Premium

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
De bevrijding leidde tot groot feest in Baarn. Op de achtergrond de watertoren.
Baarn, Hilversum

Voor wie het nog nooit gezien heeft: kijk ernaar. Voor wie het al wel gezien heeft: kijk er nog een keer naar. Want het filmpje dat Frits Thors maakte in de periode voor en na de bevrijding in zijn woonplaats Baarn en ook in Hilversum is het bekijken meer dan waard. En het commentaar dat hij erbij levert ook. Zoals over de terugtocht van de Duitsers. „Hier ziet u de Duitsers met onze gestolen fietsen. Kijk maar goed, misschien zit uw fiets er ook wel bij.”

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Omroepman Frits Thors - na de oorlog als nieuwslezer wereldberoemd in Nederland vanwege zijn duidelijke uitspraak, sneeuwwitte haar en zwarte bril - woont in de oorlogstijd aan de Ringlaan in Baarn, samen met vrouw en dochtertje.

Hij werkte voor de oorlog als radio-omroeper bij de Avro en was een van de weinige omroepmedewerkers die tijdens de oorlog weigerden om voor de door de Duitsers gecontroleerde omroep te werken. Hij verdiende zijn brood in die jaren als handelaar in papiertouw. Maar filmen en verslag geven deed hij evengoed, getuige de ruim drie kwartier durende film die hij maakte en te zien is op de website van Beeld en Geluid.

Het filmpje is hier te bekijken.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Frits Thors als nieuwslezer.
© anp

Dolle Dinsdag, het lijkt een kwestie van tijd

,,Ik had in de oorlog nog een paar 8mm-films kunnen krijgen en die bewaarde ik angstvallig voor de tijd dat we bevrijd zouden zijn”, vertelt Frits Thors aan het begin van de film. ,,Dinsdag 5 september, het leek zo ver.”

Dolle Dinsdag, de bevrijding lijkt een kwestie van tijd, de Duitsers kiezen het hazenpad. We zien beelden van de bezetters die de Ortskommandantur in de villa van Het Baarnsch Lyceum verlaten. Thors filmt eerst vanachter een boom, becommentarieert hij zelf, maar wordt later naar binnen gehaald door mensen die dat veel te gevaarlijk vinden. De rest van de aftocht van de Duitsers filmt hij dan ook vanuit een woning aan de overkant.

’Het waren nog NSB’ers ook’

Het blijkt allemaal voorbarig. Operatie Market Garden bij Arnhem mislukt, de bevrijding blijft uit, de Duitsers komen terug. We zien beelden van Baarnaars die mansgaten graven als schuilplaats voor Duitsers bij Engelse luchtaanvallen, we zien de centrale keuken bij de Baarnse gasfabriek - ,,Het was niet veel, maar het was genoeg. We hebben geen honger geleden in Baarn” - en we zien Arnhemse evacués die bij Thors in huis komen.

,,Zoals zovelen in Baarn hadden ook wij ons opgegeven er een paar in huis te nemen. We hadden om een jong echtpaar gevraagd, maar u ziet het, dat kwam een beetje anders uit.”

We zien een bejaard echtpaar de tuin van Thors binnenwandelen. ,,En het ergste was, het waren nog NSB’ers ook. Met hulp van onze dokter, die mijn vrouw ziek verklaarde, zijn we eindelijk van ze af gekomen.”

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Na Dolle Dinsdag moesten Baarnaars mansgaten graven waarin Duitse soldaten konden schuilen bij luchtaanvallen.

De kelder van dokter Rotgans

„April 1945, het front komt nader. Granaten uit het oosten gierden soms over Baarn.”

We zien hoe buurtbewoners een ondergrondse schuilplaats verlaten, die Thors en buurman Joop Bast voor alle zekerheid hebben gemaakt. ,,We hebben er even in gezeten. Wel zaten we eerst in een groentenkas, maar toen daar het glas aan diggelen sprong scholen we in de kelder van dokter Rotgans aan de Eemnesserweg. Dat was veiliger.”

Bommenwerpers over Baarn

Daarna beelden van 3 en 4 mei: Amerikaanse bommenwerpers die over Baarn vliegen om voedselpakketten te droppen. „Toen wisten we, de bevrijding zal nu echt komen, het zal nu niet lang meer duren.”

Thors wilde eigenlijk op 4 mei de Nederlandse vlag al hijsen voor zijn huis, maar ziet daar toch maar vanaf. „Dat leek nog te gevaarlijk, met de Duitsers nog in de buurt.”

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
De Nederlandse vlag naast een Amerikaans vlaggetje en de Union Jack bij Thors’woning aan de Ringlaan.

Even later barsten de festiviteiten toch echt los. Uitgelaten en opgeluchte Baarnaars feliciteren elkaar, breeduit lachend. We zien verzetsleider (dierenarts) Jaap van der Grift en oud-burgemeester Van Reenen storten, kinderen die zwaaien met geallieerde vlaggetjes, mensenmassa’s die in optocht de straten door trekken.

Beelden van het centrum van Baarn, met oranje en roodwitblauw versierde etalages, de driekleur aan het gemeentehuis. „Heel Baarn was één groot feest.”

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Direct na de capitulatie van de Duitsers komen drommen mensen samen voor het Baarnse gemeentehuis.

Met als ultiem bewijs voor de herwonnen vrijheid: de Nederlandse vlag die weer op paleis Soestdijk wappert. Tijdens de oorlog was het paleis door de Duitsers in gebruik geweest als nood-hospitaal voor gewonde Duitse officieren.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
De Baarnse verzetsleider Jaap van der Grift (rechts)

Op de fiets naar Hilversum

„En toen wilden we ook wel eens weten hoe het in Hilversum was, waar mijn schoonouders woonden”, horen we de stem van Thors zeggen. Dus het echtpaar Thors springt op de fiets, met houten banden, dochtertje bij moeder achterop.

Onderweg komt Thors de bevrijders van de Polar Bears-divisie tegen, die onderweg zijn naar Hilversum en Amsterdam. Rijen pantserwagens, honderden soldaten. „Hier mijn vrouw, die van een Engelse Tommy de eerste sigaret kreeg, een white woodbine als ik mij niet vergis.”

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Mevrouw Thors krijgt een sigaret.

Beelden van Engelse pantservoertuigen, soldaten die Thors tweejarige dochtertje optillen, fietsers die het V-teken maken, lachende gezichten. De opluchting en blijdschap zijn groot.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Vreugde in Hilversum.
© Beelden stills uit film

Ook in Hilversum filmt Thors op tal van plekken. Bij de Vituskerk, Gooiland, Hof van Holland, de Avrostudio, op de Kerkstraat en de ’s Gravelandseweg. Overal geallieerde soldaten en pantserwagens, feestende mensenmassa’s, groepen jongeren die op de legervoertuigen meerijden.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Mensen kwamen samen op alle mogelijke pleinen, zoals hier bij de Hilversumse Vituskerk.

„Engelse militairen die handtekeningen moesten uitdelen. Handtekeningen, handtekeningen, handtekeningen. Zelfs de oorlogscorrespondent van de BBC moest handtekeningen uitdelen! Ondertussen zien we steeds meer wagens van de Polar Bears die Hilversum komen binnenrollen.”

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Arrestatie van twee foute Hilversummers.

Arrestatie van foute Hilversummers

Thors is ’s avonds in Hilversum ook getuige van de arrestatie van twee mannen. Het duo staat met de handen omhoog. „Er werden enkele mensen opgehaald van wie de armen een andere houding hadden gehad dan nu”, becommentarieert Thors het tafereel op ietwat droge wijze.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Duitse soldaten met paard en wagen op de weg terug naar huis, Emmabrug Baarn.

Thors sprak het commentaar bij zijn eigen film decennia later in, en kon het blijkbaar niet later er wat cynische humor in door te laten sijpelen. Zoals ook bij beelden van de terugtocht van de Duitse soldaten, na de capitulatie. „Hier ziet u de Duitsers met onze gestolen fietsen. Kijkt u maar goed, misschien zit uw fiets er ook wel bij.”

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
De terugtocht van de Duitsers, op ’onze’ gestolen fietsen.

’Leuke mensen, die Engelsen’

Thors’ verhaal gaat verder op 8 mei, VE-day: Victory in Europe. We zien de intocht van de Polar Bears in Baarn, onder meer op kruispunt Oranjeboom. Daarna ook veel beelden van de Engelse soldaten die hun hoofdkwartier vestigen in villa De Harscamp, tegenover Thors’ woning. ,,Daar zat eerst de Grüne Polizei, maar dit waren plezieriger mensen.”

Ook bij de familie Thors worden Engelse officieren ingekwartierd. „Leuke mensen, waar we veel plezier mee hebben gehad.” In beeld ook de Nederlandse Polar Bear, Toon Kramer. ,,Een tolk die vanuit Brabant met de Polar Bears was meegekomen, die ik later weer ontmoette als redacteur bij de Radio Nieuwsdienst. Toon was bij ons ingekwartierd.”

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Toon Kramer, de Nederlandse Polar Bear.

Victory Variety in het Maarschalkerbos

Op 10 mei zet Frits Thors samen met een Engelse officier een feestavond op touw in het Maarschalkerbosje naast zijn huis. Kunstenaar Eppo Doeve wordt in de gauwigheid ingeschakeld om bekendmakingen te tekenen, waarop een ijsbeer te zien is die het hakenkruis vertrapt. „Het was een gezellig feest voor onze bevrijders en hun Nederlandse vrienden. Victory Variety.”

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Victory Variety.

Wat Thors opvalt aan de Engelse soldaten is dat ze er allemaal zo vrolijk, gezond en goed gekleed uitzien.

„Dan kun je je bijna niet voorstellen wat ze allemaal hadden meegemaakt tussen hun landing in Normandië en de bevrijding van Nederland.” Dan beelden van 14 mei, van een grote parade van de bevrijders door Baarn, inclusief een Schots regiment met doedelzakken.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Frits Thors thuis, met twee Engelse officieren.

Op reportage door Nederland

,,Midden in de bevrijdingsroes werd ik opgehaald om weer eens wat voor de omroep te gaan werken, in Eindhoven. Ze hadden bij Herrijzend Nederland mensen nodig.”

Het perspectief van de film verschuift. We zien beelden van in puin liggende plaatsen als Arnhem, Elst, Nijmegen en Eindhoven, we zien beelden van Thors op reportage op diverse plekken in het land. Amsterdam, Den Haag, de aankomst van de eerste scheepsladingen graan, de intocht van Wilhelmina in Amsterdam, de verjaardag van Bernhard in Utrecht en de aankomst van Juliana en de drie prinsesjes op vliegveld Teuge.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
De prinsesjes - ’Ireen, Trix en Pietie’ - terug op Soestdijk.

,,Twee dagen later, op 4 augustus, was het feest op Soestdijk. Een tuinfeest ter gelegenheid van de verjaardag van prinses Irene, de volgende dag. Het aardige was ook dat alle lagere klassen van de scholen in Soest en Baarnwaren het uitgenodigd om het feest mee te vieren.”

Het is getuige de beelden één en al gezelligheid in de paleistuin. Juliana en Bernhard mengen zich in de menigte, de prinsesjes doen tikkertje met de andere kinderen, één en al vrijheid blijheid.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
Augustus 1945, tuinfeest op Soestdijk: de prinsesjes vieren feest met hun leeftijdsgenootjes uit Soest en Baaren.

Dollende prinsessen op Soestdijk

Thors wordt bijna kind aan huis op het paleis. Een dag voor het tuinfeest was hij er ook voor een radioreportage over de thuiskomst van het prinselijk gezin - we zien de prinsesjes lekker dollen in hun nieuwe speelkamer - en twee weken later maakt Thors opnieuw zijn opwachting als veldmaarschalk Montgomery het paleis bezoekt.

De film sluit af met beelden van december 1945, als de laatste Canadezen vanuit Hilversum weer naar huis gaan. De Canadezen zenden tot die tijd met hun Canadian Forces Radio Service uit vanuit de NCRV-studio en deze omroepmedewerkers wonen zo lang in Gooiland, waar de Canadese vlag dan ook in top hangt. De Hilversumse leeszaal is die periode in gebruik als Maple Leaf Club, gerund door de YMCA.

Nieuwslezer Frits Thors maakte unieke beelden van bevrijding van Baarn en Hilversum; ’Heel Baarn was één groot feest’, de Maple Leaf Club in Hilversum, en de Duitsers die verdwijnen op onze fietsen
De Maple Leaf Club in de Hilversumse leeszaal.

De Canadezen moeten ook wat te doen hebben tenslotte. Eind 1945 zit het er op. „20 december vertrok Bruce Smith van de Canadese omroep als laatste uit Gooiland. Nederland was bevrijd. De Canadezen gingen weer op weg naar huis.” En met die mededeling beëindigt Thors zijn verslag.

Meer nieuws uit Extra

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.