Arbeidsmigranten werken in allerlei sectoren in de Bollenstreek: ’Nederlanders zien geen uitdaging in eenvoudig handwerk’

In de schuur van het Voorhoutse bollenteelt- en broeibedrijf Vd Slot Tulips.© Archieffoto Taco van der Eb

Roza van der Veer
Bollenstreek

Bijna 11.000 arbeidsmigranten gaan elke ochtend aan het werk in de Duin- en Bollenstreek. Sommigen vertrekken na korte tijd, anderen verblijven jaren in Nederland. In een serie verhalen gaat het Leidsch Dagblad in gesprek met de arbeidsmigranten maar ook hun werkgevers en huisvesters. In het eerste verhaal terug in de tijd. In het tweede verhaal: naar de werkvloer

Arbeidsmigranten die in de kas aan het werk zijn. Of op het land bloemen plukken. Dat zijn de beelden van de arbeidsmigranten in de Duin- en Bollenstreek. Maar wie af en toe door de Bollenstreek rijdt, ziet ook de busjes of de kleurige fietsen van de uitzendbureaus bij veel niet-agrarische bedrijven staan. Arbeidsmigranten worden allang niet meer alleen in piektijden en het seizoen ingezet maar zijn structureel in de regio aan het werk.

Lees ook: Arbeidsmigranten zijn van alle tijden: over Friezen, Katwijkers, Egyptenaren tot Oost-Europeanen. ’Vergeet niet dat het vaak zwaar en smerig werk is waarvoor je fit moet zijn’

Natuurlijk werken er nog steeds veel arbeidsmigranten in de agrarische sector. Wie weleens een bollen-, broei- of vaste plantenbedrijf bezoekt, merkt onmiddellijk dat de Nederlandse werknemers in de minderheid zijn. De bedrijven worden gerund door de Nederlandse eigenaren met vaak een paar vaste krachten, Nederlanders en arbeidsmigranten, maar de bollen worden gepeld, geteld, geprikt en de bloemen geplant en geplukt door arbeidsmigranten. Soms met een kortlopend contract, als het om het pure seizoenswerk gaat, soms met een langlopend contract voor een paar maanden, afgewisseld met drie maanden werkloosheidsuitkering. Er zijn bedrijven die veel werknemers via uitzendbureaus binnenhalen, terwijl andere bedrijven dat zo weinig mogelijk proberen te doen.

De Noordwijkerhoutse bollenteler Simon Pennings bijvoorbeeld heeft veel werknemers van over de grens. Een belangrijk deel van deze werknemers werft Pennings zelf, de rest komen van uitzendbureaus. „Het is ongeveer fifty-fifty. De vaste mensen hebben hier het hele jaar werk. Vaak gaan ze naast de kerstperiode, in februari twee maanden terug naar huis waarvoor ze vaak onbetaald verlof opnemen. Tijdens de zomerpiek komen er meer mensen van de uitzendbureaus, studenten die drie of vier maanden komen om bollen te pellen. Dat is handig want je betaalt weliswaar meer maar het ontzorgt je ook enorm.”

Ook Jan van der Slot, samen met zijn broer Frans eigenaar van het Voorhoutse bollenteelt- en broeibedrijf Vd Slot Tulips heeft arbeidsmigranten voor de bollenteelt en tulpenoogst. Het bedrijf heeft vijf tot zes vaste arbeidskrachten maar in de loop van het seizoen kan dat oplopen tot 35 of 50 man. De losse arbeidskrachten zijn vooral in dienst van uitzendbureaus en komen voornamelijk uit het buitenland. Veel Polen maar ook Tsjechen, Slowaken, Slovenen en af en toe een Nederlander. „Zonder arbeidsmigranten kunnen we het bedrijf wel sluiten”, aldus Van der Slot.

Beide telers maar ook collega-bedrijven uit de glastuinbouw en vaste plantensector, merken dat het lastiger wordt om werknemers te vinden. De agrarische bedrijven krijgen meer concurrentie van andere bedrijfssectoren die ook op zoek zijn werknemers. Van der Slot krijgt steeds meer Bulgaren die door de uitzendbureaus uit Den Haag worden gehaald. „Maar als het regent, komt er gewoon niemand. Terwijl wij hier regenpakken en laarzen hebben.” Ook Pennings merkt dat de concurrentie van andere sectoren groot is. „Ik krijg nu al van uitzendbureaus te horen dat arbeidsmigranten niet meer op het land willen werken. Ze willen alleen maar binnenwerk hebben.”

Niet-agrarische branches

Die concurrentie om arbeidskrachten komt voornamelijk van sectoren als de horeca en de groothandel. Dat blijkt uit cijfers van het onderzoeksbureau Decisio dat in opdracht van de Greenport Duin- en Bollenstreek onderzoek deed naar arbeidsmigranten. Het gaat daarbij om arbeidsmigranten voor seizoenswerk die minder dan een jaar in de Bollenstreek werken. Er is ook een flinke groep arbeidsmigranten die soms jaren in de streek werkt. In totaal komt Decisio uit op 10.370 arbeidsmigranten voor de hele Duin- en Bollenstreek. Het overgrote deel daarvan werkt in Hillegom (3.415) en Noordwijk (4.935), cijfers die vertekend kunnen worden doordat ongeveer zestig procent van de arbeidsmigranten voor een uitzendbureau werkt. En daarvan met name in deze twee plaatsen bevinden zich uitzenders (92 procent van de Hillegomse arbeidsmigranten werkt voor een uitzendbureau).

Horeca

Een sector waar veel arbeidsmigranten werken is de horeca. Stephan Stokkermans, directeur van Huis ter Duin en voorzitter Koninklijke Horeca Noordwijk, schat dat ongeveer 20 tot 30 procent van het personeel van over de grens komt. „In de hotelwereld meer dan in de restaurants en cafés. Als ik naar het eigen bedrijf kijk, is een op de drie mensen van de vaste crew een internationale collega. Ze werken in de keuken, bediening, afwas en schoonmaak van kamers maar ook in de receptie. Ze zijn er in de hele organisatie maar het grootste deel achter de schermen.” Ook hier zijn de werknemers uit Polen dominant. Volgens Stokkermans komt dat omdat Poolse werknemers vaak als groep, al dan niet door een uitzender, naar Nederland komen. „Zuid-Europeanen komen meer als individu, ook al zijn er nu ook uitzenders die koks uit bijvoorbeeld Spanje halen. Daar is de jeugdwerkloosheid hoog.”

Productiewerk bij Heemskerk Fresh & Easy.© Foto Heemskerk

Handjes voor logistiek en productie

Eén heel ander bedrijfstak met veel arbeidsmigranten zijn productiebedrijven. Heemskerk Fresh & Easy uit Rijnsburg is er een van. Jantine Heemskerk is commercieel directeur bij het groentebewerkingsbedrijf aan de Vinkenweg dat iedere week zo’n 3,5 miljoen verse producten aan retail- en fastfoodketens in binnen- en buitenland levert. Daaraan werken 1.300 mensen mee waarvan de helft op de loonlijst bij Heemskerk staat. De andere helft werkt bij het vaste uitzendbureau OTTO Work Force dat een kantoor in het Rijnsburgse bedrijf heeft. Met name de laatste groep bestaat voornamelijk uit Poolse arbeidsmigranten. Zij zijn voor het bedrijf van groot belang want weliswaar wordt de laatste jaren steeds meer werk door robots gedaan, handjes blijven vooralsnog hard nodig in de productie en de logistiek. Ook voor het opvangen van piekperioden, denk aan erwtensoeppakketten bij koud weer en fruitsalades bij warm weer, zijn uitzendkrachten cruciaal. „Arbeid is schaars en we zien dat zeker Nederlanders geen uitdaging zien in eenvoudig handwerk. Om die reden zijn veel uitzendkrachten afkomstig uit het buitenland, vooral Polen maar de laatste tijd ook uit andere Oost-Europese landen. Het gaat in Polen beter dus de reden om te vertrekken, is minder aanwezig.”

Rob Zwart in het distributiecentrum van Detailresult in Sassenheim.© Foto Hielco Kuipers

Iedereen welkom

Een andere bedrijfstak die niet zonder de inzet van arbeidsmigranten kan, is de logistiek. Een voorbeeld is het distributiecentrum van Detailresult Logistiek in Sassenheim dat ongeveer 80 supermarkten van de keten Dirk van den Broek in de wijde omgeving van zogeheten droge kruidenierswaren voorziet. Er werken 128 mensen in vaste dienst en 32 (arbeidsmigranten) zijn in dienst bij Uitzendbureau Ruigrok. Peter Zonderop, directeur Logistieke Operatie, wijst erop dat een flink deel van deze uitzendkrachten al jaren bij het distributiecentrum werkt. „Als ik naar het hele concern kijk dan hebben we 1.100 eigen mensen in de logistiek werken plus 300 tot 350 arbeidsmigranten. Daarvan werken er zeker 50 heel lang bij ons en veel anderen komen frequent terug. Zo’n 200 mensen zijn hier korter dan een half jaar.” Zonderop wijst erop dat het bedrijf probeert een ’gezonde mix’ te houden van eigen en uitzendpersoneel. „Maar we hebben de arbeidsmigranten echt nodig. Echt, als we in Nederland alle arbeidsmigranten naar huis sturen, hebben de supermarkten maar ook heel veel andere sectoren een groot probleem.” Ook distributiemanager Rob Zwart, die al 30 jaar bij het bedrijf werkt, trekt die conclusie terwijl hij een rondleiding geeft door het distributiecentrum waar de orderpickers via een headset naar de juiste stellingen worden gestuurd om de karren voor de supermarkten klaar te zetten. Wekelijks komen er vele pallets goederen aan en deze gaan als dozen naar de winkels. „Naast de uitzendkrachten werken we ook met statushouders. Maar het blijft lastig om mensen te vinden. Ongeacht achtergrond of vooropleiding: als men wil werken, dan is er bij ons altijd plaats.”

Geen belangstelling

Detailresult Groep en Heemskerk zijn maar twee voorbeelden. Alleen niet alle bedrijven voelen er iets voor om (uitgebreid) te vertellen over de inzet van arbeidsmigranten. Bij Akzo in Sassenheim wordt aangegeven dat er veel internationale medewerkers zijn maar dat geen aparte registratie wordt bijgehouden. Royal FloraHolland meldt dat het aantal arbeidsmigranten beperkt is. „Er werken 58 nationaliteiten bij ons. Medewerkers moeten Nederlands, Engels of Duits verstaan. Veel niet-Nederlanders komen uit de Europese Unie. Wij zetten in op vaste dienstverbanden maar er is flexibele schil voor de logistiek. We werken met uitzendbureaus die zich richten op de Nederlandse arbeidsmarkt als Randstad, TempoTeam en Actief Werkt”, vertelt woordvoerder Michel van Schie. Bij Vleeswarenbedrijf Persoon in Lisse zijn eveneens arbeidsmigranten aan het werk maar daar meldt de woordvoerder dat er ’geen belangstelling is om mee te werken aan een artikel’. Hetzelfde bij het distributiecentrum C&A Lisse, waar meer dan de helft van de werknemers arbeidsmigranten zijn. Daar laat de woordvoerder weten ’op dit moment ervan af te zien om hier tijd en aandacht aan te schenken.” Van De Menken Keuken in Sassenheim komt geen reactie.

Zuinig

De schaarsheid van arbeidskrachten maakt ondertussen wel dat bedrijven zuinig worden op hun arbeidsmigranten. Zoals bij Heemskerk waar het bedrijf probeert de eigen mensen en uitzendkrachten vast te houden. Directeur Heemskerk: „In Nederland geldt gelijke monniken gelijke kappen. Iedereen krijgt het cao-loon maar als er in het bedrijf wordt getrakteerd of er zijn kerstpakketten dan krijgen de uitzendkrachten dat ook. We willen dat alles goed is geregeld, voor onze medewerkers én de uitzendkrachten. Wij zien de uitzendkrachten als verlengstuk van onze eigen medewerkers. We kunnen echt niet zonder ze.” Ook bij Detailresult Groep in Sassenheim wordt geen onderscheid gemaakt tussen vaste en uitzendkrachten. Directeur Zonderop: „Salaris, maar ook de stol met Kerstmis of de paasbrunch. Iedereen doet uiteindelijk ook hetzelfde werk: orderpicking, op de heftruck, retouren verwerken, expeditiewerk maar ook schoonmaken.” In de horeca is de situatie zo nijpend dat volgens voorzitter Stokkermans 80 procent van de bedrijven meer betaalt dan de cao vereist. „In Huis ter Duin weet ik dat geen onderscheid wordt gemaakt. Iedereen is verantwoordelijk voor ons product.”

Lukase Siara is 28 jaar oud en werkt als planner bij het Distributiecentrum van DetailResult Groep in Sassenheim. Tien jaar geleden kwam hij uit Polen waar geen werk was. Hij belandde via uitzendbureau Ruigrok bij Detailresult Groep in Velsen. Na vier jaar stapte hij over naar Sassenheim en twee jaar geleden werd hij productieplanner. Hij is blij met zijn werk en zijn werkgever. „Ik heb nu een vast contract en ben sinds kort verhuisd naar Katwijk. Wat mijn volgende plannen zijn? Een eigen huis kopen. En ik blijf in Nederland, zeker weten. Ik ben nu bezig de taal te leren.”© Foto Roza van der Veer

Verwend

Misschien zijn Nederlandse werkgevers wel wat verwend door de eindeloze stroom aan arbeidsmigranten die bereid zijn tot lange werkweken? Volgens Andries Middag, tot voor kort programmamanager van de Greenport Duin- en Bollenstreek, speelt dat wel degelijk een rol. „Ze willen mensen die van 8 tot 5 beschikbaar zijn in plaats van na te denken over deeltijdwerk en flexibelere tijden. Zolang de internationale werkers er zijn, is er ook geen reden om concessies te doen. Ze kijken eerder automatisch naar arbeidsmigranten.” Bollenteler Pennings erkent dat werkgevers moeten meebewegen met de arbeidsmarkt. „Voor sommige essentiële zaken heb je een fulltime kracht nodig maar andere werkzaamheden lenen zich goed voor deeltijd. Daar moeten we in de toekomst toch heen.” Ook horecavoorzitter Stokkermans denkt dat werkgevers af moeten van de oude mantra’s als zes weekenden werken ’want je zit in de horeca’. „Er zijn genoeg gepensioneerden of mensen die parttime willen werken. Draai aan een belastingknop waardoor mensen meer overhouden en meer gemotiveerd zijn om extra te werken. Laten we deze arbeidsmarktcrisis, want dat is het, samen met de overheid aanpakken.”

Rihards Sens (35) uit Letland heeft naar eigen zeggen geen rust. „Ik wil steeds uitdagingen en nieuwe dingen ondernemen. Vandaar dat ik na de middelbare school naar Nederland reisde. De eerste keer verliep desastreus want het werk bleek tomaten plukken en de huisvesting bleek een hotel vol Polen. Na vijf dagen was ik terug in Liepaja.” Een tweede poging was succesvoller. Na verschillende banen, zoals in een vleesfabriek in Sassenheim en glazenwasser in Amsterdam, kwam hij als afwasser bij Huis ter Duin in Noordwijk terecht. Daar is hij inmiddels bijna zeven jaar later als chef stewarding verantwoordelijk voor het terrein, de afwas maar ook voor de aankleding van feesten en partijen. Hij heeft een team van negentien mensen. „Ik maak de roosters, zorg dat de voorraad op orde is maar als ik zie dat olijfbomen buiten gesnoeid moeten worden, doe ik dat ook even. Ik woon in een zomerhuis dichtbij dus ik ben snel op het werk.” Het werk is afwisselend en past bij Rihards die ondertussen alweer een paar stappen verder denkt. Zo heeft hij een foodtruck gemaakt (voor crêpes), is bezig met cryptomunten en denkt erover om samen met zijn vriendin in Leiden te gaan wonen. „Terug naar Letland is mogelijk maar mijn ex-vrouw woont met mijn 13-jarige dochter in Amsterdam. Ze was twee toen ze met haar moeder naar Nederland kwam en heeft niet zo veel met Letland. Dus vandaar de foodtruck zodat ik ook een handeltje in Nederland houd. Zeker nu met de Russen, is het hier wel zo veilig.”© Foto Roza van der Veer

Werkgevers schreeuwen om arbeidskrachten. Maar hoe zit het dan met de mensen die nu werkloos zijn of een bijstandsuitkering krijgen. Kunnen die geen deel van de oplossing van het arbeidstekort zijn?

Andries Middag van de Greenport Duin- en Bollenstreek constateert dat de poule van Nederlandse werklozen en bijstandtrekkers te klein is om in alle vacatures te voorzien. ,In Alphen is onderzoek gedaan en er bleken zes potentiële arbeidskrachten in deze poule te zitten. In het Westland zijn eveneens experimenten geweest maar ook dat heeft weinig opgeleverd.” Bij het UWV zien ze het aantal werklozen de laatste jaren gestaag afnemen. In de Duin- en Bollenstreek waren eind 2021 1.870 mensen met een werkloosheidsuitkering bekend. Daartegenover stonden gemiddeld 2.470 vacatures open voornamelijk in de groot- en detailhandel en reparaties van auto’s (700), gevolgd door de gezondheid- en welzijnszorg (300), industrie (200) en bouwnijverheid (200).

Dat werkgevers uitwijken naar arbeidsmigranten ziet ook het UWV. „De historische krapte op de arbeidsmarkt speelt hier vermoedelijk een grote rol. Er zijn gewoonweg steeds minder kandidaten voorhanden om vacatures mee te vervullen, met name in specialistische functies. Werkgevers zien zich hierdoor genoodzaakt zien om (ook) over de grens te zoeken. Daarnaast zien we dat regionale werkzoekenden die nog wél op de markt zijn door de huidige arbeidsmarktsituatie een kritischer blik hanteren. Ze hebben in veel gevallen iets te kiezen en zijn daardoor minder vaak bereid om arbeid te verrichten die matig betaalt, weinig zekerheid biedt en plaatsvindt onder weinig aantrekkelijke omstandigheden.”

De 33-jarige Dorota Kielbasa werkt al vier jaar bij de Firma Bisschops in Voorhout. Ze houdt zich bezig met de narcissen en de dahlia’s die op dit bedrijf worden gekweekt. Dorota is inmiddels zo bekend met het werk dat ze nieuwe Poolse collega’s de kneepjes van het vak leert. Ze is blij met haar baan. „Wat ik een leuke klus vind? Eigenlijk vind ik alles prima. Ik hou van het werk en de mensen met wie ik werk.” In Polen werkte ze in een bakkerij maar ze vertrok aanvankelijk naar Spanje om meer geld te verdienen. Toen daar tien jaar geleden de crisis toesloeg, verhuisde ze naar Nederland. Met haar man Andrej deelt ze een kamer in een huis in Voorhout. Een eigen stek is lastig en bovendien spaart het stel voor een huis in Polen. ,Over tien jaar wonen we daar, met een baby. In Nederland is het leven goed maar het weer is minder. Altijd die regen.”© Foto Roza van der Veer

Ook bij Provalu in Voorhout, ontstaan uit de vroegere Maregroep en Servicepunt Werk met als doel mensen aan werk te helpen, zien ze dat de werknemers wat te kiezen hebben. Dat zou gunstig moeten zijn voor de pool van 680 mensen waarvoor Provalu werk probeert te zoeken. Directeur Rinco Knoops: „Alleen heeft een belangrijk deel van deze groep veel coaching en training nodig zoals leren op tijd te komen of Nederlandse taalles. Soms zijn er bijkomende problemen als kinderopvang, schuldproblemen of simpelweg tien jaar niet gewerkt.”

Bemiddelbaar

Hij denkt dat ongeveer 250 Provalumensen bemiddelbaar zijn maar dan wel voor een passende baan in verband met fysieke of mentale beperkingen. „Wij kijken hier wat er wel kan want het is echt niet onze hobby om mensen vijf maanden in een traject te hebben. Maar de werkgevers die gebruik maken van arbeidsmigranten die stevig doorwerken en desnoods een uurtje extra doorwerken, zijn niet geholpen door onze mensen. En zelfs als ze allemaal van 9 tot 5 werken dan is het nog niet genoeg om het probleem op te lossen. Dus ik snap de wanhoop van die werkgevers wel want die bollen, bloemen of groenten kunnen niet wachten.”

Het zou wel helpen als werkgevers hun eisen zouden bijstellen. „Ik ben zelf ook werkgever en ik wil ook iemand hebben die goed is in zijn werk en morgen inzetbaar. Als dat niet lukt dan ga je verder kijken naar second best voor je gevoel. Werkgevers doen dat niet graag maar ze moeten wel.”

Lees ook: Arbeidsmigranten zijn van alle tijden: over Friezen, Katwijkers, Egyptenaren tot Oost-Europeanen. ’Vergeet niet dat het vaak zwaar en smerig werk is waarvoor je fit moet zijn’

Onderzoek

Dit verhaal is het tweede deel van een zesdelige serie over arbeidsmigranten in de Bollenstreek. Volgende week zaterdag verschijnt deel drie. Deze serie is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Kwaliteitsimpuls Zuid-Hollandse Journalistiek van de provincie Zuid-Holland.

Meer nieuws uit Duin- en Bollenstreek

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.