Premium

Slachtoffers verkeersdelicten moeten vechten voor hun rechten

Slachtoffers verkeersdelicten moeten vechten voor hun rechten
Pauline Aarten. ,,Veel verkeersslachtoffers komen na een ongeval in een zwart gat terecht.’’
© Foto Fred Tigelaar
Leiden

Elke dag overlijden er in Nederland gemiddeld twee mensen in het verkeer. Het aantal (zwaar)gewonden is veel hoger. Toch is er maar weinig aandacht voor de verhalen van zowel slachtoffers als nabestaanden. „Een grote groep mensen komt na zo’n ongeval in een gat terecht. Ze moeten vechten voor hun rechten en dat is slopend”, zegt Pauline Aarten.

Zij doet bij de Universiteit Leiden onderzoek naar criminaliteit en slachtofferschap. Onlangs rondde ze haar onderzoek ’Verkeersslachtoffers op het kruispunt’ af, in opdracht van Stichting Achmea Slachtoffer en Samenleving (SASS). „We willen met het onderzoek duidelijk maken dat er veel verbeterd kan worden voor slachtoffers en nabestaanden van ernstige verkeersdelicten.”

Voor het onderzoek interviewde Aarten samen met haar collega Rik Ceulen 23 slachtoffers en nabestaanden over wat er met hen gebeurd is na een verkeersdelict. „We hebben gekeken naar delicten, waarbij dus steeds een schuldige was. Dat hebben we gedaan zodat we ook het hele juridische traject mee konden nemen.”

Juridisch proces

Aarten heeft gekeken naar zowel de impact op het persoonlijk leven van slachtoffers en nabestaanden, als die van de hele nasleep, waaronder het juridisch proces en de letselschadeafwikkeling. „Er vallen dagelijks slachtoffers in het verkeer. Over de gevolgen voor hen en de nabestaanden weten we nog maar heel weinig, terwijl ze ernstig en langdurig zijn.”

Het gaat vooral fout in de communicatie, heeft Aarten gemerkt. Slachtoffers en nabestaanden komen na een verkeersdelict terecht in een wereld waar ze geen weet van hebben, een wereld van juridische werkelijkheid en letselschade afwikkeling. „Het zou helpen als mensen actief geholpen worden en van informatie worden voorzien vanuit politie en justitie.”

Onzekerheid

Een juridisch proces kan lang duren. Sommige geïnterviewden zaten drie jaar in onzekerheid, voordat ze daadwerkelijk met rouwen konden beginnen. Daar komen ze vaak pas na het vonnis aan toe. Veel slachtoffers snappen best dat een juridisch traject lang kan duren. Als hen maar wordt uitgelegd waarom dat is. Aarten: „Tijdens een lotgenotenbijeenkomst was bijvoorbeeld een officier van justitie uitgenodigd om toelichting te geven over hoe hij te werk gaat in verkeerszaken. De uitleg droeg bij aan meer begrip bij de lotgenoten. Ook werden sommige mensen actief door politie en justitie op de hoogte gehouden. Ze werden elke maand even gebeld. Soms was er niets meer te melden dan: we zijn er nog steeds mee bezig. Maar daardoor voelden zij zich niet vergeten.”

De regionale verschillen zijn groot, merkte Aarten. Zo krijgen slachtoffers en nabestaanden van verkeersdelicten in Zeeland en een aantal andere regio’s een familierechercheur toegewezen. Dat is voor hen het centrale aanspreekpunt als ze vragen hebben. Deze rechercheur houdt hen ook op de hoogte van wat er gaande is. „Zo’n persoonlijk aanspreekpunt helpt slachtoffers en nabestaanden enorm, hebben we in het onderzoek gemerkt. In andere gevallen moesten mensen steeds zelf om informatie vragen. Daardoor kan het overkomen alsof hun verdriet onbelangrijk is”, zegt Aarten.

Spreekrecht

Hoewel de rechten van slachtoffers en nabestaanden in het strafrecht steeds groter zijn geworden, is hun rol in een rechtszaak nog steeds relatief klein. Sinds een aantal jaar is er spreekrecht. „Dat ervaren mensen als fijn”, zegt Aarten. „Maar het strafrecht is gericht op de verdachte. En de wet is zwart-wit. Dat botst met het verhaal van slachtoffers en nabestaanden, dat vol zit met emotie. Dat ga je nooit rechttrekken. Maar door slachtoffers beter te begeleiden, kun je beide wel wat meer naar elkaar toetrekken.”

Ook in de strafmaat voelden veel slachtoffers en nabestaanden onrecht. Aarten sprak met een echtpaar dat hun dochter heeft verloren. De veroorzaker kreeg een geldboete van 500 euro en drie maanden rijontzegging. Een andere veroorzaker kreeg vier jaar cel. Hij was een recidivist, zat met drugs achter het stuur en reed met 100 kilometer per uur door Den Haag tijdens een straatrace. „De strafmaat voelt voor veel slachtoffers als maat voor de maatschappelijke erkenning van hun leed. Wanneer de veroorzaker 500 euro boete krijgt, is die maatschappelijke erkenning ver te zoeken.”

Zingeving

Dat wil overigens niet zeggen dat nabestaanden willen dat de veroorzaker ook levenslang moet hebben, net als zijzelf. Aarten: „Waar slachtoffers en nabestaanden vooral naar op zoek zijn, is zin- en betekenisgeving. Ze moeten blijvende schade bij zichzelf, zoals een handicap of psychische schade, of het verlies van een dierbare in hun levensverhaal zien te passen. Het moet een betekenis krijgen om mee om te kunnen gaan.”

Het is voor slachtoffers en nabestaanden daarom vooral belangrijk dat veroorzakers van hun fout leren en er niet te gemakkelijk mee weg komen, hoorde Aarten tijdens veel interviews. „Ik sprak mensen die hadden vernomen dat de veroorzaker van het ongeluk waarbij hun kind overleed inmiddels weer doodleuk straatraces houdt in de stad. Daardoor voelt het voor hen alsof de dood van hun kind betekenisloos is geweest.”

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.