Premium

Zand als thermometer van het strand: wetenschappers onderzoeken in Noordwijk de gevolgen van zandverplaatsing

1/3

Sander Vos toont op een foto de kracht van de zee. De paal met meetapparatuur die bij Noordwijk in de branding staat, is helemaal kromgebogen. Het resultaat van de stormen die in februari flink huis hielden.

Vos doet met verschillende wetenschappers onderzoek naar de aanvoer en verplaatsing van het zand op het strand. De resultaten moeten instanties als Rijkswaterstaat, hoogheemraadschappen, maar ook gemeenten helpen bij het oplossen van vraagstukken als: is het duin nog wel hoog genoeg en welke bouwwerken zijn wel of niet gewenst nabij de duinen?

Voor een periode van twee maanden houden zes onderzoekers van de TU Delft, twee van de Universiteit Twente en een van de TU Bergakademie in het Duitse Freiberg een klein deel van de kust tussen de Koningin Wilhelmina Boulevard en de Astrid Boulevard nauwlettend in de gaten. „We kijken naar drie dingen: de invloed van zandverplaatsing, de mate van zandtransport onder invloed van water en wind en de weerbaarheid van de omgeving op de lange termijn”, zegt Vos. Hij is werkzaam voor de TU Delft en Baars-CIPRO, een bureau dat gespecialiseerd is in onderzoek op en onder de waterlijn.

Vos krijgt hulp van onder anderen Mieke Kuschnerus van de TU Delft. Voor haar is niet alleen de uitslag van het onderzoek van belang. Zij hoopt over drie jaar af te studeren op het scannen van de kust, waar de Noordwijkse exercitie onderdeel vanuit maakt.

Laserscanner

Met een rondgang over het strand maakt Vos duidelijk hoe de wetenschappers precies te werk gaan. Hij wijst naar een van de bovenste verdiepingen van Grand Hotel Huis ter Duin. Daar staat een laserscanner opgesteld die om het uur een ’opname’ maakt om zo de evolutie van het strand over een periode van twee jaar in kaart te kunnen brengen. Met de scanner, die al sinds juli actief is, kunnen echter geen detailmetingen worden gedaan. Daarom doen de samenwerkende universiteiten ook twee maanden strandonderzoek ter plaatse. „We kijken nauwgezet naar het kustwaarts zandtransport, ofwel hoe zand zich vanuit de zee richting duinen begeeft”, zegt Vos.

Stellage

Golven, stromingen, getijden en ook de wind spelen daarbij allemaal een rol. Een stellage in de branding legt dat haarfijn vast. Vos kan dit keer dicht bij de proefopstelling komen, maar hij heeft ook wel meegemaakt dat hij tot borsthoogte de zee in moest om de aan de paal bevestigde meetapparatuur van nieuwe batterijen te voorzien.

Zo wordt in februari en maart nauwgezet de druk van het water en de stroomsnelheid geregistreerd, bij zowel eb als vloed. Via modellen kan later het zandtransport worden berekend. „Dat je dan in februari drie tot vier weken storm hebt, is best uitzonderlijk”, zegt Vos. Maar dat de bijzondere weersomstandigheden de uitkomst van het onderzoek beïnvloeden, is niet het geval. „De laserscanner zorgt daarnaast het hele jaar door voor gegevens.”

Container

Binnen een met linten afgezet gebied is ook met het blote oog goed te zien wat de effecten zijn van het zandtransport op de kust en gebouwen. Vlak bij het duin staan een grote container en een kleinere doos. Dat de wind zich langdurig vanuit het zuidwesten naar het noordoosten begeeft, maken de sporen achter beide bouwwerken duidelijk. „Kijk, je ziet duidelijk zandstaarten”, wijst Vos op de spoorvormige zandophopingen aan de luwe zijde van de obstakels. Rond de bouwwerken zelf is goed zichtbaar dat zand is weggeslagen.

Om fouten in de gegevens te corrigeren en de effecten van temperatuurverschillen en andere weersinvloeden goed te kunnen interpreteren, zijn reflectoren in het proefvlak zijn geplaatst. Kuschnerus: „Die helpen bij het bepalen van de kwaliteit van de data als er temperatuurverschillen zijn, of als er bijvoorbeeld veel wind staat.”

Daarnaast worden de gegevens die via metingen in het veld of via de laser zijn verkregen met elkaar vergeleken. Kuschnerus: „Zo kijk je of we de zandstaarten in de data terug kunnen vinden.”

Bulldozers

Maar ook zonder de proefopstelling is voor een leek met een blik op de duinen goed te zien waar het zand wel voor aangroei zorgt en waar niet. Kuschnerus: „Ik ben altijd verbaasd als ik na een week weer op het strand kom. Het ziet er dan weer heel anders uit.” Natuur en mens hebben daarop hun invloed. „Zo willen we ook onderzoeken wat precies de effecten zijn van menselijk ingrijpen. Geregeld zijn bulldozers aan de gang om toegangspaden zandvrij te maken, maar hoe daarmee de natuurlijke effecten worden beïnvloed, dat is nog weinig onderzocht”, zegt Kuschnerus.

Aan een waardeoordeel over alle verzamelde gegevens waagt Vos zich niet. Natuurlijk heeft hij een mening, maar de onderzoekers zijn er om materiaal aan te leveren waar beleidsbepalers later hun voordeel mee kunnen doen. Toch miszegt Vos niets als hij wijst op tegenstrijdige belangen. „Er is een continue strijd tussen enerzijds exploitatiedrang en anderzijds het behoud van natuurwaarden.” Hoe die keuze uitvalt, is aan anderen. „Wij leveren vooral de kennis.”

Peter van der Hulst

Meer nieuws uit Duin- en Bollenstreek

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.