Premium

Niet knuffelen, geen praatje bij de koffieautomaat, geen kroeg: de mentale impact van corona is enorm, zeggen deze experts

Niet knuffelen, geen praatje bij de koffieautomaat, geen kroeg: de mentale impact van corona is enorm, zeggen deze experts
© Pexels

Niet knuffelen, geen praatje met collega’s bij de koffieautomaat, geen zicht op een verre vakantie, niet ontladen in de sportschool of kroeg. Steeds vaker hoor je: ’Ik ben er echt zo klaar mee’. Experts Linda Duits, Bram Bakker en Gijs Coppens zijn bezorgd over de mentale impact van de coronacrisis.

Linda Duits: ’We doen ons dapperder voor dan we in werkelijkheid zijn’

Niet knuffelen, geen praatje bij de koffieautomaat, geen kroeg: de mentale impact van corona is enorm, zeggen deze experts
Linda Duits: ,,Coronacrisis voelt als gemeenschappelijk liefdesverdriet.”

De ene dag gaat het beter dan de andere dag met sociaalwetenschapper en publicist Linda Duits. ,,Ik ga heel erg heen en weer en ben vaak enorm moe.”

Niet heel gek als je bedenkt ’wat ons in korte tijd is overkomen’. ,,Soms kom je een dag niet toe aan je reguliere werk, maar ben je ondertussen wel ontzettend veel aan het doen in je hoofd.” Ze blikt terug op zes weken geleden, toen Nederland ’op slot’ ging. ,,Gedwee zijn we die lockdown ingegaan. Horrorbeelden uit Italië waren de perfecte waarschuwing om ons aan heel strenge regels te laten houden. De zin ’de lijkwagens en ambulances rijden af en aan door de straten’ is mij erg bijgebleven.”

Grip

Duits, verbonden aan de Universiteit Utrecht, zag zichzelf en anderen er alles aan doen om grip te krijgen op de nieuwe situatie. ,,Ik kon me nauwelijks nog concentreren op mijn werk. Kon alleen maar over corona praten. Volgde al het nieuws. Droomde erover, dat is allemaal verwerking. Er wordt geklaagd dat Nederland nu zeventien miljoen epidemiologen/virologen telt, maar we zijn ook best wel expert geworden op dit gebied.”

De acute fase is voorbij. ,,Hoe het nu met ’ons’ gaat? Lastig te zeggen. We doen ons dapperder voor dan we in werkelijkheid zijn, is mijn gevoel. Instorten heeft nu ook geen zin. Dat is als boos zijn op het weer. Heb je ook niks aan. Je moet je leed aanvaarden. Maar leed is het wel. Op de ic’s, in verpleeghuizen en ook de economische schade is niet te overzien.”

Het gebrek aan fysiek contact hakt erin bij singles en alleenstaanden, zegt ze. ,,Een kantoorgenoot had een vriendin, die al zes weken niet was aangeraakt een dikke knuffel gegeven. Ze moest huilen. Je kunt intimiteit even opschorten, maar niet te lang. Het is echt een levensbehoefte. Dat tekort loopt snel op. Dan word je somber. We zijn sociale dieren.”

Coronabuddy

,,Intimiteit, seks; het is geen overbodige luxe”, zegt Duits, zelf single. ,,Mensen met kinderen hoor ik wel eens verzuchten: ’Ik zou zo blij zijn met een momentje voor mezelf’. Ik kom om in de momentjes voor mezelf!” Haar noodoplossing? ,,Ik heb mijn beste vriend gevraagd: ’Wil jij mijn coronabuddy zijn?’ Het knuffelhormoon oxytocine is essentieel voor een goede stofwisseling, spijsvertering en het immuunsysteem.”

In de supermarkt en op straat ziet ze voorbijgangers schichtig langs elkaar heen slalommen. Elkaar de maat nemen. ,,We snakken naar aanraking, maar zijn ook bang voor aanraking van de ander. Wat is dat snel gegaan, hè. Op 13 maart stonden we nog in het café. Schuurden we langs elkaar heen om naar de wc te kunnen. Legden we een hand op iemands schouder. Maar als ik nu series en films kijk, denk ik steeds: ’Jee, wat staan die mensen dicht op elkaar’. Het voelt als een ver verleden.”

Het draait om verlies en gemis, zegt ze. ,,De coronacrisis voelt als gemeenschappelijk liefdesverdriet.” Een toename van burn-outs ligt op de loer. ,,De corona-out. Maar weet je, het is oke, als je boos en gefrustreerd bent. We kunnen niet de hele tijd de moed erin houden en de schouders eronder zetten. Je mag verdrietig zijn. Wees lief voor elkaar en voor jezelf.”

Bram Bakker: ’Contact met elkaar kleurt ons bestaan’

Niet knuffelen, geen praatje bij de koffieautomaat, geen kroeg: de mentale impact van corona is enorm, zeggen deze experts
Psychiater Bram Bakker ’zondigt’ tegen de maatregelen.

Psychiater Bram Bakker uit Haarlem durft wel een voorspelling te doen. ,,We gaan nog heel erg schrikken van de psychologische impact van deze coronacrisis.”

,,Ik maak me ernstig zorgen over de zelfmoordstatistieken aan het einde van het jaar. Als je toch al denkt ’het leven is niet de moeite waard voor mij’ en je krijgt dit er nog eens overheen, dan heb je helemaal geen twijfel meer.”

Geen peper en zout

,,Het stoort me echt. De anderhalvemetersamenleving wordt geïntroduceerd alsof het volstrekt normaal is. Maar het is een technocratische uitvinding. Het is net zoiets als dat je zegt: vanaf nu gebruiken we geen peper en zout meer bij het koken. Je haalt een fundamenteel bestandsdeel uit de natuurlijke menselijke behoefte.”

,,Wat een psychische klachten dát veroorzaakt! Waarom zijn al die jongeren niet te houden? Al die mannetjes van zeventien vol hormonen? We zijn gewoon apen. De basale menselijke behoefte is soortgenoten zien, horen, ruiken en voelen. Ik heb het niet over seks, maar over fysiek contact.”

,,Het contact met elkaar kleurt ons bestaan. Heel simpel: je gaat chagrijnig naar je werk en je collega maakt een flauwe grap bij de koffieautomaat. Daar moet je smakelijk om lachen en je dag is gelijk een stuk fijner. We zijn niet gemaakt om met een iPhone in ons handen door het leven te twitteren. Online berichten uitwisselen ís geen contact.”

Onderprikkeld

Maar het is nu wel de praktijk en je energie kan zomaar wegebben. ,,We leggen ons zintuiglijk lam en raken onderprikkeld. Een bore-out is een normale reactie op abnormaal weinig prikkels.”

Bakker - werkzaam bij afkickkliniek Spoor6 in Bussum - maakt zich zorgen om de ruim een miljoen Nederlanders met psychische klachten. ,,Wie al bewezen kwetsbaar is, met angst en depressie, wordt nu in zeer belastende omstandigheden geplaatst. Door corona ben je nog veel meer alleen en eenzaam.”

Hij vreest ook nieuwe patiënten. ,,Ondernemers die failliet gaan en aanleg voor depressie hebben, gaan er dubbel hard in.”

Zondigt

Zelf ’zondigt’ Bakker soms tegen de regels. ,,Mijn vader is 85 en mijn moeder 79, die zien helemaal niemand. Ik wilde langskomen, maar mijn vader zei: ’Nee, nee dan krijg ik corona en ga ik dood’. Hartstikke angstig. Ik zei: ’Luister, ik ben niet ziek. Ik wil niet dat ik jou maanden niet zie vanwege een ziekte die ik niet heb en jij niet hebt. Ik ben hartstikke fit, dan moet je me vertrouwen dat ik bij jou op anderhalve meter afstand koffie kan komen drinken’. Nou, hij was zó blij dat ik even was geweest.” Samen met zijn partner knuffelde Bakker later een goede vriendin die het zwaar heeft. ,,Ze brak, huilde, ontspande, er gebeurde echt iets. Hadden we koorts of waren we aan het hoesten en niezen, zouden wij niet huggen.”

Gevoel

,,Gebruik je gevoel als vertrekpunt”, zegt Bakker. ,,Doe niet alsof je geen gevoel hebt, want dat leidt op korte of lange termijn bij iedereen tot psychische problemen. We hebben extreem op ons verstand geleefd.” Nog een voorspelling: ,,We gaan de maatregelen versoepelen, dan komt er een opleving van het virus en gaan we weer terug. Totdat er een vaccin is krijgen we een harmonicamodel.”

Gijs Coppens: ’Het begon met angst en spanning, nu zie ik vermoeidheid en prikkelbaarheid’

Niet knuffelen, geen praatje bij de koffieautomaat, geen kroeg: de mentale impact van corona is enorm, zeggen deze experts
Gijs Coppens.

Mentaal raakt de coronacrisis iedereen, zegt psycholoog Gijs Coppens. ,,De helft van Nederland heeft hier veel last van. De andere helft redt het nog, maar vindt het wel zwaar.”

,,Waar het begon met angst en spanning, zie ik nu veel meer prikkelbaarheid en vermoeidheid. Dat varieert van ’ik ben er wel klaar mee’ tot mensen die ons heel boos opbellen. Die zijn boos op het kabinetsbeleid en de maatregelen. Het gaat om het ontnemen van autonomie en zelfbeschikking. Een reactie daarop kan frustratie, irritatie en agressie zijn. Slaat prikkelbaarheid naar binnen, dan word je somber, moe en angstig.”

Supermarkt

Aan de ene kant ziet Coppens, GZ-psycholoog bij zorgplatform OpenUp.care, veel saamhorigheid. ,,Maar aan de andere kant zijn we op straat en in de supermarkt allemaal een beetje angstig voor elkaar. We zijn verhoogd gespannen. Als daar te weinig ontspanning tegenover staat, is dat ongezond voor je systeem.”

Volgens Coppens blijkt uit onderzoek onder werknemers dat productiviteit en concentratievermogen nu afnemen. ,,Ze zijn het thuiswerken en gebrek aan contact zat. We missen de interactie op de werkvloer.”

Het gebrek aan perspectief speelt een rol, zegt hij. Niemand weet hoe lang de coronacrisis nog gaat duren. Of je nog op vakantie kan. ,,Mentaal zitten we nu wel in heel moeilijke fase. Miljoenen Nederlanders kunnen ook niet sporten. Zijn hun wekelijkse ritme kwijt. Daar maak ik me wel zorgen over.”

Dikke pluim

,,Tot nu toe waren we heel solidair. ’We zitten allemaal in hetzelfde schuitje’. ’Iedereen moet nu meedoen’. Ik denk dat we Rutte allemaal een dikke pluim geven voor zijn optredens. We hebben het virus nu relatief onder controle en het aantal ic-opnames neemt af. Ik denk dat het kabinet nu echt moet gaan uitleggen waaróm dit scenario nu de meest intelligente keuze is. Waarom wordt bijvoorbeeld de kapster niet gered en de stewardess wel? Er wordt verschillend gekeken naar groepen en dat kan extra prikkelbaarheid met zich mee brengen. Maak inzichtelijk waarom je de ene groep wel helpt en de andere niet. Dat geeft rust in de samenleving.”

Radijsje

Coppens wil een mens niet vergelijken met een aap. ,,Maar om duidelijk te maken hoe het psychologisch werkt. Als je een aap structureel een radijsje geeft, is de aap compleet tevreden. Totdat in het experiment zijn buurman een druif krijgt. Dan wordt de aap woedend. Dat geldt bij mensen ook een beetje. Wij vinden offers brengen prima. ’Maar als ik een groter offer moet brengen dan een ander kan ik boos worden’.”

De psycholoog heeft het nog nooit zo druk gehad. ,,We hadden vorige week de meeste intakes ooit.” Zijn praktijk verleent tijdens de coronacrisis vooral ’zorg op afstand via de chat en videobellen’. ,,We spreken veel mensen die eenzaam zijn, weinig contact hebben, die niet meer bij familie kunnen zijn. Het contact met anderen kan dempend en geruststellend werken op je angst. Als je alleen bent wordt de kans dat je angstig wordt groter. ”

Hij wil niet somber afsluiten. ,,Een groot deel van Nederland slaat zich hier goed doorheen. Is druk met van alles en nog wat. De mens is het meest veerkrachtige wezen op aarde.”

Tips tegen dips

Ruim een miljoen Nederlanders met psychische klachten hebben tijdens de coronacrisis vaak extra last van angst, depressiviteit, paniek en slecht slapen. De overheid voert campagne om burgers mentaal een handje te helpen. Tips voor wie zich somber of gespannen voelt:

- Neem af en toe pauze van het werk, de drukte thuis of het tv-kijken.

- Een gezonde leefstijl helpt om mentaal fit te blijven: eet gezond, slaap voldoende en beweeg.

- Gebruik geen alcohol of drugs om met je emoties om te gaan.

- Bouw structuur in: op dezelfde tijd opstaan en maak een planning voor je dag.

- Ga af op feiten, zoek betrouwbare nieuwsbronnen en volg niet alle berichtgeving.

- Praat met je partner, familie of vrienden over emoties, krop ze niet op.

- Of zoek contact met een getrainde vrijwilliger, professionele hulpverlener of de huisarts.

Enkele hulplijnen: de Kindertelefoon: 0800-0432, Ease.nl: 043-2058106 of 06–82410040 (voor jongeren tussen de 12 en 25), De Luisterlijn: 0900-0767, Mind-Korrelatie: 0900-1450, 113 zelfmoordpreventie: 0900-0113 en www.openup.care.

Meer nieuws uit Metropool

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.