Vergeefs speuren naar Noordwijks kasteel

Vergeefs speuren naar Noordwijks kasteel
© Foto Taco van der Eb
Michel van Dam doet onder toeziend oog van Harrie Salman een laatste opmeting. Marc Baggen staat klaar om het gat te dichten.

Archeologen werken graag in de anonimiteit. Ze laten achteraf wel weten of er iets bijzonders bij opgravingen is gevonden. Geen wonder dat niemand acht slaat op de graafmachine die in een Noordwijks steegje een diepe sleuf maakt. Harrie Salman kijkt vol interesse toe. Hij heeft opdracht gegeven voor de graafwerkzaamheden en hoopt daarmee aan te tonen dat in de dertiende eeuw een kasteel aan de Voorstraat heeft gestaan, tussen de Oude Jeroenskerk en het huidige notariskantoor Luijer. Maar het bewijs blijft uit.

De aanwijzingen zijn sterk. Salman toont voorafgaand aan de graafwerkzaamheden een schets uit 1921. „De toenmalige eigenaar van Voorstraat 50 is toen op een diepte van 1.75 meter op een fundament van 1.35 meter breed gestuit, waarschijnlijk tijdens werkzaamheden aan het riool. Dat bouw je niet om er een houten huisje op te zetten. Het is een stevig fundament voor een stenen gebouw en ligt op een van de belangrijkste plekken in het dorp, naast de kerk.

Dat er ooit een kasteel in Noordwijk heeft gestaan, is altijd al een legende geweest. Er waren zelfs fantasietekeningen van.” Het was overigens niet zozeer een kasteel met een slotgracht eromheen, maar eerder een groot huis dat nu verschillende percelen zou beslaan.

Schets

Salman had nog andere aanknopingspunten dan die ene schets uit 1921. Zo kwam hij erachter dat op het terrein van het kasteel zeven huisje moeten hebben gestaan. „In 1316 worden de namen van zeven bewoners genoemd die erfpacht moesten betalen aan de Heren van Noordwijk. Huisjes die stonden op het ’goed van Gooswijn’. Hij was de oom van Gerard van Velsen en die kennen we weer als de moordenaar van Floris V. Van Velsen werd in 1296 ter dood veroordeeld en al zijn bezittingen geconfisqueerd. Zijn kasteel in Beverwijk werd afgebroken. Ik vermoed dat het huis in Noordwijk van Van Velsen was en slechts door de familie van zijn oom werd bewoond en dat daarom hier ook alleen de fundamenten zijn achtergebleven.”

En dan waren er nog de kloostermoppen. „In de steeg worden geregeld van deze grote stenen gevonden. Zeven jaar terug is er een onderzocht en die bleek uit de dertiende eeuw te komen. Het kasteel heeft er dan ook vermoedelijk maar een eeuw gestaan.”

De graafwerkzaamheden die alleen deze woensdag plaatsvinden aan de Voorstraat moeten het ultieme bewijs voor de theorie leveren. Salman hoopt met eigen ogen te kunnen aanschouwen hoe diep het fundament heeft gelegen, hoe het is neergelegd en uit wat voor soort stenen het bestaat.

Bevindingen die later kunnen worden vergeleken met de bases van andere kastelen. „Zo hopen we aan te tonen waarvoor een fundament als dit nou nodig is”, zegt Salman, die eigenhandig het Noordwijkse onderzoeksbureau IDDS heeft ingehuurd om het veldwerk te verrichten. „Ik ben de opdrachtgever. Ik vind het gewoon belangrijk dat dit wordt onderzocht.”

Ondervloer

Maar rond het middaguur moet hij concluderen dat de schets uit 1921 niet accuraat genoeg is geweest. De diepte van 1.75 meter wordt nooit bereikt. Op 75 centimeter zijn bouwhistoricus Michel van Dam en archeologe Yolande Meijer van onderzoeksbureau IDDS op een ondervloer gestuit. De vloer bestaat uit hergebruikte materialen die mogelijk wel uit de dertiende eeuw stammen, maar de constructie is vermoedelijk uit de zestiende eeuw. „Het levert inzicht in hoe ze toen bouwden”, zegt Van Dam.

Maar bewijs voor het kasteel levert het niet op. Toch valt de teleurstelling mee. „Je kunt dit vooraf nooit helemaal inschatten. In ieder geval is de mythe van een kasteel op deze plek hiermee ontkracht. Dat is ook belangrijk. Toch blijft het verhaal dat van het ’goed van Gooswijn’ en de heffing van erfpacht aan de Heren van Noordwijk onverminderd van kracht. Ik ben er dan ook van overtuigd dat hier een stenen bouwwerk heeft gestaan dat ook is gesloopt. Die theorie blijft staan, alleen laten de bewijzen het afweten.”

Wil je niks missen van Leidsch Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws