’Cruijffiaans kun je niet leren’. Taalwetenschapper en schrijver Rob Siekmann uit Oegstgeest ordent uitspraken legendarische voetballer

Johan Cruijff en Rob Siekmann in 2001 tijdens een thema-avond over ontwikkelingswerk.
Cruijffiaans.
1/2
Amsterdam

’In zekere zin ben ik waarschijnlijk onsterfelijk’, zei Johan Cruijff ooit. Dat klopt, zo vindt Oegstgeestenaar Rob Siekmann, taalwetenschapper en schrijver en samensteller van het boek ’Cruijffiaans’.

Een boek met de uitspraken van Cruijff, dat bestaat toch allang?

„Henk Davidse en Henk ten Berge hebben een boek uitgegeven met zijn citaten. Ook Sytze de Boer heeft zo’n boek uitgegeven. Ik heb veel respect voor hun werk en heb ook dankbaar gebruik gemaakt van de boekjes. Zij hanteren losse uitspraken, chronologisch gepresenteerd. Dat is beperkt en fragmentarisch. Het geeft niet echt inzicht in wat Cruijff over bepaalde onderwerpen vindt. Ik heb de uitspraken gecategoriseerd, zodat je kunt lezen wat hij bijvoorbeeld over religie vond of het 4-4-2-systeem. Cruijff was een echte filosoof. Hij beschouwde het leven, dacht erover na en had een mening. Niet alleen over voetbal, bijvoorbeeld ook over het fileprobleem. Je hoeft het er niet mee eens te zijn, maar hij dacht er wel over na.”

Toch wordt er lacherig gedaan over uitspraken als ’elk nadeel heb zijn voordeel’ en ’toeval is logisch’. Is dat terecht?

„Henk Spaan schrijft in het voorwoord van mijn boek dat we daar mee moeten ophouden. Als we Cruijff uitlachen, lachen we in feite onszelf uit want dan kijken we niet verder. Hij zei ’elk nadeel heb zijn voordeel’. Dat is geen goed Nederlands, maar het gaat om de boodschap. Zijn eigen manier van spreken maakt het juist mysterieus, er zit veel filosofie in. Hij sprak ook eens over een verdediging als geitenkaas. Hij bedoelde natuurlijk gatenkaas. Dat was een verspreking, daar moeten we niet in blijven hangen.”

U noemt zichzelf een bewonderaar van Johan Cruijff. Wat is uw favoriete uitspraak van hem?

„’Italianen kennen niet van je winnen, maar je ken wel van ze verliezen’ vind ik prachtig. Elke voetballiefhebber weet meteen wat hij bedoelt. Cruijff heeft ook gezegd dat je alle spieren hersens mee moet geven. Daarmee doelt hij op het belang van sport en beweging. Als je elke dag een bal hooghoudt, train je je spieren om signalen van je hersens op te volgen. Dat was prachtig te zien bij het beroemde doelpunt van Van Basten tijdens de EK-finale van 1988. Hij had zoveel beheersing over de spieren in zijn lichaam, dat zijn lichaam de impuls van zijn hersenen om te schieten direct uitvoerde. Het citaat dat ’toeval logisch is’, vind ik ook treffend. Als twee bekenden elkaar na dertig jaar op straat treffen, wordt dat vaak toeval genoemd. Als ze verder praten, blijkt dan dat ze alle twee in dezelfde straat werken. Het is dus logisch dat ze elkaar op een gegeven moment treffen.”

Zijn er in het internationale voetbal mensen die met hun uitspraken net zoveel invloed als Cruijff hebben gehad op de ontwikkeling van het spel?

„Nee, hij heeft geen gelijken. Er zijn ook boeken uitgegeven met de uitspraken van Louis van Gaal en Marco van Basten. Dat is het gewoon niet. Het inspireert niet. Cruijff heeft de basis voor aanvallend positievoetbal gelegd, het totaalvoetbal. Trainers als Pep Guardiola en Jürgen Klopp hebben vernieuwingen doorgevoerd. Ook zij baseren zich op de basis die Cruijff heeft gelegd. Cruijff zei dat hij in zekere zin waarschijnlijk onsterfelijk was. Dat klinkt heel opschepperig, maar ik denk wel dat het zo is. Hij zal voortleven in het spel.”

We leven in gekke en onzekere tijden, wat zou Johan Cruijff over de huidige situatie hebben gezegd?

„Daar denk ik veel over na. Ik had het wel willen weten. Waarschijnlijk had hij het positieve uit de situatie willen halen. ’Je kunt je beter goed voelen dan slecht’, zei hij eens. Dat de Bundesliga weer is opgestart, past in zijn lijn. Je kunt wel zeggen dat het zonder publiek niet leuk is, maar het betekent wel een nieuwe start. Geïnspireerd op eerdere uitspraken van hem, denk ik dat hij iets in deze trant zou zeggen: Voetballen met corona? Gewoon de spelregels aanpassen. Wanneer ik zelf meedeed als trainer, maakte ik gewoon het veld kleiner, zo dat ik het kon belopen.’ Maar Cruijffiaans is geen taal die je kunt leren. Er is maar één Cruijff.”

Meer nieuws uit Sport

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.