Natuurbranden worden onbeheersbaar. Brandweer onvoldoende voorbereid

Natuurbrand in het Bargerveen in Drenthe.© Foto Getty Images

ANP
Arnhem

De brandweer is onvoldoende voorbereid op toename van natuurbranden, terwijl die de komende jaren alleen maar vaker zullen voorkomen, signaleert brandweercommandant Anton Slofstra, naar aanleiding van een maandag gepubliceerd rapport over natuurbranden. Er zijn maatregelen nodig om Nederland weerbaarder te maken tegen de branden, zegt hij.

Door toenemende warmte en droogte krijgt Nederland steeds vaker te maken met onbeheersbare natuurbranden. Daarvoor waarschuwen experts van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV), het KNMI en andere kenniscentra in het gezamenlijk rapport.

„Natuurbranden zullen zich vaker ontwikkelen tot branden die niet meer geblust kunnen worden, maar pas stoppen als er geen brandstof meer is”, schrijven de onderzoekers. Die brandstof bestaat bijvoorbeeld uit bomen en planten. Deskundigen voorzien ’grote impact op gezondheid, welzijn, natuur en economie’.

Het brandweersysteem, nu nog vooral ingericht om te reageren op gebouwbranden, moet wat de experts betreft op de toenemende natuurbranden worden aangepast. Veranderingen zijn volgens hen zowel in de opleidingen nodig als bijvoorbeeld in brandveiligheidsregels voor bedrijven die actief zijn in de buurt van natuurgebieden. Liefst zien ze een ’nationaal actieplan’.

Doordat Nederland steeds voller wordt gebouwd, dreigt ook een grotere impact van natuurbranden. „Mensen zullen vaker moeten vluchten, er zal vaker directe en indirecte schade ontstaan, uitval zijn van vitale infrastructuur leidend tot cascade-effecten en onherstelbare schade aan flora en fauna”, verwachten de onderzoekers. „De menselijke gezondheid zal vaker bedreigd worden.”

„We moeten we ons beter voorbereiden op onbeheersbare natuurbranden”, zegt Slofstra namens Brandweer Nederland. „Dat kunnen we niet alleen, daar hebben we veel partijen bij nodig.”

Zo kan de brandweer samenwerken met onder meer boswachters en kennisinstituten, om aanvullend onderzoek te doen naar mogelijkheden om branden te voorkomen en te stoppen.

Zo zijn loofbossen bijvoorbeeld minder brandbaar dan naaldbossen. Ook kan er in droge periodes voor gekozen worden om bepaalde gebieden gecontroleerd te laten branden. Daarmee blijft er minder vegetatie over die vervolgens bij een echte natuurbrand kan dienen als brandstof.

Heidebrand op Laapersheide in Hilversum, 2019:

Hier staat ingevoegde content uit een social media netwerk dat cookies wil schrijven of uitlezen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.

„Als er dan toch natuurbranden ontstaan, moeten die zo snel mogelijk worden gemeld”, zegt Slofstra. Als commandant van veiligheidsregio Gelderland-Midden heeft hij een experiment gezien met drones die natuurgebieden in de regio in de gaten houden. „Bovendien vliegen nu ook al kleine bemande vliegtuigen boven kwetsbare gebieden in heel droge periodes.”

Verder moeten brandweerlieden passende beschermingsmiddelen hebben en kennis over wat te doen tijdens een natuurbrand. Er is voldoende bluswater nodig en de brand moet bereikbaar blijven.

„Ook hier moeten we nu al over nadenken”, benadrukt de commandant. „Nederland is goed voorbereid op te veel water en overstromingen. Dat is natuurlijk een groot risico in Nederland. Maar natuurbranden worden een thema in komende decennia. Laten we hopen dat er niet eerst een soort ramp nodig is, zoals de Watersnood in 1953. Zoiets hoop ik voor te blijven.”

Natuurbranden komen nu al geregeld voor in Nederland. Zeker in drogere jaren: zo ging het aantal meldingen in het zeer droge 2018 richting de duizend. Meestal kunnen die branden nog wel in de kiem worden gesmoord, maar door de stijgende temperaturen en het eveneens toenemende neerslagtekort nemen de risico’s toe.

„Al met al betekent dit dat de weersomstandigheden gemiddeld genomen leiden tot een grotere brandgevoeligheid van de natuur. Doordat het warmer en droger is geworden, kan vegetatie namelijk sneller uitdrogen en daardoor beschikbaar komen als brandstof”, aldus het rapport.

Omdat de klimaatverandering voortschrijdt, gaan de kennisinstituten die bij het onderzoek betrokken zijn ervan uit dat de natuur vaker zal branden. In het oosten van het land stijgt de brandgevoeligheid van de natuur sneller dan in het westen, schrijven ze. De zee heeft daar een matigend effect op de maximale temperatuur.

© ANP

Ook buiten natuurgebieden zijn maatregelen nodig om natuurbranden te voorkomen en bestrijden, zegt Staatsbosbeheer. De dienst noemt bijvoorbeeld het plaatsen van waterputten aan randen van natuurgebieden. Ook een hoger grondwaterpeil zou helpen om verdroging van de natuur tegen te gaan. Met name ’trage en onbeheersbare’ branden zijn gevaarlijk. „Dan gaan alle wortels en de zaden die net onder de grond liggen ook dood. Dat zorgt voor veel meer schade aan de natuur.”

Volgens Natuurmonumenten ligt de oplossing bij het nemen van maatregelen tegen droogte en het daarmee groeiende risico op branden, vooral buiten de natuurgebieden. Gedoeld wordt op het verhogen van grondwaterstanden en oplossen van stikstofproblematiek.

„Dit is voor de dieren geen goed nieuws”, zegt de woordvoerder van de Dierenbescherming. De organisatie neemt al deel aan overleggen met faunabeheerders en wil het nu gepresenteerde rapport zeker ter sprake brengen. „Dit onderzoek baart ons absoluut zorgen. Het betekent dat het met de natuur in Nederland niet goed is gesteld.”

Duinbrand bij Schoorl, 2011:

Hier staat ingevoegde content uit een social media netwerk dat cookies wil schrijven of uitlezen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.

Het feit dat niemand zich nu verantwoordelijk lijkt te voelen, maakt het moeilijk het toenemend aantal onbeheersbare natuurbranden in Nederland aan te pakken. Volgens natuurbrandonderzoeker Cathelijne Stoof van Wageningen University & Research moet er landelijk beleid komen, waarbij duidelijk is wie wat doet. „Net zoals we omgaan met water. Met die aanpak zijn we als Nederland wereldberoemd geworden.”

Momenteel zijn er verschillende ministeries betrokken bij natuurbranden in ons land, maar is er niemand die officieel de leiding heeft. „Zo blijft het onderwerp dus tussen overheidsniveaus hangen en kan het makkelijker worden afgeschoven. Dat is tot nu toe altijd gebeurd”, zegt Stoof, zelf ook betrokken bij het opstellen van het rapport.

Lees ook: Grote brand in bosgebied Santpoort-Noord: 10.000 m2 afgebrand, NL-Alert verstuurd [video]

Volgens de onderzoeker worden natuurbranden hier nog niet als een urgent probleem gezien worden. „Mensen associëren ons land met water, niet met branden. Dan denken ze nog altijd aan warme landen, aan landen waar we op vakantie gaan. Het bewustzijn voor het risico is laag en dat maakt het heel lastig het op de agenda te krijgen.”

Voor een effectieve aanpak zou gekeken moeten worden naar landen als Frankrijk en Spanje. Daar wordt bij de inrichting van het landschap bijvoorbeeld rekening gehouden met het risico op een natuurbrand in het gebied. Ook zijn er voorlichtingscampagnes waarin mensen wordt uitgelegd wat ze zelf kunnen doen om ervoor te zorgen dat hun huis minder snel brandt.

Hoewel we in Nederland niet te maken hebben met branden van dezelfde omvang, komen ze hier wel voor in de buurt van huizen en vitale infrastructuur, waarschuwt Stoof, die onderzoek heeft gedaan naar de brand in de Deurnese Peel, de grootste natuurbrand in Nederland ooit. „Er is al een hele serie rapporten en onderzoeken gepubliceerd waaruit blijkt dat bosbranden een urgent probleem zijn en dat de politiek dit onderwerp nu echt eens moet oppakken. Het gaat alleen maar lastiger worden.”

Het ministerie van Justitie en Veiligheid noemt het rapport ’zeer bruikbaar voor de gezamenlijke aanpak van deze branden’. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit weegt nu al een ander advies over bosbranden.

Meer nieuws uit Uitgelicht

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.