Met de lancering van de James Webb-telescoop begint een ontdekkingsmissie naar het vroege heelal

De Ariane 5 met de James Webb-telescoop in de neuskegel tijdens de lancering. De vlucht verliep volgens ESA vlekkeloos, ’bijna als een simulatie’.

De Ariane 5 met de James Webb-telescoop in de neuskegel tijdens de lancering. De vlucht verliep volgens ESA vlekkeloos, ’bijna als een simulatie’.© Foto AP

Wilfred Simons
Leiden

De lancering verliep vlekkeloos, ’bijna als een simulatie’. De Ariane 5-raket prikte zaterdag 13.20 uur een gat door de wolken boven de Europese ruimtebasis Kourou in Frans-Guyana. Een klein halfuurtje later al kon de James Webb-telescoop zijn zonnepanelen ontvouwen.

De James Webb, of ’Webb’, zoals sterrenkundigen hem liefkozen noemen, is op dit moment op weg naar het Lagrangepunt 2. In dit knoopje in het nabije heelal, 1,5 miljoen kilometer hiervandaan, is de aantrekkingskracht van aarde, maan en zon gelijk, waardoor de telescoop ten opzichte van de aarde altijd op een vast punt ’stil staat’.

De komende zes maanden gaan we nog weinig van Webb merken. Hij moet eerst langzaam afkoelen tot -233 graden Celsius, want alleen dan hebben de meetinstrumenten de vereiste gevoeligheid om de zwakke infraroodstraling vanuit het heelal goed te verwerken. Om die reden heeft Webb een zonnescherm van vier lagen folie, die hem tegen zonnestralen moet beschermen. Was dat scherm er niet, dan kon de telescoop opwarmen tot 85 graden Celsius.

(Tekst gaat door onder filmpje)

Hier staat ingevoegde content uit een social media netwerk dat cookies wil schrijven of uitlezen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.

Ontdekkingsmissie

Satelliettelescopen hebben een groot voordeel ten opzichte van aardse doordat hun zicht op de ruimte niet wordt gehinderd door de aardatmosfeer. De Hubble-telescoop, die in 1990 werd gelanceerd en die nog steeds werkt, heeft ons geleerd dat de ruimte niet zwart en leeg is, maar juist propvol met sterrenstelsels staat. Hun licht was alleen te zwak om met aardse telescopen te worden gezien. Iets vergelijkbaars staat ons nu ook te wachten, zei de Leidse hoogleraar Infrarood astronomie Bernhard Brendl vrijdag tijdens een persconferentie van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA). ,,Met de ’James Webb’ gaan we echt op ontdekkingsmissie. De ervaring leert dat we, elke keer als we een nieuwe telescoop lanceren met nieuwe meetinstrumenten, we onvoorziene dingen gaan zien.’’

De Webb, die meer dan 8,8 miljard euro heeft gekost, is een gezamenlijk project van NASA, de Europese ruimtevaartorganisatie ESA en de Canadese ruimtevaartorganisatie CSA. De Nederlandse inbreng is aanzienlijk. Meetinstrument MIRI is bij NOVA ontworpen en gebouwd, NIRspec is in Noordwijk bij ESA/ESTEC getest. Elk instrument - vier in totaal - analyseert een deel van het infraroodspectrum. In het licht zitten aanwijzingen voor elementen en chemische verbindingen verstopt. Door het te analyseren, kunnen astronomen ’zien’ hoe bijvoorbeeld de atmosferen van exoplaneten eruit zien en zelfs weersverwachtingen maken.

De telescoop kan 13,5 miljard jaar in het verleden kijken, naar de eerste sterrenstelsels. Ze ontstonden toen het hete plasma na de Oerknal voldoende was afgekoeld om tot sterren samen te klonteren. Hoe zijn ze ontstaan? Hoe vormden ze sterrenstels? Hadden die stelsels al zwarte gaten? Omdat het vroege heelal ook heel klein was, zullen die stelsels flink hebben gebotst. Hoe ging dat in zijn werk? De Webb, zegt de Leidse hoogleraar Moleculaire Astrofysica Ewine van Dishoeck, brengt ons dichter bij wat voor haar de oervraag is: ,,Waar komen we vandaan?’’

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.