Premium

1944: Zaandijks Fanfare Corps in shock door executie van hun lid Piet Hartog

1944: Zaandijks Fanfare Corps in shock door executie van hun lid Piet Hartog
In 1939 viert ZFC het 50-jarig bestaan.
© FOTO ZFC
Zaandijk

Elk jaar bij de dodenherdenking speelt een delegatie van het Zaandijks Fanfare Corps (ZFC) bij het monument op de Leeghwaterweg en in het Koogerpak in Zaandijk. Dit is één van die terugkerende openbare gelegenheden waar ZFC graag aanwezig wil zijn. Door de RIVM-maatregelen rond het coronavirus zal het optreden niet door gaan. Maar de bijzondere band met het monument op de Leeghwaterweg blijft bestaan. Eén van de mensen wiens naam voorkomt op het monument op de Leeghwaterweg was lid van ZFC. Dit verhaal gaat over die man. Zijn naam was Piet Hartog.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

In 1943 wordt Piet Hartog lid van ZFC. Piet Hartog kwam uit Wormerveer, maar mogelijk als gevolg van het feit dat de familie Hartog een lange vriendschapsband hadden met de familie Krijt uit Zaandijk wordt Piet lid van ZFC. Hij heeft zich in 1943 aangemeld en hij speelde altsaxofoon.

Binnenlandse Strijdkrachten

Piet liet zich kennen als iemand die niet te beroerd was om zijn handen uit de mouwen te steken. Zo heeft hij in 1944 geholpen het repetitielokaal van ZFC van binnen en van buiten te schilderen. Ook bleek hij een maatschappelijk betrokken (en mogelijk avontuurlijke) kant te hebben.

In de loop van de oorlog heeft Piet zich namelijk ook aangemeld bij de Binnenlandse Strijdkrachten, een landelijke verzetsgroep waar in Wormerveer Jaap Boot de leiding over had. Er is geen reden aan te nemen dat Piet heel actief betrokken was bij verzetsactiviteiten, maar hij had wel een revolver in huis.

Luchtafweer

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bombarderen de geallieerden onophoudelijk Duitse steden. De Engelse luchtmacht ’s nachts, de Amerikaanse overdag. Dat dit tot grotere verliezen onder de Amerikanen leidde is voor de hand liggend.

De Zaanstreek lag onder de aanvliegroute voor de bombardementen op de Noord-Duitse steden dus hier kwamen regelmatig vliegtuigen over. Niet alle vliegtuigen die door luchtafweergeschut werden geraakt stortten ook neer.

Vele konden omkeren en een groot aantal daarvan wist Engeland weer te bereiken. Iets dergelijks doet zich voor op 11 september 1944. Op die dag is een boven Duitsland aangeschoten Amerikaans vliegtuig zodanig in nood dat alle bemanningsleden, op de copiloot na, besluiten om uit het vliegtuig te springen. Dit gebeurt boven de Zaanstreek.

Zij komen verspreid over het gebied neer en van alle kanten komen mensen te hulp. Maar ook de bezetters en hun handlangers beginnen een zoektocht naar de vliegeniers.

Executie

Op 11 september 1944 zit Piet Hartog thuis bij zijn ouders. Hij zit daar min of meer ondergedoken, deels in verband met zijn verzetsactiviteiten, deels omdat hij de leeftijd had om naar Duitsland te worden gestuurd in het kader van de Arbeidsinzet.

Piet Hartog krijgt mogelijk via contacten, of door geruchten op straat, lucht van wat er gaande is en besluit, samen met twee kompanen, die ook in die buurt zitten ondergedoken, erop uit te gaan.

1944: Zaandijks Fanfare Corps in shock door executie van hun lid Piet Hartog
Piet Hartog
© FOTO ZFC

Misschien om te helpen, maar misschien ook gewoon uit nieuwsgierigheid. Wat de reden ook is geweest, ze trachten met een bootje via de Watering het Guisveld in te komen. Maar ze worden gezien door een paar landwachters en gedwongen aan land te komen.

Bij het fouilleren van de inzittenden, wordt een armband van de BS gevonden en ze worden alle drie gearresteerd. In eerste instantie worden ze in Wormerveer vastgehouden, in de loop van de dag worden ze naar Amsterdam gebracht. Ondertussen levert de zoektocht naar de vliegeniers niets op.

Op 12 september maakt de SD bekend dat, indien de vliegeniers niet worden uitgeleverd, als represaille tien mensen zullen worden gefusilleerd.

Parachute

In eerste instantie wordt hier niet op gereageerd, waarna op 13 september daadwerkelijk vier mensen worden gefusilleerd, te weten Piet Hartog, Jan de Barbanson, Herman Groenendijk en Gerrit Verdonk. De eerste drie omdat ze tot het verzet worden gerekend, Verdonk is gezien toen hij over de Julianabrug liep met een parachute.

De Duitsers kregen daar lucht van, hebben huiszoeking bij hem gedaan en de parachute inderdaad gevonden. Ook hij werd dus gearresteerd. Na het doodschieten van deze mensen dreigden de Duitsers eerst nog achttien mensen dood te schieten en de volgende dag nog honderd willekeurige Zaankanters.

Hierop is door het verzet met de Duitsers onderhandeld, waarna drie vliegeniers zijn uitgeleverd. Alle parachutisten hebben uiteindelijk de oorlog overleefd, inclusief de copiloot, die Engeland veilig heeft weten te bereiken.

Na dit nieuws zijn de leden van ZFC zodanig in shock, dat er gedurende enige maanden geen muziek gemaakt wordt. Na die tijd begint men voorzichtig weer te repeteren, omdat ’niets doen ook niet helpt’. Het Zaandijks Fanfare Corps staat elk jaar rond vier mei stil bij deze geschiedenis.

Meer nieuws uit Extra

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.