Architect Fons Verheijen bedenkt steeds nieuwe projecten en trekt er geld voor uit: ’Het ging me niet om het geld, maar om het principe’

Architect Fons Verheijen: ,,Het is prima als kunst een discussie losmaakt.’’© Foto Hielco Kuipers

Theo de With
Leiden

Wie wordt de persoon van het jaar van 2021? De komende dagen kunt u elke dag kennismaken met twee genomineerden, personen uit de Leidse regio en Duin- en Bollenstreek die zich in het afgelopen jaar op een bijzondere manier verdienstelijk hebben gemaakt voor de regio of de samenleving. Vanaf vrijdag kunt u stemmen via deze site of een formulier in de krant. In de loop van januari wordt de winnaar bekend gemaakt. Hieronder de nominatie van Fons Verheijen.

Architectuur is zijn grote liefde. In vijf jaar tijd geeft Fons Verheijen anderhalf miljoen euro uit aan projecten op het gebied van kunst en architectuur. Het geld kwam zijn kant uit toen hij een rechtszaak met Naturalis schikte. Verheijen was van mening dat het museum door de nieuwbouw zijn oorspronkelijke ontwerp om zeep hielp.

Stem hier op de persoon van het jaar en lees over de andere kandidaten.

Spraakmakend was hij altijd al als architect. Naturalis in Leiden, winkelcentrum Alexandrium in Rotterdam en The Wall langs de A2 bij Utrecht zijn een paar van zijn beeldbepalende ontwerpen. Maar stilzitten doet hij niet na zijn pensionering. Hij is de aanjager van tal van culturele projecten.

Parel

Afgelopen jaar was een oogstjaar. Na soms jaren voorbereidingstijd kon Fons Verheijen eindelijk laten zien waar hij aan gewerkt had. De eerste architectonische parel van Leiden werd opgeleverd, de beeldentuin van Frans de Wit werd geopend in het Ankerpark, aan het Achmea-gebouw werden foto’s van 25 toonaangevende Leidenaars bevestigd en de eerste zebratafels werden gemaakt van panelen van de voormalige loopbrug van Naturalis.

Lees ook: Voormalige loopbrug van Naturalis verzaagd tot tafels met zebraprint

En eigenlijk is het aan datzelfde Naturalis te danken (of te wijten) dat deze projecten in Leiden tot stand zijn gekomen. Het museum was na twintig jaar te klein geworden en daarom werden ambitieuze nieuwbouwplannen gemaakt. Het originele ontwerp van Verheijen werd daarbij naar zijn mening verminkt. Op verzoek van de architect werd Naturalis een bouwstop opgelegd.

De nieuwbouw dreigde daardoor forse vertraging op te lopen. Om een jarenlange juridische procedure te voorkomen, stuurde Naturalis aan op een schikking. Verheijen kreeg anderhalf miljoen euro en Naturalis kon verder met bouwen. ,,Het ging me niet om het geld, maar om het principe’’, zegt de architect erover. Veel meer wil hij er niet over kwijt. Onderdeel van de schikking is namelijk dat hij zich niet meer in het openbaar over de kwestie uitspreekt.

Beeldentuin

Het geld stortte hij in een fonds: ArchiScienza. Hiermee financiert hij projecten op het raakvlak van architectuur, kunst en wetenschap. Zo steekt hij veel tijd en geld in het Groningse dorp Krewerd. ,,Het ligt in het aardbevingsgebied en wij proberen met een architectonische oplossing te komen. Daarbij worden de huizen versterkt en maken we ze gasloos. Het dorp is dan in één keer toekomstbestendig. Ik ben daar zeker twintig uur per week mee bezig en heb er nu drie ton ingestoken, maar het gaat ons lukken.’’

Andere projecten waren meer zichtbaar voor inwoners van deze regio. Zo werd in het Leidse Ankerpark een permanente expositie van beelden van Frans de Wit (1942-2004) geopend. Als architect had Verheijen veel met deze kunstenaar samengewerkt. ,,Zijn weduwe had nog een aantal grote beelden in het atelier staan. Doodzonde om daar niets mee te doen. Juist op dat moment hadden omwonenden de plannen van de gemeente voor het Ankerpark afgeschoten. Het door ons aangedragen alternatief werd wel enthousiast ontvangen. Het Lucas van Leyden Fonds betaalde mee en nu staan er liefst elf beelden van Frans de Wit. Iedereen kan er kosteloos van genieten.’’

Lees ook: Fons Verheijen over de Slaaghwijk

Ook werd vlakbij de haven in Leiden de eerste architectonische parel opgeleverd. Verheijen initieerde een wedstrijd voor architecten om voor 71 onooglijke plekken in de stad iets te ontwerpen. ,,Een woning op een onverwachte plek, die ook een stimulans aan de omgeving geeft. Het heeft jaren geduurd, maar op de plek van een lelijke garagebox is een prachtig huisje gebouwd. Dit is de eerste, maar er volgt meer.’’

Foto’s

Spraakmakend zijn ook de foto’s van 25 Leidenaars op het Achmea-gebouw, die nu een maand te zien zijn. Voormalig stadsfotograaf Rob Overmeer koos prominente stadgenoten die hij wilde portretteren. Het fonds van Verheijen betaalde de helft van de kosten, het Lucas van Leyden Fonds de andere helft. ,,Je weet van tevoren dat er kritiek komt op de selectie. Elke keuze is arbitrair. Prima als kunst een discussie losmaakt. Ik zie dit project vooral als een cadeautje aan Leiden.’’

We doen het interview aan het prototype van de zebratafel, een ander project dat aan zijn brein is ontsproten. De loopbrug tussen Naturalis en het Pesthuis moest weg en de panelen met zebraprint dreigden bij de sloop te belanden. Hij bedacht om er tafels van te maken. Er zijn inmiddels elf tafels verkocht. ,,Ik heb nog vijftig panelen in de opslag staan. Ik kan dus nog even vooruit.’’ Na aftrek van de maakkosten gaat de opbrengst naar Jan Kleingeld, die de panelen destijds ontwierp en tegenwoordig in een zorginstelling woont.

Lees ook: Naturalis schikt voor 1,5 miljoen over verbouwing met architect

Lees ook: Architect Naturalis stapt boos naar de rechter

Fons Verheijen

Leeftijd: 72 jaar

Woonplaats: Katwijk

Opleiding: Technische Hogeschool, Delft

Beroep: architect

Burgerlijke staat: gehuwd, 3 dochters, 9 kleinkinderen

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.