Oorlogsslachtoffers met twee minuten stilte herdacht. Historicus Goedkoop in 4 mei-lezing: ’Het komt nu aan op óns morele kompas’

© ANP

AMSTERDAM

In heel Nederland zijn mensen twee minuten stil geweest om burgers en militairen te herdenken die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in oorlogssituaties om het leven zijn gekomen. In het bijzijn van duizenden mensen is op de Dam in Amsterdam de Nationale Herdenking. Voorafgaand aan de herdenking hield historicus en presentator Hans Goedkoop de 4 mei-voordracht. Hij haalde daarin de oorlog in Oekraïne aan.

„Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad”, zei Goedkoop. ,,Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren.”

(Tekst gaat door onder de foto)

© NPO

Hij stelt dat ieder van ons zich „de beschaving moet herinneren.” „Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?” vraagt hij.

Morele kompas

In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak.

Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. „Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar.”

Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: „Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het.”

’Je ziel niet verliezen’

„Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt”, memoreerde Goedkoop.

Hier staat ingevoegde content uit een social media netwerk dat cookies wil schrijven of uitlezen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.

Na zijn voordracht legden koning Willem-Alexander en koningin Máxima namens de Nederlandse bevolking een krans bij het Nationaal Monument. Een militaire trompettist blies de Taptoe, waarna om 20.00 uur twee minuten stilte volgden.

Briefjes van gevangenen

Na het Wilhelmus vertelde de 19-jarige Tieme de Laat over zijn overgrootvader, badmeester Henk van der Pas, die in de oorlog eten en medicijnen naar binnensmokkelde in het concentratiekamp Vught, terwijl hij briefjes van gevangenen mee naar buiten nam. "Briefcontact met buiten liet hen zich weer een beetje mens voelen", aldus De Laat, die liet weten dat hij zijn overgrootvader erg bewondert.

Na een kranslegging namens de eerste generatie oorlogsgetroffenen was het woord aan burgemeester Femke Halsema. De burgemeester van Amsterdam houdt deze toespraak om de drie jaar, in de tussenliggende jaren worden er andere sprekers uitgenodigd. Vorig jaar was de eer aan André van Duin. Na twee coronajaren was het publiek bij de Nationale Herdenking weer welkom. De plechtigheid verliep zonder enige wanklank.

Hier staat ingevoegde content uit een social media netwerk dat cookies wil schrijven of uitlezen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.

Meer nieuws uit Uitgelicht

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.