Theater na de Dam moet extra betekenis geven aan dodenherdenking op 4 mei: ’De gevonden spullen kunnen het ons helaas niet vertellen’

De spelers van PS|jong gingen op zoek naar oorlogsverhalen in Oegstgeest, Zoeterwoude en Voorschoten.
© Foto Gordon Meuleman
Spreuk, knuppel en hakenkruisvlag op zolder gevonden.
© Foto Ruurd Kok
1/2
Leiden/Alphen aan den Rijn

Theater na de Dam probeert sinds een paar jaar om 4 mei extra betekenis te geven. Ook theatermakers in Leiden en Alphen aan den Rijn doen mee aan dit landelijke initiatief.

Net als vorig jaar kunnen theatermakers opnieuw niet terecht in het theater. Ze zijn dus op zoek gegaan naar andere manieren om stil te staan bij oorlog, herdenken en vrijheid. Daar lijken ze in geslaagd te zijn.

In Leiden doen twee gezelschappen mee aan Theater na de Dam: de Veenfabriek en de jongerenafdeling van PS|theater. In Alphen aan den Rijn heeft het plaatselijke theater Castellum een aantal jongeren bij elkaar gebracht. Vanwege de coronamaatregelen ligt de nadruk dit jaar iets meer op luisteren dan op kijken.

De Veenfabriek

Het Leidsch Dagblad publiceerde vorig jaar een reeks verhalen over Leidse objecten met een oorlogsverleden. Dat had moeten uitmonden in een tentoonstelling in Museum De Lakenhal. Vanwege de coronacrisis is die expositie een jaar uitgesteld. Theatermaakster Milena Haverkamp, verbonden aan de Veenfabriek, las de verhalen van schrijver Ruurd Kok met interesse en zag er wel een theatervoorstelling in.

,,De Veenfabriek zit op de zolder van Scheltema’’, vertelt Haverkamp. ,,Vanuit de ramen kijk je heel mooi uit over de stad. Ruurd Kok had een mooi verhaal geschreven over een timmerman, die op een zolder aan de Plantage een knuppel, een weekspreuk en een stuk van een hakenkruisvlag had gevonden. Het is nog altijd een mysterie wie dat daar verstopt heeft.’’

(Tekst loopt door onder de foto.)

Haar plan was om een voorstelling te spelen op de zolder van Scheltema. ,,Ik heb drie verhalen van Ruurd uitgekozen. De bedoeling was om vanuit het raam te wijzen naar de Plantage en de andere plekken waar de verhalen zich afspelen.’’ Omdat er vanwege de coronapandemie geen publiek welkom is, heeft de actrice de drie verhalen nu ingesproken.

,,Samen met Bastiaan Woltjer heb ik er muziek bij gemaakt. Het zijn daardoor drie kleine hoorspelen van elk vijf à zes minuten geworden’’, zegt Haverkamp. ,,Ik heb gekozen voor de spannendste verhalen. Soms is het bijna detective-achtig: hoe zijn die spullen op deze zolder terechtgekomen.’’

Vanaf 4 mei staat op de website van de Veenfabriek een plattegrond van Leiden. Op drie aangegeven punten kan worden geklikt om de bijbehorende verhalen te horen. ,,De spullen hebben de mensen overleefd. Ze hebben veel meegemaakt, maar kunnen het ons helaas niet vertellen. Daarom probeer ik er woorden aan te geven.’’

PS|theater

PS|jong, de jongerentak van stadsgezelschap PS|theater, trok de regio in om oorlogsverhalen te verzamelen. Negen jongeren splitsten zich in drie drietallen om te onderzoeken wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd in Voorschoten, Oegstgeest en Zoeterwoude.

Ook de volwassen acteurs van PS zijn dit jaar vooral actief in de randgemeenten. In hun voorstellingen behandelen ze actuele thema’s als het gevecht om de beschikbare grond en het gevaar van een fusie met ’grote broer’ Leiden. De jongeren duiken verder terug in de tijd en concentreren zich op de jaren 1940-1945.

In elk dorp hebben ze een oorlogsverhaal opgediept. ,,Aan de hand daarvan hebben we audioportretten gemaakt’’, vertelt Andrea Vermeer, een van de makers. ,,Het ene verhaal heeft een wat meer poëtisch karakter, het volgende is meer persoonlijk of onderzoekend van aard.’’

De audioportretten duren elk circa vijftien minuten. Op de website van PS|theater komt een link te staan om ze te beluisteren. Er is ook een fietstocht uitgezet. Die voert door de drie dorpen en op aangegeven plekken kan worden geluisterd naar het gesproken verhaal. De honderd beschikbare kaarten voor de fietsroute zijn inmiddels uitverkocht.

Theater Castellum

Het Alphense theater Castellum is vanwege een ingrijpende verbouwing nog steeds gesloten, maar achter de schermen wordt er nog wel doorgewerkt. De theatermakers Iselin van Duuren en Chyramain van Kempen hebben zich met een groep jongeren verdiept in het oorlogsverleden van Alphen aan den Rijn.

Ze spraken met zes ouderen uit de gemeente over hun herinneringen aan de oorlogsjaren. Deze gesprekken vormen de basis voor de interactieve wandeling met als titel ’Als de mist optrekt’. Via de website van theater Castellum kan de wandelroute vanaf 4 mei worden gedownload.

De route is individueel te lopen, maar het kan ook in georganiseerd verband. Op zondag 9 en 16 mei wordt gelopen vanaf de hoofdvestiging van de bibliotheek in het Alphense centrum. Via de website van de bibliotheek kan men zich hiervoor aanmelden. Er is per keer plek voor maximaal dertig wandelaars.

Productiehuis Alphen

Productiehuis Alphen (PA) speelde vorig jaar de improvisatievoorstelling ’De vloer op met 1942’. Aanleiding was het leggen van de eerste Stolpersteine in Alphen aan den Rijn. Deze stenen herinneren aan joodse inwoners die werden gedeporteerd en nooit meer terugkeerden.

Door alle coronaregels hebben weinig mensen deze voorstelling live in het Parktheater kunnen zien. Daarom maakte regisseur Jan Laman een videoregistratie, die nu vanaf 30 april te bekijken is. Het spel wordt aangevuld met twee korte statements van Alphenaren die de oorlog hebben meegemaakt.

(Tekst loopt door onder de foto.)

Scène uit de gefilmde voorstelling ’De vloer op met 1942’.
© Foto Jan Laman

Meer dan veertig artiesten en gezelschappen in Nederland doen mee aan Theater na de Dam. Het is inmiddels de twaalfde editie. Eigenlijk is de bedoeling om op 4 mei om 21.00 uur een voorstelling te spelen als aanvulling op de twee minuten stilte. Vanwege corona gebeurt het nu op een andere manier. Het complete programma is te zien op www.theaternadedam.nl

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.