Eerste schaats was er al voor de jaartelling begon | Eureka

Tessa de Wekker

Vrijdag rijden de snelste schaatsers op de snelste ijsbaan ter wereld een wereldbekerwedstrijd. Amper 34 seconden doen ze over 500 meter op de baan van Salt Lake City in de Verenigde Staten. Meestal op de moderne snelle klapschaats, maar de allereerste schaatsen werden al ver voor onze jaartelling gebruikt.

Onderzoekers van de universiteit van Oxford schreven in 2008 dat de eerste schaatsen 5000 jaar geleden werden gemaakt in Zuid-Finland. Niet van ijzer, maar van dierenbotten. De mensen daar boorden er twee gaatjes in en bonden ze met riempjes onder hun schoeisel. Die ’schaatsen’, ook wel glissen genoemd, waren letterlijk en figuurlijk zo bot als het maar zijn kan. Echt schaatsen zoals we nu doen, met een zijwaartse afzet, kon men dan ook niet. In plaats daarvan duwden de mensen zich met stokken voort over het ijs. De glissen waren als het ware twee mini priksleetjes die onder de voeten werden gebonden.

Ook in Nederland werden glissen gebruikt, waarschijnlijk vanaf de tweede eeuw na Christus. Ze werden vooral gemaakt van runder- en paardenbotten. De oudste teruggevonden glissen dateren uit de achtste tot tiende eeuw. Al in de zestiende eeuw werden wedstrijden georganiseerd, zo beschreef de Zweedse diplomaat Olaus Magnus in 1555. Hij zag dat de winnaars een trucje gebruikten: zij smeerden hun glissen in met reuzel om beter over het ijs te glijden.

Glissen werden nog tot in de negentiende eeuw gebruikt, als goedkoop alternatief voor ijzeren schaatsen. De oudste ijzeren schaatsen zijn in Nederland gevonden in Amsterdam en Dordrecht en stammen uit de dertiende eeuw. De Friese doorloper werd rond 1875 uitgevonden. Het grote verschil met zijn voorgangers: het ijzer loopt door tot achter het houtje dat onder de schoen wordt gebonden. De noren waren een uitvinding van Harald Hagan. Deze Noorse schaatskampioen soldeerde in 1885 voor het eerst leren hardloopschoenen via ijzeren plaatjes vast aan een ijzeren ronde buis met daarin het schaatsmes. Zijn eerste schaatsen lijken nog heel erg op de noren van tegenwoordig.

Meer nieuws uit Achtergrond

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.