De Veenfabriek maakt een muzikale voorstelling over Maria: ’Vloeken uit naam van Maria gebeurt bijna nooit’

Joeri Vos, tekstschrijver, regisseur en artistiek leider van de Veenfabriek, en actrice Jacobien Elffers zijn bezig met de voorbereiding van de voorstelling ’Maria Maria Maria’.

Joeri Vos, tekstschrijver, regisseur en artistiek leider van de Veenfabriek, en actrice Jacobien Elffers zijn bezig met de voorbereiding van de voorstelling ’Maria Maria Maria’.© Foto Taco van der Eb

Theo de With
Leiden

De Veenfabriek was van plan om een theatervoorstelling over Jezus te maken, maar het werd uiteindelijk een voorstelling over zijn moeder: Maria. ,,Zij is toch de moeder van iedereen.’’

,,Bijna iedereen heeft wel een warm gevoel bij Maria’’, zegt Jacobien Elffers. ,,Volgens mij meer dan bij God of bij Jezus. Dat is mij inmiddels wel duidelijk geworden.’’

De actrice heeft zich de afgelopen tijd verdiept in het leven van Maria. In de muzikale voorstelling ’Maria Maria Maria’ blikt Elffers in een monoloog terug op het bewogen leven van Maria. ,,Uiteindelijk is zij ook gewoon een moeder die haar kind verloren heeft.’’

Laatste avondmaal

De Veenfabriek, het Leidse muziektheatergezelschap dat zijn thuisbasis heeft in Scheltema in de Marktsteeg, zou aanvankelijk een voorstelling over Jezus maken. Artistiek leider Joeri Vos zegt daarover: ,,Dat zou een grote productie worden met het laatste avondmaal als uitgangspunt. Daarom zouden er twaalf of dertien acteurs meedoen.’’

De plannen moesten op de schop toen de coronacrisis uitbrak. Als er al een voorstelling mocht worden gespeeld, dan moest dat kleinschalig. ,,We zouden op theaterfestival Oerol op Terschelling spelen voor maximaal vijftig man publiek’’, zegt Vos. ,,De voorstelling over Jezus zou te groot en te duur zijn. Toen verscheen Maria ten tonele. We hadden het tijdens het brainstormen al over Maria gehad. Bijvoorbeeld over de vraag: wat deed Maria tijdens het laatste avondmaal van Jezus? Daar is uiteindelijk deze voorstelling uit voortgevloeid.’’

Muziek

Een andere pijler onder de voorstelling is de muziek. Door de eeuwen heen zijn er heel veel liederen aan Maria gewijd. Muzikant en componist Bastiaan Woltjer was al langer gegrepen door de Cantigas de Santa Maria uit het Spanje van de dertiende eeuw. Deze liederen verhalen over de opzienbarende wonderen die aan Maria worden toegeschreven.

Woltjer heeft een duik genomen in de circa driehonderd liederen en voor de voorstelling een kleine selectie gemaakt. ,,De geschreven teksten zijn er nog, maar de muziek is op een andere manier genoteerd dan dat wij nu gewend zijn. Daardoor heeft Bastiaan als arrangeur de vrijheid om er een eigen draai aan te geven’’, vertelt Joeri Vos. ,,De cantigas zijn wat volkser dan de devote Marialiederen. Er zitten duidelijk Moorse invloeden in. Dat maakt het interessante muziek.’’

Zelf is Vos niet in een religieus milieu opgegroeid. ,,Nee, ik geloof dat ik de vierde generatie atheïsten ben. Maar mijn familie had wel een huis in Wallonië en dat was een voormalige pastorie. Aan een van de buitenmuren hing een beeld van Maria met het kindeke Jezus. Daar kon ik gek genoeg naar blijven kijken. Zo’n Mariabeeld associeer ik met troost. Verder haak ik toch echt af bij alle regels en dogma’s van de kerk.’’

Liefde

Ook actrice Jacobien Elffers is bepaald geen kerkganger. ,,Maar met Maria ligt dat toch anders. Deze vrouw staat voor onvoorwaardelijke liefde en dat gaat blijkbaar veel verder dan de kerk. Paus Franciscus zei er pas nog iets moois over: Maria is er, ze bidt voor ons en ze bidt voor degenen die niet bidden. Omdat ze onze moeder is.’’

Joeri Vos heeft de tekst van ’Maria Maria Maria’ geschreven. Ter voorbereiding beluisterde hij het Nieuwe Testament als luisterboek. ,,Geweldig ingesproken door Johnny Cash. Ik ben andere boeken gaan lezen en heb Jacobien en alle meespelende muzikanten geïnterviewd over hun persoonlijke relatie met Maria.’’

Uiteindelijk telde hij verschillende soorten Maria’s ,,Er is de Maria uit de Bijbel, terwijl ze feitelijk maar twaalf keer bij naam wordt genoemd. Ter vergelijking: in de Koran staat ze liefst 72 keer vermeld. Uit dat boek rijst dus een heel ander beeld van Maria. En dan is er nog de middeleeuwse Maria, die een soort superheld van het katholieke geloof was. Er werden haar allerlei bizarre wonderen toegedicht. Zo zou Maria bijvoorbeeld vlees hebben laten dansen en mensen hebben laten vliegen. Er zijn vele Maria’s, maar welke Maria hebben we in deze tijd nodig?’’

Aramees

De voorstelling bestaat voor de helft uit muziek. Zes muzikanten doen eraan mee. Er wordt in zes talen gezongen: Nederlands, Arabisch, Engels, Catalaans, Frans en Aramees. ,,Het Aramees is de taal waarin Jezus sprak. De Marokkaanse zanger Anass Habib is een meester in het vertolken van die Armeense liederen.’’

Tussendoor blikt Jacobien Elffers als Maria terug op haar leven. ,,Ik heb het over jeugdherinneringen, de onbevlekte ontvangenis, de zwangerschap, de bevalling en hoe Jezus was als klein kind. Zo vertel ik over zijn eerste zwemles. Dat was best een gedoe, want niemand kreeg hem het water in.’’

Vos en Elffers denken niet dat gelovigen aanstoot zullen nemen aan de voorstelling. ,,Er zitten ook religieuze mensen in ons team. Wij gaan uiterst respectvol met Maria om. Niemand heeft iets tegen Maria. Ga maar eens na hoeveel vloeken er zijn met God of Jezus, terwijl er eigenlijk nooit gevloekt wordt uit naam van Maria. Zij is toch die oermoeder, van wie iedereen houdt.’’

Pesthuis

De Veenfabriek speelt de voorstelling ’Maria Maria Maria’ op verschillende plekken in het land. De première is op woensdag 1 september in het Pesthuis in Leiden. Hier is de voorstelling te zien van maandag 30 augustus tot en met donderdag 2 september. Verder wordt ’Maria Maria Maria’ gespeeld in Amsterdam, Haarlem, Austerlitz en Den Haag. Meer informatie en reserveren: www.veenfabriek.nl

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.