Premium

’De tyrannie die ons hart doorwondde is verdreven’. Pas toen in 1945 de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden ging in Alkmaar de driekleur overal uit

’De tyrannie die ons hart doorwondde is verdreven’. Pas toen in 1945 de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden ging in Alkmaar de driekleur overal uit
Een geallieerd voertuig wordt ontvangen bij het Stadhuis, ofwel de Townhall. Op de voorgrond zwaait een B.S.-lid met zijn wapen.
Alkmaar

Precies 75 jaar geleden capituleerde het Duitse leger, op zaterdag 5 mei 1945. Nederland was vrij. De Vrije Pers, een illegale krant opgericht door de ondergrondse, beschrijft uitgebreid hoe de bevrijding van Alkmaar verliep.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Het bericht van de capitulatie van de Duitse troepen sijpelde al snel door tot in deze contreien, maar er heerste veel verwarring. Er liepen nog gewapende Duitse soldaten door de stad en de geallieerde bevrijders waren nog afwezig.

Pas toen de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden, ging de driekleur overal uit en durfden de gezichten ’zich eindelijke te ontspannen’.

Het verzet kwam bovengronds. Illegale krantjes werden legaal en de ’jongens van de B.S.’ (Binnenlandse Strijdkrachten) verschenen openlijk op de straten. Het Eerste Canadese Leger trok 7 mei Noord-Holland binnen.

Op 8 mei arriveerden de bevrijders eindelijk in de stad. De Brits-Canadese Tweede Divisie reed via de Kennemerstraatweg vanuit Heiloo Alkmaar binnen.

’De tyrannie die ons hart doorwondde is verdreven’. Pas toen in 1945 de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden ging in Alkmaar de driekleur overal uit
Een menigte heeft zich verzameld voor het politiebureau aan het Kerkplein, vermoedelijk op 8 mei. Hier werd 5 mei de eerste driekleur uitgehangen. Nu werden er NSB’ers en andere collaborateurs binnengeleid. De omgang met landverraders was vlak na de bevrijding een heikele kwestie, die veel organisatie en ordebewaking vroeg.
© Foto P.J. Bosman

Verdriet

De bevrijdingsdagen waren een periode van uitzinnige vreugde, maar ook van verdriet en verwarring. Vlak na de bevrijding vielen er in de chaotische situatie nog doden.

In Alkmaar kwamen Jan Baas (19 jaar) en Jan Smit (29 jaar) om bij een schietpartij tussen de nog bewapende Duitse soldaten en een ongewapende patrouille van de Binnenlandse Strijdkrachten. Een derde B.S.-lid, Piet Sijm, raakte zwaargewond, maar overleefde de beschieting.

’De tyrannie die ons hart doorwondde is verdreven’. Pas toen in 1945 de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden ging in Alkmaar de driekleur overal uit
Het Jan Boonplein in ’feesttenue’.

Er heerste onzekerheid over het lot van degenen die te werk waren gesteld in of afgevoerd waren naar Duitsland en (nog) niet waren teruggekeerd. De familieleden en vrienden van de mensen die zijn omgekomen als burgerslachtoffer, in militaire dienst, als gevolg van actief verzet of vervolging, hadden weinig ruimte voor vreugde.

De Rode Kruislijsten die in het Alkmaarse Stadhuis verschenen, gaven blijk van het ijzingwekkende lot van de joodse gemeenschap. Slechts 63 van de 213 joodse burgers overleefden de oorlog. Voor degenen die een geliefde hadden verloren tijdens de bezettingsjaren stonden de bevrijdingsdagen vooral in het teken van verdriet.

’De tyrannie die ons hart doorwondde is verdreven’. Pas toen in 1945 de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden ging in Alkmaar de driekleur overal uit
Grote kans op een nat pak bij dit spel, tijdens de bevrijdingsfeesten in de Emmastraat. Er zijn nog meer foto’s van deze stellage: een kind zit op een karretje met een stok in de hand en rijdt onder de teil door. Moet hij ringsteken en komt hij alleen droog aan de overkant als goed raakt? We horen het graag als iemand weet hoe dit spel precies werkte.
© Foto P.J. Bosman

Vrijheidsfeesten

Maar aan de oorzaak van al dat leed, de Duitse bezetting, was een einde gekomen. Dat werd ondanks alles gevierd. De uit ballingschap teruggekeerde burgemeester Kinschot en geallieerde bevrijders werden uitbundig onthaald.

De militairen en hun wagens werden bedolven onder enthousiaste mensenmassa’s en de jongelui verzamelde handtekeningen van de bevrijders. In de avond van de intocht werd er een zangdienst gehouden in de Grote Kerk van Alkmaar. Toen de verduisteringsvoorschriften werden opgeheven, werden er vreugdevuren gestookt van het nu overbodige verduisteringsmateriaal.

In de meidagen van 1945 werd er dus al feestgevierd. Maar de officiële bevrijdingsfeesten vonden pas plaats op en rond koningin Wilhelmina’s 65e verjaardag op 31 augustus. Zo was er tijd om de directe nasleep van de oorlog op te vangen.

De eerste verjaardag die de koningin na haar ballingschap weer op vaderlandse bodem kon vieren, ging dus hand in hand met de bevrijdingsfeesten. Over die feesten in Bergen schreef de Duinstreek: „Als kind’ren van één Huisgezin vierden groten, kleinen, grijsheid, jeugd, het grote feest van Oranje en Vrijheid.”

’De tyrannie die ons hart doorwondde is verdreven’. Pas toen in 1945 de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden ging in Alkmaar de driekleur overal uit

Tijdens de feesten, die vaak meerdere dagen duurden en maanden voorbereidingstijd hadden gekost (het Langedijker Oranjecomité verstuurde op 11 mei al de uitnodiging voor de eerste feestvergadering), waren allerlei activiteiten georganiseerd.

Op veel plekken, zoals Alkmaar, Castricum, Bergen, De Rijp en Langedijk, werden historisch-allegorische optochten georganiseerd. Onder begeleiding van muziek trokken allerlei thema-wagens door de steden en dorpen, die onderwerpen uit de Nederlandse historie en de oorlog uitbeeldden.

Voor de optocht in Langedijk schreven zich deelnemers in met onderwerpen als ’Romeins veldheer te paard’, ’Watergeuzen’, ’Hoera, ik leef nog’ en ’bonnenmeisjes’. In Bergen werd de eerste prijs voor de paren gewonnen door een bijdrage met de titel nieuwsgierig makende titel ’Kledingnood’.

’De tyrannie die ons hart doorwondde is verdreven’. Pas toen in 1945 de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden ging in Alkmaar de driekleur overal uit
De kleintjes worden beziggehouden tijdens de bevrijdingsfeesten van augustus, in de Emmastraat te Alkmaar.
© Foto P.J. Bosman

Naast optochten werden er feestavonden en (gemaskerde) bevrijdingsbals georganiseerd door de comités en buurtverenigingen. Er klonk muziek door de straten en werden er sportwedstrijden en kinderspelen gehouden. Daar kwamen spelletjes voorbij als ’aardappel wegdragen op een houten lepel’, Ezeltje-prik en hindernislopen. En er waren lekkernijen als limonade en chocolade.

Paarden werden van stal gehaald voor het ringsteken en harddraverijen, straten en etalages werden versierd met vlaggen en bloemen. Er waren theateroptredens (zoals Plant de Meiboom in Alkmaar), Oranjegezinde straatnamen werden in ere hersteld en er werden vreugdevuren gestookt.

’De tyrannie die ons hart doorwondde is verdreven’. Pas toen in 1945 de vlag uitging bij het politiebureau en de klokken van de Waagtoren luidden ging in Alkmaar de driekleur overal uit

Maar ook tijdens deze feestelijkheden waren er herdenkingsmomenten. De gevallenen werden geëerd in toespraken en met gezangen. Voetbalclubs hielden momenten van stilte voor gevallen leden. In Langedijk werd een monument onthuld voor de gevallen burgers, waarop ruimte werd vrijgelaten voor nog onbekende namen. De Bergenaren legden een krans voor de gevallenen bij de pas geplaatste vrijheidsboom in het Van Reenenpark. Vreugde en verdriet gingen hand in hand.

Dit is een aflevering uit de rubriek ’Dat was toen’, een samenwerking tussen de Alkmaarsche Courant en het Regionaal Archief. In ’Dat was toen’ vertellen medewerkers van het Regionaal Archief of gastauteurs verhalen over opmerkelijke feiten en gebeurtenissen uit het verleden van Alkmaar en regio. De verhalen zijn ruim geïllustreerd met afbeeldingen uit - meestal - het Regionaal Archief.

Meer nieuws uit Extra

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.