’Kleine vrouw, maar grote Leidenaar’

’Kleine vrouw, maar grote Leidenaar’
© Foto Angela Verdam
Ewine van Dishoeck.

Ze was in het Zwitserse Bern, ’midden in een vergadering’, en met één oog hield ze de tijd in de gaten, want zoveel tijd had de Leidse astronoom Ewine van Dishoeck (62) niet meer. ,,Ik moest op tijd op de trein om mijn vlucht naar Schiphol te halen.’’ In die ietwat gestresste sitautie kreeg ze afgelopen woensdag om 14.00 uur een mailtje van de Noorse Academie van Wetenschappen, dat ze om 14.30 uur beschikbaar moest zijn voor een telefoontje. ,,Ik dacht dat het over een aanvraag voor een onderzoeksvoorstel ging’’, zei ze, maar toen ze de telefoon opnam, deelde president Ole Sejersted haar mee dat ze de Kavli-prijs voor astrofysica had gewonnen.

De kans is groot dat weinig mensen van de Kavli-prijzen hebben gehoord. Nobelprijzen, ja - die zijn algemeen bekend. Maar er zijn slechts zes Nobelprijzen: voor natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, economie, literatuur en vrede, en maar vier voor wetenschappelijk onderzoek. In zijn recent verschenen boek ’Darwins Cijferslot’ uit de Leidse oud-decaan van de faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen Frans Saris hierover zijn ergernis: sinds de instelling in 1901 ,,is de indeling nog precies hetzelfde, terwijl er enorme verschuivingen hebben plaatsgevonden en de écht spannende wetenschap zich afspeelt aan de randen van de klassieke disciplines.’’

Lees ook: Leidse hoogleraar wint prestigieuze Kavli-prijs en krijgt 1 miljoen dollar

Met andere woorden: veel baanbrekend onderzoek komt helemaal niet voor een Nobelprijs in aanmerking en het is twijfelachtig hoe vernieuwend de natuurkunde, scheikunde, wiskunde en economie nog zijn. De puissant rijke Noors-Amerikaanse filantroop, vastgoed- en staalondernemer Fred Kavli (1927-2013) besloot voor een deel in de leemte te voorzien. Hij stelde in 2008 drie tweejaarlijkse prijzen in, ’voor het grootste’ (astronomie), ’voor het kleinste’ (nanowetenschap) en ’voor het moeilijkste’ (neurowetenschap). In deze drie onderzoeksterreinen zijn grote wetenschappelijke doorbraken te melden, en de prijs moet ook gaan naar degenen die in hun wetenschapsgebied ’ons begrip van het bestaan’ vergroten.

Heet

Tijdens het telefoongesprek drong Ole Sejersted er bij Van Dishoeck op aan, dat ze de toekenning geheim zou houden. Helemaal lukte dat haar niet: ze belde meteen haar man, sterrenkundige Tim de Zeeuw en directeur Huub Rottgering van de Leidse Sterrewacht. ,,Daarna stapte ik met een rood hoofd in de trein’’, herinnert ze zich. ,,Gelukkig was het in de coupé heel heet, waardoor het niet opviel.’’

Donderdagmiddag maakte de Noorse Academie van Wetenschappen en Letteren de toekenning bekend. Waar vier onderzoekers de Kavli-prijs voor neurowetenschap moeten delen, en zelfs vijf die voor nanowetenschap, is de prijs voor astrofysica alleen voor Van Dishoeck.

Nog diezelfde avond was er een geïmproviseerd feestje voor Van Dishoeck in het gebouw van de Leidse Sterrewacht, waar de top van de Nederlandse sterrenkunde toch al bijeen was voor de officiële ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst tussen ruimtevaartinstituut SRON, de Universiteit Leiden, de TU Delft en NWO. Het geïmproviseerde karakter overviel Van Dishoeck een beetje, maar ze was blij verrast. ,,Iedereen die belangrijk voor me is, is hier aanwezig.’’

Burgemeester Lenferink, die ook was gekomen, verklaarde dat hij trots is ’op dit kleine vrouwtje, die een grote Leidenaar’ is. Rector magnificus Carel Stolker benadrukte vooral ’hoe Leids’ de in de stad geboren en getogen Ewine van Dishoeck toch is.

De Universiteit Leiden stelt de Kavli-prijs voor astrofysica qua prestige gelijk met de Nobelprijs. Ook de Noorse Academie van Wetenschappen en Letteren ziet dit zo, door de omvang van de prijs (een miljoen dollar, 857.700 euro), de gouden medaille en de plechtige ceremonie op dinsdag 4 september, als koning Harald V de prijs in Oslo uitreikt.

Wil je niks missen van Leidsch Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws