Speuren naar kostbare stoffen in bloembollen

Speuren naar kostbare stoffen in bloembollen
© foto hielco Kuipers
Aletta Nieuwenhuijs aan het werk. ,,Het blijft zoeken naar een speld in een hooiberg.’’

Een handje schudden, voorstellen en dan komt de geheimhouding aan de orde. Aletta Nieuwenhuijs, directeur van Holland Biodiversity (HBD), kijkt er niet meer van op. Het Lissese bedrijf is een verbindende schakel tussen telers, kwekers/veredelaars, onderzoeksinstellingen en de industrie in de speurtocht naar nieuwe bruikbare, plantaardige stoffen. Stoffen voor nieuwe gewasbeschermingsmiddelen, maar ook voor medicijnen, geurtjes voor de cosmeticasector of smaakjes voor de voedingsindustrie. Kennis die geld waard is en vandaar dat directeur Nieuwenhuijs geregeld een geheimhoudingsverklaring moet tekenen.

Toch verschilt het kantoorpand met schuren aan de Lissese Middenweg aan de buitenkant niet veel van de tientallen bollenbedrijven in de omgeving. Alleen staan hier in het kantoor een paar fikse diepvriezers met daarin de extracten van honderden planten en bollen.

Nieuwenhuijs pakt een zak met grijzige stengels van lisdodden uit de overvolle vriezer. „Lisdodden kunnen worden geteeld op natte veenweidegebieden. In januari wordt in Noord-Holland een proefveld geplant, want de vezels zijn bruikbaar als isolatiemateriaal. De teelt wordt gecombineerd met veenmos, geschikt als substraat voor de potplanten, en azolla. Dat is een eendenkroossoort dat veel eiwit bevat. Holland Biodiversity BV heeft onderzocht welke stoffen in het restmateriaal zit. Dat bleek een hoogwaardige stof te zijn die in China als traditioneel medicijn wordt gebruikt.”

Voor de speurtocht naar waardevolle stoffen werkt Holland Biodiversity BV samen met universiteiten, onderzoekscentra in heel Europa en het bedrijfsleven in de hele wereld. Het bedrijf is in 2004 opgericht nadat uit een haalbaarheidsonderzoek getiteld ’Biodiversiteit Bolgewassen’ - verricht door onder meer de Universiteit Leiden - bleek dat het economisch haalbaar is om bloemen en bollen meer dan alleen voor de sierwaarde te telen.

In Engeland werd al enkele decennia de stof galantamine uit narcissenbollen gewonnen voor de productie van een medicijn dat Alzheimer vertraagt. „Een gemiste kans voor Nederland toentertijd’, concludeert Nieuwenhuijs.

HBD werd opgericht om te zoeken naar andere bruikbare stoffen in planten en bollen. „Planten hebben een reden om een stof te produceren. Universiteiten weten op hoofdlijnen veel van verschillende gewassen, maar wij sparren met kwekers en veredelaars. Zij hebben praktijkkennis én weten waar behoefte aan is. Vervolgens gaan we in onze eigen bibliotheek met plantenextracten kijken welke soorten geschikt zijn om onderzoek mee te doen. Wij besteden het speurwerk uit en zorgen dat de zuivere stof of een extract kan worden gewonnen.”

Een succesvolle werkwijze want in 2018 wordt een product op de markt geïntroduceerd met een uit de krokus afkomstig gewasbeschermingsmiddel dat voorkomt dat bepaalde insecten plantenblad aanvreten. „Insecten vinden het blad opeens vies en laten het met rust. Een duurzaam middel dus en daar is in de tuinbouw veel behoefte aan.”

Daarnaast komen bij HBD geregeld verzoeken van de industrie om uit te zoeken welke plant of bol het beste een bepaalde zuivere stof kan leveren. Als de juiste match is gevonden, regelt HBD via het eigen netwerk dat de juiste bollen of planten aan de industrie worden geleverd. „We hebben alle schakels nodig. Zonder productieareaal geen innovatie en geen nieuwe kennis.”

Nieuwenhuijs wijst erop dat de mogelijkheden van planten eindeloos zijn. „Planten hebben duizenden jaren voor medicijnen gezorgd. Nog steeds is 30 procent van de medicijnen oorspronkelijk uit planten afkomstig. Denk aan colchicine (uit herfsttijloos) tegen jicht, taxol (uit taxtus) tegen kanker en de al genoemde galantamine.’’

Het zijn alleen langdurige en kostbare processen om medicijnen of nieuwe gewasbeschermingsmiddelen te maken, zegt Nieuwenhuijs. ,,Het blijft zoeken naar een speld in de hooiberg. Alleen kunnen wij die hooiberg wel wat kleiner maken.”

Roza van der Veer

Tips voor deze rubriek? Mail naar bollenstreek@leidschdagblad.nl, of bel de redactie: 071-5356481.

Wil je niks missen van Leidsch Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws