schrijver en journalist Nils Elzenga (39). „Dankzij die maand op reis met mijn vader heb ik het schilderij van mijn eigen levensgeschiedenis kunnen inkleuren.”

Na de veel te vroege dood van moeder Joke bleef er weinig over van de band tussen vader Dik en zoon Nils. „Ik heb mijn laatste jaar vwo afgemaakt en vertrok.”

Ook naar zijn zusje keek Nils amper om.

Na jaren is de familieband hersteld. Om de getroebleerde relatie met zijn vader te repareren, wilde Nils met hem op reis door de Balkan. „Als we vier weken op elkaars lip zitten, komt de stront vanzelf wel naar boven, was mijn filosofie. Het was niet mijn bedoeling daarover een boek te schrijven maar dat kwam er toch.”

’Balkan blues’ is een pijnlijk eerlijk verhaal geworden. „Hij had van mij vetorecht gekregen, maar mijn vader is ruimhartig genoeg om dat niet te gebruiken.” Bovendien lees je in het boek dat de spanning tussen de twee afneemt naarmate de reis vordert. „Mijn doel was verzoening. Het was de grootste ironie van de wereld geweest als de publicatie van het boek over die reis opnieuw conflict zou opleveren.”

Met de eerste zin zorgt Nils ervoor dat je zijn verhaal wil lezen: ’Ik zal het maar meteen bekennen: van mijn vader heb ik geen al te hoge dunk’. „Nadat ik hem het eerste hoofdstuk had laten lezen, reageerde mijn vader met: ’Ik heb er de hele nacht niet van geslapen’. Vandaar dat ik een nieuwe afspraak met hem maakte: ’We doen het niet meer hoofdstuk voor hoofdstuk. Is het boek helemaal af, dan krijg je het te lezen en kun je schrappen als je wilt’. Hij heeft wat kleine aanpassingen voorgesteld. Zoals bij de zin ’Eigenlijk heb ik pas bij Geertje fatsoenlijk leren vrijen’. Hij had het woord neuken gebruikt. ’Maak er nou maar vrijen van, jongen’, opperde hij. Maar de inhoud en de lijn van het verhaal, die heeft hij allemaal intact gelaten. Daar moet ik hem echt credits voor geven.”

Universeel thema

Het is een universeel thema in onze samenleving: familierelaties die ernstig getroebleerd zijn. Als journalist heeft Nils lange tijd de rol vervuld van toeschouwer. „Waarom zou ik mijn levensverhaal uitventen?” Nadat hij voor dagblad Trouw een verhaal had geschreven over de reis met zijn vader, werd hij benaderd door de uitgeverij met ’Daar zit een boek in’. „Dat had ik nooit zo bekeken. Maar ik heb er vaker last van dat ik een wijd openstaande deur mis.”

Op reis stelde Nils zich als interviewer op. „Zeker in het begin. Ik liet Dik vooral praten. Dat doet hij graag.” Zo leerde Nils niet alleen zijn vader („Ik ben echt gaan inzien dat Dik meer is dan mijn pa. Het vaderschap is slechts een van zijn rollen. Hij is een uniek mens, heeft zijn eigen weg af te leggen en kent zijn eigen worsteling”), maar ook zichzelf beter kennen. „Ik ben ook anders gaan kijken naar het verhaal van mijn zeven jaar jongere zusje Daya. Ik heb - en dat spijt me oprecht - onderschat wat het met haar heeft gedaan. Zo’n twee jaar na de dood van onze moeder verhuisde mijn vader van Delft naar Leiderdorp om in te trekken bij zijn nieuwe liefde Geertje, die haar man was verloren.”

Uit het boek: ’Voor Daya is Geertje inderdaad een tweede moeder geworden, misschien juist wel omdat ze nooit heeft geprobeerd de plek van mama in te nemen. Als mijn zus ergens mee zit, dan voert ze lange telefoongesprekken met Geertje. Of ze gaat bij haar langs om zich een weekend te laten vertroetelen. Ook met Geertjes kinderen heeft mijn zus een warme verstandhouding. Ik niet. De verhuizing is aan me voorbijgegaan. Mijn familienest ging op mijn zeventiende in rook op. Vanaf dat moment stond ik er alleen voor, besloot ik, en moest ik in mijn eentje zien te

overleven’.

Daarmee liet hij zijn jongere zus wel in de steek, beseft hij nu. „Het is misschien ook wel wishful thinking geweest dat ik tegen mezelf zei dat Daya de dans was ontsprongen en minder kampte met de gevolgen van ons oneerlijke verlies. Ik vluchtte en mijn vader was al snel weer met andere vrouwen bezig. Vervolgens nam hij Daya mee naar Leiderdorp. Natuurlijk was ook zij volledig ontworteld. Vervolgens, ze was een jaar of zestien, raakte Dik behoorlijk van het padje af. Hij werd depressief, daarna manisch en haalde rare fratsen uit. Dat heeft mijn zus ook moeten meemaken zonder dat ik in de buurt was.”

Laag voor laag groef Nils naar diepere inzichten. Wat hij tegenkwam was confronterend. Zo heeft zijn moeder hem niet voor de volle honderd procent gewild. „Als je ziet uit wat voor gezin mijn vader komt, kun je niet anders concluderen dan ’dat heeft hij goed gedaan’. Zoals iedereen nam Dik ook onbewust beslissingen. Vanuit de gedachte dat het goed was om een duidelijke structuur in zijn leven aan te brengen, wilde hij een huisje, boompje, beestje met mijn moeder opzetten. Ik denk dat je als mens uiteindelijk de veiligheid in jezelf moet vinden, maar dat terzijde. Mijn beide ouders wilden niet herhalen waar ze zelf onder geleden hadden. Joke was heel bewust met de tweede feministische golf bezig. Via die maatschappelijke strijd probeerde mijn moeder zichzelf vrij te vechten. Daarin paste geen kind. Ze voelde zich eerst onderdrukt door haar vader, later door haar partner en vervolgens kreeg ze nog een zoon ook. Ze zag mannen als onderdrukkers.”

Joke zocht vrijheid, Dik wilde haar. Om mee samen te wonen en een kind te krijgen. Dik in het boek: ’Maar ik had haar die zwangerschap wel min of meer door haar strot geduwd’.

Dagboeken

Vorig jaar heeft Nils na veel wikken en wegen de dagboeken van zijn moeder gelezen. Die onthulden onder meer dat niet alleen zijn vader maar ook zijn moeder aandeel heeft gehad in het feit dat Nils - zeker in de eerste levensjaren - niet opgroeide in een stabiele omgeving. „Al bewaren de meeste mensen vooral de donkere momenten van hun leven in hun dagboek.” Uit Jokes dagboek citeert Nils onder meer in zijn boek: ’Ik schaam me geweldig tegenover Nils. Ik vind het heel leuk dat hij er is, veel leuker dan ik me ooit had voorgesteld. Dik ook. Maar wat hebben we hem te bieden? Twee onzekere, gedeprimeerde ouders die geen enkele grond meer onder hun voeten hebben’.

Als een kind één of beide ouders verliest, kunnen er op latere leeftijd nog emotionele problemen ontstaan. Je kunt somber en angstig worden of kampen met een intens gevoel van gemis, een verscheurend verlangen. Hoe moet dat wel niet zijn als de familiedynamiek nog complexer is? „Voor de duidelijkheid: het is nooit mijn bedoeling geweest om een zielig egodocument te publiceren. Dankzij die reis met mijn vader ben ik een stuk gelukkiger. Toch ben ik er nog lang niet. Het lukt me bijvoorbeeld nog steeds niet om me te binden. Ik ben single en heb geen kinderen. Maar mijn relatie met mijn vader en zus is sterk verbeterd. We kunnen nu alles bespreken. Dat gun ik anderen ook. En ik hoop dat het boek dan daarbij helpt, dat je gaat denken: ’Wat die Nils heeft gedaan, moet ik ook eens doen’. Het blijft moeilijk om me volledig over te geven aan een ander, maar het begin is er.”

Nils Elzenga: ’Balkan blues’.

Uitg. Signatuur, €18,99.

Meer nieuws uit Lifestyle

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.