Universiteit Leiden stuurt hoogleraar weg wegens ’ernstig ongewenst gedrag’

Annetje Ottow tijdens de opening van het Academisch Jaar 2022-’23 in de Leidse Pieterskerk.© Foto Taco van der Eb

Wilfred Simons
Leiden

De Universiteit Leiden heeft een hoogleraar op non-actief gesteld die zich, in de woorden van bestuursvoorzitter Annetje Ottow, schuldig heeft gemaakt aan ’stelselmatig zwartmaken, machtsmisbruik, genderdiscriminatie, onbeschoft gedrag, anderen kleineren in het openbaar en dreigementen om het carrièreverloop te beschadigen’. Hij mag zich nooit meer in een Leids universiteitsgebouw vertonen.

De Universiteit Leiden kan om privacyredenen niet bekendmaken wie de betreffende hoogleraar is of aan welk instituut hij werkt. Niettemin belegde Ottow dinsdagmiddag een kleine persconferentie in het Academiegebouw om het besluit van het universiteitsbestuur toe te lichten. ,,Ik wil hierover zo transparant zijn als maar mogelijk is.’’

De kwestie begon te spelen op dinsdag 31 mei. Toen meldden vier medewerkers van de universiteit zich bij een decaan met klachten over de betreffende hoogleraar. In totaal zou een groep van zo’n tien mensen -mannen en vrouwen - onder de hoogleraar hebben geleden. Er was één keer sprake van een ’ongewenste seksuele bejeging’ en verder van ’opmerkingen met een seksuele lading’. De decaan - Ottow wil ook niet zeggen van welke faculteit - begreep meteen de ernst van de situatie. Hij kaartte de kwestie diezelfde dag nog aan bij Ottow. Die besloot om de hoogleraar de toegang tot de universiteit te ontzeggen, wel pas nadat zij een gesprek met hem had gevoerd. Daarna vroeg ze de onafhankelijke ’Klachtencommissie ongewenst gedrag’, die onder voorzitterschap staat van emeritus hoogleraar Thea Mellema-Kranenburg, om een onderzoek in te stellen.

Studenten

De commissie stuurde op dinsdag 11 oktober een adviesrapport naar het College van Bestuur. ,,Het is heel zorgvuldig onderzocht en zit heel goed in elkaar’’, zegt Ottow. De gepresenteerde feiten waren zo overtuigend dat Ottow niet anders kon doen dan de hoogleraar wegsturen. In een persbericht zegt de universiteit dat hij ’niet meer mag terugkeren, geen promovendi meer mag begeleiden en in de toekomst ook geen gebruik mag maken van voorzieningen die hoogleraren en emeritus hoogleraren hebben’. Studenten lijken niet onder de hoogleraar te hebben geleden. ,,We hebben althans van hen geen meldingen’’, zegt Ottow. ,,Maar zeker weten we het daarmee niet.’’

Opmerkelijk genoeg wordt de hoogleraar niet ontslagen. Ook neemt de universiteit hem zijn hoogleraarstitel niet af. Dat zou alleen kunnen als zijn wetenschappelijke werk onder de maat was, en dat is niet zo. Hij mag onderzoek blijven doen ’op eigen merite’, zoals dat heet. Het is echter de vraag hoe dat onderzoek voortgang moet vinden, zonder instituut, bibliotheek of toegang tot laboratoria.

Kwaadsprekerij

De Universiteit Leiden had al tenminste twee keer eerder te maken met een hoogleraar die een angstcultuur veroorzaakte. In 2017 moest hoogleraar pedagogiek Rien van IJzendoorn vertrekken van het Instituut Pedagogische Wetenschappen nadat uit onderzoek was gebleken dat hij zich schuldig maakte aan onder meer ’intimidatie, kwaadsprekerij, blokvorming en eigengereid optreden’. In datzelfde jaar moest de universiteit ingrijpen bij het instituut LIAS, waar een groepje van vijf à zes hoogleraren en enkele universitair docenten hun superieuren intimideerden en hun ondergeschikten neerbuigend behandelden. Zij maakten wetenschappelijk directeur en hoogleraar Chinastudies Frank Pieke het leven zo moeilijk, dat hij opstapte.

Machtsmisbruik in een universitaire omgeving is geen incident, maar vrijwel altijd een gevolg van keiharde onderlinge concurrentie om schaars onderzoeksgeld. Op veel instituten woedt een strijd tussen ’haves’, hoogleraren die succesvol bij het werven van onderzoekssubsidies en die daardoor veel promovendi en studenten aan zich kunnen binden, en ’have nots’, hoogleraren die het met bescheiden middelen moeten doen. Het kan leiden tot ’zonnekoninggedrag’. Intimiderend en kleinerend gedrag kan jaren onder de radar blijven; dat was ook bij deze hoogleraar het geval. Ottow schrijft in het persbericht dat zij ’zeer geraakt is’ door het feit dat ’deze klachten zo lang hebben kunnen bestaan en dat dit gedrag zoveel mensen heeft kunnen beschadigen’. Tijdens het vraaggesprek was ze nog duidelijker. ,,Ik geneer me te pletter.’’

Verwaarloosd

De Universiteit Leiden heeft al onder zijn vorige rector magnificus Carel Stolker veel gedaan aan het opzetten van een structuur van vertrouwenspersonen en een onafhankelijke ombudsman, waar universitair personeel conflicten en machtsmisbruik kan melden. Het is niet genoeg gebleken, zegt Ottow. Ze verwijst naar een onderzoek dat de Leids-Utrechtse hoogleraar Psychologie Naomi Ellemers deed voor de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Hieruit blijkt dat de universiteiten hun personeelsbeleid hebben verwaarloosd. Ottow vindt dat er meer in personeelsbeleid moet worden geïnvesteerd. Functioneringsgesprekken, het opbouwen van personeelsdossiers met aandachtspunten voor verbetering en trainingen - dat alles vergt tijd en geld ,,De middelen zijn schaars. Elke euro die niet aan onderzoek of onderzoek wordt uitgegeven, werd jarenlang niet als noodzakelijk beschouwd. Dat moet anders. De universiteit heeft een professionele organisatie nodig die docenten en onderzoekers helpt bij hun werk.’’

In veel organisaties en bedrijven wordt van de slachtoffers verwacht dat zij machtsmisbruik en intimidatie melden, terwijl juist zij het zwakst staan. Ottow ziet echter een omslag in de samenleving. Ze verwijst naar het maatschappelijke debat dat in april dit jaar ontstond rondom de (seksuele) intimidatie bij The Voice of Holland. ,,De tijdgeest is veranderd.’’ Ottow zegt dat niet slachtoffers verantwoordelijk zijn voor de werksfeer of het late melden, maar de werkgevers. ,,Wij moeten een veilige werkplek bieden en garanderen. Als een medewerker zich niet veilig voelt, is het de verantwoordelijkheid van de werkgever om daar iets aan te doen.’’

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.