Premium

Niet elke familie hangt de vlag uit op 5 mei: de vreugde om de bevrijding is daar in bloed gesmoord

Niet elke familie hangt de vlag uit op 5 mei: de vreugde om de bevrijding is daar in bloed gesmoord
Haarlem viert de bevrijding in 1945 in de Grote Houtstraat.
© Foto Beeldbank Noord-Hollands Archief
Haarlem

Het is zondag 6 mei 1945 en in de binnenstad van Haarlem is het feest. Na vijf zware oorlogsjaren is de bevrijding eindelijk een feit. De Canadezen zijn nog niet in de stad aangekomen, maar dat mag de pret niet drukken. De mensen hossen door de straten, het rood-wit-blauw hangt uit de ramen en ’Oranje boven’ klinkt uit talloze kelen. Op het bordes van het stadhuis worden angstige moffenmeiden kaalgeschoren, onder luid gelach van het toegestroomde publiek.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Ergens tussen die uitzinnige menigte loopt de negenjarige Gerard Visser met zijn drie broertjes door het feestgedruis. Ze hebben een lange hongerwinter achter de rug, waarbij ze hun ouders regelmatig moesten helpen met het sprokkelen van hout om het huisje in Haarlem-Noord warm te houden.

(Lees ook: Bewegend Verleden: Bevrijding van Haarlem, 1945 [video])

Eenmaal liepen ze zelfs helemaal naar IJmuiden om daar het wrakhout van gesloopte huizen te verzamelen. Maar nu was die ellende voorgoed voorbij.

Vanaf De Dreef lieten de jongetjes zich door de stroom meevoeren, de Grote Houtstraat in. Daar komen op dat moment gewapende Duitse soldaten voorbij op paard en wagen. Zij worden van alle kanten uitgescholden.

Rotje

De knal van een rotje brengt de Duitse soldaten waarschijnlijk aan het schrikken, schrijft Annabella Meddens-van Borselen in een reconstructie voor het Noord-Hollands Archief. De militairen grijpen naar de wapens en beginnen te schieten.

In de chaos vlucht iedereen de portieken in. De kleine Gerard is echter te laat en wordt geraakt door een kogel. Hij zakt op straat in elkaar. Iemand kan nog een paard bij de teugels pakken zodat een van de wagens niet over de gewonde jongen heen rijdt. Gerard wordt bloedend het Proveniershof ingebracht en op een stoel gezet. Daar overlijdt hij aan zijn verwondingen.

Het verhaal van de kleine Gerard is geen uitzonding. In de dagen na de bevrijding - dit jaar precies 75 jaar geleden - vielen er in Nederland nog veel doden.

Het bekendste voorbeeld is de schietpartij op De Dam in Amsterdam op 7 mei 1945, waarbij Duitse militairen op de feestvierende massa schoten. Daarbij vielen maar liefst 32 doden en meer dan honderd gewonden.

Maar de ware omvang van deze tragedie is pas net duidelijk geworden. In haar boek ’Een wrang feest’ verzamelde journalist Marjolein Bax alle verhalen van slachtoffers die vielen tussen de ondertekening van de wapenstilstand en de komst van de geallieerden.

220 doden

Zij telde van de avond van 4 mei tot en met 8 mei 1945 zeker 220 doden in vredestijd, waaronder meer dan 160 Nederlanders. Voor het eerst werd duidelijk hoe chaotisch en bloedig de bevrijdingsdagen verliepen.

In het dorpje Egmond aan den Hoef ging men op 6 mei massaal naar de kerk om de bevrijding te vieren. Ook de avonddienst van de rooms-katholieke kerk aan de Herenweg werd goed bezocht.

’We renden de straat op, omhelsden elkaar, en dansten en juichten’, vertelde een ooggetuige aan Bax. ’Het was niet te geloven, er was geen angst meer, en de tranen van blijdschap liepen over onze wangen.’

Maar zoals op zoveel plekken in het westen van het land werd de vreugde gesmoord in bloed. Twee Duitse soldaten openden uit frustratie het vuur op de vrolijke menigte. Iedereen dook weg achter de muren van de kerk, maar voor één vrouw kwam het te laat.

De 39-jarige Agatha Peetoom-Warmerdam bleef dood achter op straat. De Duitse soldaten ontliepen hun straf door snel naar hun moederland te vertrekken.

Niet elke familie hangt de vlag uit op 5 mei: de vreugde om de bevrijding is daar in bloed gesmoord
De schietpartij op de Dam 7 mei 1945. een gewonde wordt op brancard afgevoerd.
© Foto kryn Taconis

Rouw

Zo ontstond de situatie dat voor talloze Nederlandse families de periode rond 5 mei een tijd van rouw werd in plaats van vreugde.

’De tragische gevolgen van de incidenten tijdens de bevrijdingsdagen blijven een verdriet dat ze de rest van hun leven meedragen,’ schrijft Bax in haar nawoord. ’Bij veel gesprekken die ik voerde, werd me verteld dat Bevrijdingsdag niet werd gevierd. En dat er zelfs tot op de dag van vandaag geen vlag wordt uitgehangen op 5 mei.’

En de kleine Gerard Visser? Hij werd begraven op de begraafplaats Sint-Barbara in Haarlem. ’Hier rust ons lief zoontje en broertje: Gerardje’, staat er op de witte grafsteen. Het kleine ventje nam zijn achternaam mee het graf in.

Meer dodelijke incidenten in de regio

- In de nacht van 4 op 5 mei bewaken verzetslieden de dijk bij Burgerveen in de Haarlemmermeer. Een verzetsstrijder komt om het leven tijdens het vuurgevecht, een ander wordt ter plekke geëxecuteerd. Ook een Duitse soldaat en een toevallige passant komen om het leven.

- In Hilversum komt Gijs van Strijland om het leven door een schot uit een machinegeweer. Hij hielp in de oorlog onderduikers, maar werd nu getroffen door friendly fire uit de stengun van een vriend.

- In Westerblokker houdt verzetsstrijder Nico Kolenberg op 6 mei een boerderij in de gaten, omdat de voortvluchtige NSB-leider Anton Mussert daar gesignaleerd zou zijn. Hij wordt ontdekt door een lid van de Duitse waterbeschermingspolitie en doodgeschoten.

- Zes gewapende Nederlandse SS’ers zijn op 7 mei op weg naar Ouderkerk aan de Amstel. Het komt tot een treffen met verzetsstrijders, waarbij verzetsman Antoon de Lange dodelijk wordt geraakt door een kogel.

Meer nieuws uit Metropool

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.