Flaneren als een dandy in Jeruzalem

Flaneren als een dandy in Jeruzalem
© Foto Hielco Kuipers
Karène Sanchez. ,,Het Arabische christendom kent allerlei richtingen en is enorm rijk aan liturgieën, rituelen en geloofsovertuigingen die het ’Latijnse’ christendom niet kent.’’

Met een actief cultureel en educatief programma probeerde de Franse overheid in de periode 1920-1950 invloed te houden in Palestina. Hoewel in Frankrijk zelf sinds 1905 staat en kerk streng gescheiden waren, werkte de Franse staat intensief samen met de rooms-katholieke kerk om christelijke bevolkingsgroepen in de Franse invloedssfeer te houden.

De Leidse historica en taalonderzoeker Karène Sanchez (42) doet onderzoek naar de manier waarop Frankrijk invloed probeerde te houden in Palestina. Onlangs verleende de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) haar een Vidi-subsidie van 800.000 euro, waarmee zij de komende vijf jaar de geschiedenis van Palestina tussen 1920 en 1950 in kaart kan brengen.

Na de Eerste Wereldoorlog wees de Volkenbond het gebied als ’mandaatgebied’ toe aan Groot-Brittannië. Officieel was Palestina geen kolonie en hadden de Engelsen de opdracht het land voor te bereiden op onafhankelijkheid, maar in de praktijk gedroegen zij zich wel als koloniale mogendheid. Ze voerden op Britse leest geschoeide wetten in en richtten het onderwijs in naar Engels model.

Frankrijk had daarmee de strijd om Palestina verloren en zag dat met lede ogen aan. Met zijn vele heilige plaatsen was - en is - het gebied van enorm belang voor alle wereldgodsdiensten. Wie in het Midden-Oosten invloed wil houden, moet er een voet aan de grond hebben, was en is de algemene overtuiging. Sanchez ontdekte dat de Britse overheid vooral aandacht had voor het steeds groeiende aantal zionistische Joden en de islamitische Arabieren in Palestina. ,,Voor de christelijke Arabieren, die er ook van oudsher zijn, was veel minder belangstelling.’’

Dat bood kansen voor Frankrijk. In nauwe samenwerking met het Vaticaan, dat toegang wilde houden tot de heilige plaatsen in Palestina, stuurde het land duizenden priesters, monniken en nonnen, die zich ontfermden over de christelijke Arabieren. Vooral het onderwijs van de Witte Paters stond op hoog niveau. De Witte Paters waren missionarissen, maar zij probeerden niet om de christelijke Arabieren de rooms-katholieke leer op te leggen. ,,Het kernwoord was respect’’, zegt Sanchez. ,,Het Arabische christendom kent allerlei richtingen en is enorm rijk aan liturgieën, rituelen en geloofsovertuigingen die het ’Latijnse’ christendom niet kent. De Witte Paters wilden die oriëntaalse tradities beschermen. Hun respect ging zo ver dat zij zich soms bekeerden tot één van die oosterse varianten.’’

De Arabische christenen in Palestina omarmden het Franse cultuurpolitieke offensief, zegt Sanchez. ,,Sommigen waren Franser dan Frans en flaneerden in Jeruzalem als Parijse dandy’s uit Montmartre.’’ De Arabieren in Palestina zagen dat het kolonialisme op zijn einde begon te lopen en dat het mandaatgebied ooit onafhankelijk zou worden. Het Franse onderwijs bracht de bevolking op een hoger peil en kon daarmee de onafhankelijkheid dichterbij brengen. Gaandeweg verloor het Frans echter aan invloed; aan het einde van de jaren ’30 drong het Engels zelfs door in de scholen van de Witte Paters.

De vestiging van Israël als staat in Palestina in 1948 maakte resoluut een einde aan de idealen van de Arabische nationalisten. Palestina zou geen staat worden waar Frans, Engels, Arabisch en Ivriet naast elkaar gesproken zouden worden en waar (Arabische) christenen, islamieten en joden één kosmopolitische samenleving zouden vormen. Alleen de archieven uit die tijd zijn nog over, al zijn sommige er slecht aan toe.

Sanchez wil een deel van haar Vidi-subsidie gebruiken om de archieven te redden en zowel in Israël als de bezette gebieden te bevorderen dat ze worden gebruikt. ,,Het heden is niet te begrijpen zonder de geschiedenis te kennen. Door die geschiedenis naar boven te halen, lever ik een bijdrage aan hun cultuur. Ik werk samen met partners in Israël en in de bezette gebieden en waar ik ook kom - iedereen ziet er de waarde van in.’’

Wil je niks missen van Leidsch Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws