Oorzaak diabetes type 1 achterhaald

Oorzaak diabetes type 1 achterhaald
© foto Arno Massee

Een eureka-moment. Zo noemt Bart Roep de ontdekking dat diabetes type 1 een andere oorzaak heeft dan tot nu toe werd gedacht. „Het eerste gevoel was ongeloof. Dat kan niet waar zijn. Maar alles klopte zo goed.” Het nieuwe inzicht brengt genezing een stuk dichterbij.

Er werd altijd gedacht dat het afweersysteem bij diabetes type 1, ook wel jeugddiabetes genoemd, per ongeluk de bètacellen in de alvleesklier (die insuline maken) aanpakt. Dat blijkt niet zo te zijn. Juist die bètacellen van mensen die diabetes type 1 hebben, maken foutjes. In plaats van insuline produceren ze een nonsens-eiwit. Het afweersysteem herkent die eiwitten als gevaarlijk voor het lichaam en ruimt deze op. „Het afweersysteem doet het dus niet fout, maar te goed”, zegt Roep.

Nog steeds zijn Roep, hoogleraar diabetologie in het LUMC, en zijn collega Arnaud Zaldumbide, euforisch. „Dit opent een totaal nieuw hoofdstuk in de behandeling van diabetes type 1. Er is misschien kans op genezing”, zegt Roep vanuit Californië. Daar is hij sinds juni gestationeerd bij een groot kankercentrum. Een keer in de maand vliegt hij naar Nederland voor zijn werk in het LUMC, waar Zaldumbide het onderzoek naar diabetes nu leidt. „Ik moest deze kans grijpen. Er zijn hier zoveel mogelijkheden”, zegt hij.

Het kankeronderzoek opende de ogen van Roep. De twee ziektes blijken meer met elkaar te maken te hebben dan hij ooit had kunnen denken. Roep: „Bij kanker is er te weinig afweer, bij diabetes te veel. Als je diabetes type 1 onderdrukt, kun je soms kanker krijgen. Mensen die van kanker genezen, krijgen als ’prijs’ regelmatig diabetes.”

Bij kanker maakt het lichaam ook ’foute’ eiwitten aan. Dat bracht Roep en Zaldumbide op een idee. „Ik ben al dertig jaar bezig diabetes proberen te begrijpen. Dan klamp je je vast aan bepaalde ’zekerheden’, aan dogma’s. Hier in Amerika zeggen ze dat je soms ’out of the box’ moet denken. Helemaal opnieuw beginnen.” Dat kon Roep in Californië.

Bètacellen

De ontdekking van de Leidse wetenschappers heeft grote consequenties voor de behandeling van patiënten met diabetes type 1. Het blijkt namelijk dat de bètacellen in hun alvleesklier nog wel degelijk insuline aan kunnen maken. „De bètacellen die dat kunnen, verschuilen zich echter voor het afweersysteem of gaan in een soort winterslaap”, zegt Roep.

Hij en Zaldumbide ontdekten dat bètacellen sneller fouten maken als ze gestrest zijn. „De volgende stap is om erachter te komen hoe we die cellen kunnen relaxen”, zegt Zaldumbide. „En er zijn waarschijnlijk meerdere foutjes. We kennen er nu één. We gaan op zoek naar andere. Iedereen is verschillend, dat betekent ook dat er verschillende behandelingen zullen komen.”

De onderzoekers zien toekomst in combinatietherapie. Ook daarin kunnen ze leren van kankeronderzoek. Bij die ziekte worden combinatietherapieën steeds meer gebruikt. „Het idee is dat we het afweersysteem met behulp van immuuntherapie (een soort chemo, red.) eerst helemaal uitzetten. Daarna maken we de bètacellen die zich verschuilen weer wakker”, zegt Roep. De eerste studies met patiënten in Brazilië zijn veelbelovend. „Vorige week hebben we gepubliceerd dat er inderdaad mensen zijn genezen.”

Roep en Zaldumbide hebben veel reacties gekregen van collega’s en patiënten. „Echt fanmail, ongelofelijk”, zegt Roep. „Mensen zeggen ’dank je wel’.” Toch waarschuwt Zaldumbide voor valse hoop. „We hebben nog een lange weg te gaan voor we de ziekte echt kunnen genezen.” Roep: „Maar we kunnen nu wel eindelijk therapieën gaan ontwikkelen. We konden tot nu toe alleen de symptomen bestrijden. Nu kunnen we de oorzaak aanpakken.”

Wil je niks missen van Leidsch Dagblad? Like ons dan op Facebook!

Het laatste nieuws