Plastic afval is aantrekkelijk - Watervogels trekken naar de stad, maar vinden weinig nestmateriaal

Meerkoetennesten zitten stevig en ingewikkeld in elkaar. Presentatrice Eva Cleven ontdekte dat ze er niet zomaar één kan namaken.

Meerkoetennesten zitten stevig en ingewikkeld in elkaar. Presentatrice Eva Cleven ontdekte dat ze er niet zomaar één kan namaken.© Archieffoto Hielco Kuipers

Presentatrice Eva Cleven probeert in het Levend Lab zelf een meerkoetennest na te bouwen.

Presentatrice Eva Cleven probeert in het Levend Lab zelf een meerkoetennest na te bouwen.© Videostill NTR Klokhuis

1 / 2
Wilfred Simons
Leiden

Een meerkoetennest is een spiegel van de maatschapij. Door de nesten uit te pluizen, zoals bioloog Auke-Florian Hiemstra doet voor zijn promotieonderzoek, doemt in elk geval een helder beeld op van wat de Leidenaars zoal wegdoen. Met zijn onderzoek trok Hiemstra de aandacht van het jeugdprogramma NTR Klokhuis. Vrijdagavond om 18.40 uur staat de uitzending op NPO3 in het teken van vogelnesten.

Presentatrice Eva Cleven kanoode een ochtendje met Hiemstra mee door de Oude Singel en de Oude Rijn in Leiden, op zoek naar vogelnesten. Ook bracht ze een bezoek aan de collectietoren van Naturalis Biodiversity Center, waar meer dan 5000 nesten op planken en in dozen zijn opgeslagen. Het kleinste nest, kleiner dan een duim, is dat van een kolibrie. Toch brengt moeder kolibrie hierin wel drie tot vier kuikens groot. Het grootste nest is dat van een gans.

Zeer bijzonder is het nest van een kraai, dat helemaal is samengesteld uit prikkeldraad. ,,Ongelooflijk’’, verzucht Cleven, ,,om te bedenken dat-ie dat alleen met zijn snavel, en misschien met zijn pootjes, in elkaar heeft gezet. Hoe sterk moet zo’n beestje wel niet zijn!’’

Dat kraaien hun toevlucht nemen tot prikkeldraad, valt te verklaren uit het feit dat er in steden weinig natuurlijk nestmateriaal is. Vogels vinden steden steeds aantrekkelijker als leefgebied, nu het platteland door efficiënte boerenbedrijfsvoering daarvoor minder geschikt is. In de stad vinden ze wel voedsel, maar voor de bouw van nesten zijn ze aangewezen op afval. Daarin zijn vooral meerkoeten niet kieskeurig, ontdekte Hiemstra. Zonnebrillen, ruitenwissers, mondkapjes, plastic handschoentjes, rietjes van McDonalds, het krijgt er allemaal een plaatsje in.

Kommetje

Niettemin zijn meerkoetennesten echte kunstwerkjes. Cleven probeert er in het Levend Lab van de Leidse hoogleraar Ecotoxicologie Martina Vijver een na te bouwen. Hoewel ze, in tegenstelling tot een meerkoet, ’tien van deze jongens’ heeft om er een te maken, moet ze in de watervogel, die alleen een snavel heeft en twee onhandige poten, toch haar meerdere erkennen. Meerkoesten beginnen met een ’stevige basis’ van grote takken. Daarop werken ze met kleinere takjes naar boven toe en ze eindigen met een kommetje. Het eindresultaat is bestand tegen water, regen, wind en golfslag. Gelukkig, stelt Cleven opgelucht vast, kan een meerkoet dat ook niet allemaal vanzelf. Het kost ze ’meerdere jaren’ om de kunst onder de knie te krijgen.

Als meerkoeten dan zoveel plezier hebben van menselijk afval, moeten we dan wel moeite doen om ervoor te zorgen dat het niet in het milieu belandt? ,,Je zou kunnen zeggen, mensen, gooi dat afval maar op straat, want die meerkoet kan het dus kennelijk goed gebruiken?’’, vraagt Cleven. Hiemstra vindt dat toch ’absoluut niet’ een goed idee. Ze kunnen in het afval verstrikt raken en ze eten het ook op. Berucht is het voorbeeld van ooievaarskuikens, die van hun ouders elastiekjes gevoerd krijgen. ,,Die kleine ooievaars zitten helemaal vol met elastiek!’’, gruwelt de Leidse mediabioloog. ,,Dat is natuurlijk niet de bedoeling.’’

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.