Stadswandeling: Tweede Wereldoorlog laat in Leiden nog altijd sporen na

Ruurd Kok wijst de wandelaars op de oorlogssporen aan de Stationsweg.

Ruurd Kok wijst de wandelaars op de oorlogssporen aan de Stationsweg.© Foto Hielco Kuipers

Chiara Mars
Leiden

Wie zich op de Stationsweg in Leiden haast naar het spoor, zal waarschijnlijk niet stilstaan bij het oorlogsgeweld dat tussen 1940 en 1945 plaatshad. Toch zijn er net als op andere plekken in Leiden nog altijd zichtbare sporen uit de Tweede Wereldoorlog aanwezig, laat archeoloog, schrijver en journalist Ruurd Kok al wandelend zien.

In de vroegte van de vrijdagmorgen verzamelen de eerste genodigden, journalisten en ’influencers’ zich bij het bevrijdingsmonument naast molen De Valk, dat herinnert aan de verwoestende oorlog. Het gezelschap mag het spits afbijten van een reeks wandelingen langs de zichtbare en onzichtbare littekens die de Tweede Wereldoorlog in Leiden heeft achtergelaten. Voordat het startsein kan worden gegeven, moet eerst een ’chef luchtfoto’ worden aangewezen. „We gaan lopen op een luchtfoto van de geallieerden, die samen een kralensnoer vormden voor bombardementen.”

Weggevaagd

Op een steenworp afstand van de molen bevindt zich het eerste spoor - de stationsbuurt. „Deze buurt werd in december ’44 volledig weggevaagd door de zogeheten ’vergeten bombardementen’ van de geallieerden”, vertelt Kok. „De bombardementen hadden als doel het vernietigen van V2 raketten van de Duitsers, maar misten die volledig.” Als gevolg van deze misser vielen er meer dan vijftig doden en geldt het als de plek in Leiden die ’het zwaarst door het oorlogsgeweld werd getroffen’, weet Kok uit de berichtgeving van deze krant in april 1946. „Ik ben jarenlang opzoek geweest naar oorlogsschade aan de gevels, maar heb die nooit gevonden. Dat is huiswerk voor jullie”, grapt Kok.

Bij elk oorlogsspoor kan hij urenlang vertellen - ooggetuigenverslagen, foto’s en kaarten passeren alle de revue. De meeste informatie put hij uit zijn boek ’Bang voor mooi weer’, dat vorig jaar verscheen. In het boek zijn de verhalen in chronologische volgorde gebundeld, maar die volgorde heeft Kok noodgedwongen losgelaten. „Anders zou het geen plezierige wandeling worden”, biecht hij op.

Persoonlijk

Waarom heeft juist de oorlog - een van de zwartste bladzijden uit de geschiedenis - zijn interesse gewekt? „Allebei mijn ouders zijn van voor de oorlog, dus voor mij is het altijd een persoonlijk verhaal geweest. Tijdens mijn studie kwam toen de realisatie dat ook de oorlog zijn sporen heeft nagelaten, zelfs in mijn eigen achtertuin.” Zodoende besloot Kok onderzoek te gaan doen in Leiden, de stad waar hij woont. „In bijna elke familie is de oorlog nog aanwezig. Daarmee is het ver weg en tegelijkertijd nog heel dichtbij.”

Na de stationsbuurt achter zich te hebben gelaten, vervolgt de groep zijn weg langs tientallen ander monumenten en oorlogssporen, waaronder de verscholen Duitse bunker aan de Morsweg. Bezaaid met klimop en verscholen achter een bomenrij, ontgaat het gevaarte passanten volledig. „Heel veel mensen hebben geen idee waar het ligt”, weet Kok. Net als de andere plekken waarlangs de wandeling voert, dwingt het de wandelaars op een andere manier naar de stad te kijken.

Geschiedenisles

De jongste van het gezelschap die ochtend is Noam (16). Hij is helemaal uit Groningen gekomen om samen met zijn opa Raphael Smid de stadswandeling te lopen. „Het is zonde dat er zoveel verwoest is, maar dat hoort bij de oorlog”, denkt hij. Of deze wandeling zijn vakantie waard was? „Ik vond de wandeling veel leuker dan de geschiedenislessen op school.”

De stadswandeling ’Sporen van de Tweede Wereldoorlog’ loopt van september tot en met oktober en kan worden geboekt op de website van Cicerones.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.