Actievoeren met het Gedemptegrachtenboek

Actievoeren met het Gedemptegrachtenboek
© Foto Hielco Kuipers
De Lange Mare moet weer gracht worden, vindt het Waterambacht Leiden.

,,Jongens!’’ Voorzitter Henk Hegeman van het Waterambacht Leiden zit net in vergadering met zijn verenigingsbestuur als hij een telefoontje met de blijde mare krijgt. ,,We zijn met ons Gedemptegrachtenboek genomineerd voor de Publieksprijs Oud Leiden! Nu moeten we ook winnen.’’

Het Gedemptegrachtenboek, een stadswandeling langs meer dan dertig grachten binnen de singels, verscheen in 2015. Op Leidenaar Hans Slot, die zelf aan zo’n gedempte Leidse gracht woont, maakte het een ’geweldige indruk’. ,,Het boekje is zeer goed gedocumenteerd, feitelijk en tegelijkertijd heel toegankelijk. Mooi vorm gegeven en voor een prijs te koop die geen enkel beletsel voor aanschaf kan zijn’’, schrijft hij in zijn nominatie.

Inderdaad doet het Gedemptegrachtenboek het goed in de Leidse boekhandels, erkent Hegeman. Het was zelfs even uitverkocht, zodat er een nieuwe oplage van 1500 exemplaren moest worden gedrukt. De voorzitter van Waterambacht Leiden ziet er een bewijs in dat de Leidenaars van hun geschiedenis houden, maar met de uitgave had zijn vereniging een hoger doel: het ’ontdempen’ van drie Leidse grachten. Het Waterambacht Leiden is in 2010 opgericht met als doel de Doezastraat, het Kort Rapenburg en vooral de Lange Mare weer open te graven. ,,Een boekje met een stadswandeling is een leuke manier om ons doel onder de aandacht te blijven houden.’’

Als grachten worden gedempt, gaat dat vaak ten koste van de schoonheid van de stad. Er geldt namelijk een ideale, harmonieuze verhouding tussen de breedte van een straat en de hoogte van een huis. In onze streken, met een in de winter vaak lage zonnestand, is die verhouding 2:1 - een huis mag dan twee keer zo hoog zijn als een straat breed is. Aan de Lange Mare bestond die mooie verhouding tot 1953, toen de gracht werd gedempt. Sindsdien, zegt Hegeman, is daar het stadsbeeld verpest. ,,De straat veel te breed ten opzichte van omringende gevels.’’

Archipel

Alle Nederlandse steden zijn ontstaan aan een waterloop, Leiden niet uitgezonderd. Middeleeuwse steden hadden grachten nodig, als vervoermiddel, als onderdeel van de verdedigingslinie, voor afwatering, als vuilnisbelt en soms zelfs voor drinkwater. Toch is Leiden, qua ontstaansgeschiedenis, een geval apart, meent Hegeman. Leiden is bijna een stad ín het water, een stedelijke archipel in het water van de Oude Rijn, de Vliet en de Mare. Leidenaars gaven vaak de voorkeur aan een gracht boven een straat, maar zo gemakkelijk als ze werden gegraven, werden ze ook weer gedempt. Wie kent nog de Paradijsgracht? De Begijnedwarsgracht? De Vrouwenachtergracht?

Het Gedemptegrachtenboek is gemaakt door Leidenaars Jan Wieles, Piet de Baar en Bert de Jonge. Gerenommeerde Leidse historici als Rudi van Maanen, Cor Smit, Matthijs Burger en Leen Barendregt lazen mee. Om de druk op de ketel te houden, werken ze alweer aan een volgend project: vanaf volgend jaar willen zij historische rondvaarten door Leiden organiseren.

,,Vanaf het water zie je toch weer heel andere aspecten van de Leidse geschiedenis. Het is fantastisch om naar de mooie verhalen van die mannen te luisteren. Ja, het bruist!’’

Wilfred Simons

Nomineren? secretaris@oudleiden.nl

Wil je niks missen van Leidsch Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws